कच्चित्स कदनं कृत्वा परेषां कुरुनन्दन। स्वर्गतोऽभिमुखः सङ्ख्ये युध्यमानो नरर्षभैः
कुरुवंशाच्या आनंदा, अभिमन्यूने शत्रूंना पराभूत करून, रणांगणात वीरांसमोर लढता लढता स्वर्ग गाठला का?
स नूनं बहुभिर्यत्तैर्युध्यमानो नरर्षभैः। असहायः सहायार्थी मामनुध्यातवान्ध्रुवम्
नक्कीच, त्या अनेक बलवान वीरांशी एकटा लढताना, मदतीची आस धरून, त्याने मला आठवलेच असावे.
पीड्यमानः शरैर्बालस्तात साध्वभिधाव माम्। इति विप्रलपन्मन्ये नृशंसैर्भुवि पातितः
तीरांनी छिन्नविछिन्न होत असताना, तो मुलगा 'बाबा, लवकर या!' असे हाक मारत, दुःखाने ओरडत असतानाच, क्रूर शत्रूंनी त्याला भूमीवर पाडले असावे.
अथवा मत्प्रसूतः स स्वस्रीयो माधवस्य च। सुभद्रायां च सम्भूतो न चैवं वक्तुमर्हति
किंवा, माझा स्वतःचा मुलगा, माधवाचा भाचा आणि सुभद्रेत जन्मलेला असल्याने, त्याने असे बोलणेही शक्य नव्हते.
वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम। अपश्यतो दीर्घबाहुं रक्ताक्षं यन्न दीर्यते
खरंच, माझं हृदय वज्रासारखं कठोर असावं, कारण लांब हाताचा, लाल डोळ्यांचा माझा मुलगा दिसत नाही तरीही ते तुटत नाही.
कथं बाले महेष्वासा नृशंसा मर्मभेदिनः। स्वस्रीये वासुदेवस्य मम पुत्रेऽक्षिपञ्शरान्
माझ्या मुलावर, जो वासुदेवाचा भाचा आणि अजून लहान असला तरी मोठा धनुर्धारी आहे, त्या क्रूर वीरांनी, जे बाणांनी मर्म भेदू शकतात, बाण कसे सोडले?
यो मां नित्यमदीनात्मा प्रत्युद्गम्याभिनन्दति। उपयान्तं रिपून्हत्वा सोऽद्य मां किं न पश्यति
जो नेहमी आनंदाने मला भेटायचा, कधीही खचायचा नाही, आणि शत्रूंना हरवून परतायचा, तो आज मला का दिसत नाही?
नूनं स पातितः शेते धरण्यां रुधिरोक्षितः। शोभयन्मेदिनीं गात्रैरादित्य इव पातितः
नक्कीच, तो रक्ताने माखून, भूमीवर पडलेला आहे, त्याचे शरीर जणू सूर्य आकाशातून खाली पडल्यासारखे पृथ्वीला शोभा देत आहे.
सुभद्रामनुशोचामि या पुत्रमपलायिनम्। रणे विनिहतं श्रुत्वा शोकार्ता वै विनङ्क्षति
मला सुभद्रेची खूप काळजी वाटते, कारण रणभूमी सोडून न पळणारा तिचा मुलगा मारला गेला हे ऐकून, ती शोकाने पार हरवून जाईल.
सुभद्रा वक्ष्यते किं मामबिमन्युमपश्यती। द्रौपदीं चैव दुःखार्तां किं वा वक्ष्यामि तामहम्
सुभद्रा अभिमन्यूला न पाहता मला काय म्हणेल? आणि दुःखाने व्याकुळ असलेल्या द्रौपदीला मी काय सांगू?
वज्रसारमयं नूनं हृदयं यन्न यास्यति। सहस्रधा वधूं दृष्ट्वा रुदतीं शोककर्शिताम्
खरंच, माझं हृदय वज्रासारखं कठोर असावं, कारण दुःखाने कृश झालेली, रडणारी सून पाहूनही ते तुटत नाही.
हृष्टानां धार्तराष्ट्राणां सिंहनादो मया श्रुतः। युयुत्सुश्चापि कृष्णेन श्रुतो वीरानुपालभन्
धृतराष्ट्राच्या मुलांचा आनंदातला सिंहगर्जना मी ऐकला आहे, आणि युयुत्सूनेही कृष्णाला वीरांचे काय झाले ते सांगितले आहे.
अशक्नुवन्तः पार्थस्य बालं हत्वा महाबलम्। किं न लज्जन्त्यधर्मज्ञाः पार्थिवा दृश्यतां बलम्
पार्थाचा बलवान मुलगा जिंकता न आल्यामुळे, त्यांनी एका तरुणाचा वध केला; धर्माची जाणीव नसलेल्या त्या राजांना लाज वाटत नाही का? चला, त्यांचं खरं बळ पाहूया.
किं तयोर्विप्रियं कृत्वा केशवार्जुनयोर्मृधे। सिंहवन्नदथ प्रीताः शोककाल उपस्थिते
केशव आणि अर्जुन यांच्यावर युद्धात अन्याय करून, दु:खाचा काळ आल्यावर तुम्ही सिंहासारखे गर्जना करणार का?
आगमिष्यति वः क्षिप्रं फलं पापस्य कर्मणः। अधर्मो हि कृतस्तीव्रः कथं स्यादफलश्चिरम्
तुमच्या पापी कृत्याचं फळ लवकरच तुम्हाला मिळेल; कारण मोठा अन्याय केल्यावर त्याचं फळ फार काळ थांबत नाही.
इति तान्परिभाषन्वै वैश्यापुत्रो महामतिः। अपायाच्छस्त्रमुत्सृज्य कोपदुःखसमन्वितः
असं म्हणत, त्या बुद्धिमान वैश्यपुत्राने त्यांना फटकारलं आणि राग व दु:खाने भरून, शस्त्र टाकून तिथून निघून गेला.
किमर्थमेतन्नाख्यातं त्वया कृष्ण रणे मम। अधक्ष्यं तानहं क्रूरांस्तदा सर्वान्महारथान्
कृष्णा, हे तू मला युद्धात का सांगितलं नाहीस? मी त्या क्रूर महायोध्यांना तिथेच जाळून टाकलं असतं.
पुत्रशोकार्दितं पार्थं ध्यायन्तं साश्रुलोचनम्। निगृह्य वासुदेवस्तं पुत्राधिभिरभिप्लुतम्। मैवमित्यब्रवीत्कृष्णस्तीव्रशोकसमन्वितम्
पुत्रशोकाने व्याकुळ झालेल्या, डोळ्यात अश्रू असलेल्या आणि विचारात हरवलेल्या पार्थाला वासुदेवाने आवरलं आणि स्वतःही तीव्र दु:खात असून, 'असं करू नकोस' असं सांगितलं.
सर्वेषामेष वै पन्थाः शूराणामनिवर्तिनाम्। क्षत्रियाणां विशेषेण येषां नः शस्त्रजीविका
हेच खऱ्या शूर, परत न फिरणाऱ्या योद्ध्यांचा मार्ग आहे; विशेषतः आमच्यासारख्या शस्त्रावर जगणाऱ्या क्षत्रियांना.
एषा वै युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम्। विहिता सर्वशास्त्रज्ञैर्गतिर्मतिमतां वर
शूर आणि परत न फिरणाऱ्या योद्ध्यांसाठी, हेच सर्व शास्त्रज्ञांनी ठरवलेलं अंतिम गंतव्य आहे, हे विद्वानांमधील श्रेष्ठा.
ध्रुवं हि युद्धे मरणं शूरामामनिवर्तिनाम्। गतः पुण्यकृतां लोकानभिमन्युर्न संशयः
शूर आणि परत न फिरणाऱ्यांना युद्धात मृत्यू निश्चित असतो; अभिमन्यू नक्कीच पुण्यवानांच्या लोकात पोहोचला आहे, यात शंका नाही.
एतच्च सर्ववीराणां काङ्क्षितं भरतर्षभ। सङ्ग्रामेऽभिमुखा मृत्युं प्राप्नुयामेति मानद
हेच सर्व वीरांना हवं असतं, हे भरतश्रेष्ठा; संग्रामात समोरासमोर मृत्यू मिळावा, हेच त्यांचं स्वप्न असतं.
स च वीरान्रणे हत्वा राजपुत्रान्महाबलान्। वीरैराकाङ्क्षितं मृत्युं सम्प्राप्तोऽभिमुखं रणे
त्याने युद्धात बलाढ्य राजपुत्रांचा वध केला आणि वीरांना हवी असलेली, समोरासमोर मिळणारी मृत्यू मिळवली.
मा शुचः पुरुषव्याघ्र पूर्वैरेष सनातनः। धर्मकृद्भिः कृतो धर्मः क्षत्रियाणां रणे क्षयः
माणसांमध्ये वाघा, दु:ख करू नकोस; क्षत्रियांना युद्धात मृत्यू येणं, हेच पूर्वीपासून धर्मज्ञांनी ठरवलेलं आहे.
इमे ते भ्रातरः सर्वे दीना भरतसत्तम। त्वयि शोकसमाविष्टे नृपाश्च सुहृदस्तव
भरतश्रेष्ठा, तुझ्या सर्व भावांना, राजांना आणि मित्रांनाही तुझ्या या दु:खामुळे फारच वाईट वाटतंय.
एतांश्च वचसा साम्ना समाश्वासय मानद। विदितं वेदितव्यं ते न शोकं कर्तुमर्हसि
त्यांना गोड शब्दांनी धीर दे, मान देणारा; तुला जे जाणायचं आहे ते सगळं माहित आहे, तू दु:ख करू नकोस.
एवमाश्वासितः पार्थः कृष्णेनाद्भुतकर्मणा। ततोऽब्रवीत्तदा भ्रातॄन्सर्वान्पार्थः सगद्गदम्
अशा रीतीने अद्भुत कृत्य करणाऱ्या कृष्णाने पार्थाला समजावलं, तेव्हा पार्थाने गदगदलेल्या आवाजात आपल्या सर्व भावांशी बोलायला सुरुवात केली.
स दीर्घबाहुः पृथ्वंसो दीर्घराजीवलोचनः। अभिमन्युर्यथा वृत्तः श्रोतुमिच्छाम्यहं तथा
तो दीर्घबाहू, रुंद खांद्याचा, कमळासारख्या डोळ्यांचा अभिमन्यू नेमका कसा पडला, ते मला ऐकायचं आहे.
सनागस्यन्दनहयान्सङ्ग्रामे निहतान्मया। क्षिप्रं द्रक्ष्यन्ति ते नूनं मम पुत्रं निहत्य वै
युद्धात हत्ती, रथ आणि घोडे मारल्यानंतर, त्यांनी माझ्या मुलाचा वध केला, आणि लवकरच मी त्यांना त्याचं फळ दाखवीन.
कथं च वः कृतास्त्राणां सर्वेषां शस्त्रपाणिनाम्। सौभद्रो निधनं गच्छेद्वज्रिणापि समागतः
तुम्ही सर्वजण शस्त्रधारी आणि युद्धकलेत निपुण असताना, वज्रधारी असतानाही, सुभद्रेचा मुलगा कसा मरण पावला, हे मला सांगा.