सर्वरत्नशतैः पूर्णां पताकाशतमालिनीम्। ग्राम्यारण्यैः पशुगणैः सम्पूर्णां च महीमिमाम्
त्या वेदीवर सर्व प्रकारच्या रत्नांनी, शेकडो पताका लावून, आणि गायी व वन्य प्राण्यांच्या कळपांनी ही पृथ्वी समृद्ध केली.
रामस्य जामदग्न्यस्य प्रतिजग्राह कश्यपः। ततः शतसहस्राणि द्विपेन्द्रान्हेमभूषणान्
जामदग्न्य रामाकडून कश्यपाने पृथ्वी स्वीकारली आणि सोबत शेकडो हजार सोन्याने मढवलेले हत्तीही घेतले.
निर्दस्युं पृथिवीं कृत्वा शिष्टेष्टजनसङ्कुलाम्। कश्यपाय ददौ रामो हयमेधे महामखे
रामााने पृथ्वी दुष्टांपासून मुक्त करून, सत्पात्रांनी भरली आणि महान अश्वमेध यज्ञात ती कश्यपाला दिली.
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षत्रियां प्रभुः। इष्ट्वा क्रतुशतैर्वीरो ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत
त्या पराक्रमी वीराने एकवीस वेळा पृथ्वी क्षत्रियविहीन केली, शेकडो यज्ञ केले आणि मग ब्राह्मणांना आपले बंधू मानले.
सप्तद्वीपां वसुमतीं मारीचोऽगृह्णत द्विजः। रामं प्रोवाच निर्गच्छ वसुधातो ममाज्ञया
मरीचि या ब्राह्मणाने सातही द्वीपांची पृथ्वी ताब्यात घेतली आणि रामाला सांगितले, 'माझ्या आज्ञेने पृथ्वी सोडून जा.'
स कश्यपस्य वचनात्प्रोत्सार्य सरिताम्पतिम्। इषुपाते युधां श्रेष्ठः कुर्वन्ब्राह्मणशासनम्
कश्यपाच्या वचनाने, युद्धात श्रेष्ठ असलेल्या रामाने, ब्राह्मणांची आज्ञा पाळून, नद्यांचा अधिपती दूर केला आणि निघून गेला.
अध्यावसद्गिरिश्रेष्ठं महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्। एवं गुणशतैर्युक्तो भृगूणां कीर्तिवर्धनः
तो महेंद्र या सर्वात श्रेष्ठ पर्वतावर राहिला आणि अशा प्रकारे भृगुवंशाची कीर्ती शेकडो गुणांनी वाढवली.
जामदग्न्यो ह्यतियशा मरिष्यति महाद्युतिः। त्वया चतुर्भद्रतरः पुण्यात्पुण्यतरस्तव
महाप्रतापी आणि अतुल कीर्तीचा जामदग्न्य मरण पावेल; पण तुझ्या पुण्याने, सृंजय, तू त्याच्याहीपेक्षा अधिक भाग्यशाली आहेस.
अयज्वानमदक्षिण्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः। एते चतुर्भद्रतरास्त्वया भद्रशताधिकाः। मृता नरवरश्रेष्ठ मरिष्यन्ति च सृञ्जय
जो पुत्र यज्ञ करत नाही किंवा दान देत नाही, त्यासाठी दुःख करू नकोस; हे आणि याहून अधिक पुण्यवानही, हे नरश्रेष्ठ सृंजय, मरण पावले आहेत आणि मरतील.
रूपं चाप्रतिमं तस्य त्रिदशैश्चापि दुर्लभम्। अपश्यतो हि वीरस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे
त्याचे रूप अतुलनीय आहे, देवांनाही दुर्मिळ; असा वीर पाहिल्यावर माझ्या हृदयाला कशी शांती मिळेल?
अभिवादनदक्षं तं पितॄणां वचने रतम्। नाद्याहं यदि पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे
जो वडीलधाऱ्यांच्या आज्ञेत रमणारा आणि नम्रतेत कुशल आहे, तो आज मला दिसला नाही, तर माझ्या हृदयाला कशी शांती मिळेल?
सुकुमारः सदा वीरो महार्हशयनोचितः। भूमावनाथवच्छेते नूनं नाथवतां वरः
जो वीर नेहमीच उत्तम शय्येवर झोपायचा, तोच आता नक्कीच जमिनीवर, अनाथासारखा, पडला आहे, जरी तो रक्षणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ होता.
शयानं समुपासन्ति यं पुरा परमस्त्रियः। तमद्य विप्रविद्धाङ्गमुपासन्त्यशिवाः शिवाः
पूर्वी ज्याच्या झोपेवेळी श्रेष्ठ स्त्रिया सेवेसाठी असायच्या, तोच आज त्याच्या शरीरापासून दूर झालेल्या, अशुभ स्त्रियांच्या संगतीत आहे.
यः पुरा बोध्यते सुप्तः सूतमागधबन्दिभिः। बोधयन्त्यद्य तं नूनं श्वापदा विकृतैः स्वनैः
जो पूर्वी सुत, मागध आणि स्तुतिगायकांनी झोपेतून उठवला जायचा, त्याला आज नक्कीच जंगली प्राण्यांच्या भीषण आवाजांनी जाग येत असेल.
छत्रच्छायासमुचितं तस्य तद्वदनं शुभम्। नूनमद्य रजोध्वस्तं रणरेणुः करिष्यति
छत्राच्या सावलीत वाढलेलं त्याचं सुंदर चेहरा, आज रणभूमीच्या धुळीने नक्कीच माखून जाईल.
हा पुत्रकावितृप्तस्य सततं पुत्रदर्शने। भाग्यहीनस्य कालेन यथा मे नीयसे बलात्
अरे बापरे, माझ्या मुलाला नेहमी वडिलांना पाहण्याची ओढ होती, पण दुर्दैवाने आज काळ त्याला माझ्यापासून जबरदस्तीने दूर नेत आहे.
सा च संयमनी नूनं सदा सुकृतिनां गतिः। स्वभाभिर्मोहिता रम्या त्वयाऽत्यर्थं विराजते
यमाचा तो लोक, जे सत्कर्म करणाऱ्यांचा मार्ग आहे, आता तुझ्या तेजामुळे अधिकच उजळून गेला असावा.
नूनं वैवस्वतश्च त्वां वरुणश्च प्रियातिथिम्। शतक्रतुर्धनेशश्च प्राप्तमर्चन्त्यभीरुकम्
नक्कीच, वैवस्वत, वरुण, इंद्र आणि कुबेर यांनी तुला, जो अजून लहान आणि कोमल आहेस, प्रिय पाहुणा म्हणून सन्मान दिला असेल.
एवं विलप्य बहुधा भिन्नपोतो वगिग्यथा। दुःखेन महताऽविष्टो युधिष्ठिरमपृच्छत
अशा अनेक प्रकारे हंबरडा फोडत, वाऱ्याने फाटलेल्या होडीसारखा, मोठ्या दुःखाने भरून, त्याने युधिष्ठिराला विचारले.
कथं त्वयि च भीमे च धृष्टद्युम्ने च जीवति। सात्यके शक्रविक्रान्ते सौभद्रो निहतः परैः
तू, भीम, धृष्टद्युम्न आणि इंद्रासारखी शौर्य असलेला सात्यकी जिवंत असताना, शत्रूंनी सुभद्रेचा मुलगा कसा मारला?
कच्चित्स कदनं कृत्वा परेषां कुरुनन्दन। स्वर्गतोऽभिमुखः सङ्ख्ये युध्यमानो नरर्षभैः
कुरुवंशाच्या आनंदा, अभिमन्यूने शत्रूंना पराभूत करून, रणांगणात वीरांसमोर लढता लढता स्वर्ग गाठला का?
स नूनं बहुभिर्यत्तैर्युध्यमानो नरर्षभैः। असहायः सहायार्थी मामनुध्यातवान्ध्रुवम्
नक्कीच, त्या अनेक बलवान वीरांशी एकटा लढताना, मदतीची आस धरून, त्याने मला आठवलेच असावे.
पीड्यमानः शरैर्बालस्तात साध्वभिधाव माम्। इति विप्रलपन्मन्ये नृशंसैर्भुवि पातितः
तीरांनी छिन्नविछिन्न होत असताना, तो मुलगा 'बाबा, लवकर या!' असे हाक मारत, दुःखाने ओरडत असतानाच, क्रूर शत्रूंनी त्याला भूमीवर पाडले असावे.
अथवा मत्प्रसूतः स स्वस्रीयो माधवस्य च। सुभद्रायां च सम्भूतो न चैवं वक्तुमर्हति
किंवा, माझा स्वतःचा मुलगा, माधवाचा भाचा आणि सुभद्रेत जन्मलेला असल्याने, त्याने असे बोलणेही शक्य नव्हते.
वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम। अपश्यतो दीर्घबाहुं रक्ताक्षं यन्न दीर्यते
खरंच, माझं हृदय वज्रासारखं कठोर असावं, कारण लांब हाताचा, लाल डोळ्यांचा माझा मुलगा दिसत नाही तरीही ते तुटत नाही.
कथं बाले महेष्वासा नृशंसा मर्मभेदिनः। स्वस्रीये वासुदेवस्य मम पुत्रेऽक्षिपञ्शरान्
माझ्या मुलावर, जो वासुदेवाचा भाचा आणि अजून लहान असला तरी मोठा धनुर्धारी आहे, त्या क्रूर वीरांनी, जे बाणांनी मर्म भेदू शकतात, बाण कसे सोडले?
यो मां नित्यमदीनात्मा प्रत्युद्गम्याभिनन्दति। उपयान्तं रिपून्हत्वा सोऽद्य मां किं न पश्यति
जो नेहमी आनंदाने मला भेटायचा, कधीही खचायचा नाही, आणि शत्रूंना हरवून परतायचा, तो आज मला का दिसत नाही?
नूनं स पातितः शेते धरण्यां रुधिरोक्षितः। शोभयन्मेदिनीं गात्रैरादित्य इव पातितः
नक्कीच, तो रक्ताने माखून, भूमीवर पडलेला आहे, त्याचे शरीर जणू सूर्य आकाशातून खाली पडल्यासारखे पृथ्वीला शोभा देत आहे.
सुभद्रामनुशोचामि या पुत्रमपलायिनम्। रणे विनिहतं श्रुत्वा शोकार्ता वै विनङ्क्षति
मला सुभद्रेची खूप काळजी वाटते, कारण रणभूमी सोडून न पळणारा तिचा मुलगा मारला गेला हे ऐकून, ती शोकाने पार हरवून जाईल.
सुभद्रा वक्ष्यते किं मामबिमन्युमपश्यती। द्रौपदीं चैव दुःखार्तां किं वा वक्ष्यामि तामहम्
सुभद्रा अभिमन्यूला न पाहता मला काय म्हणेल? आणि दुःखाने व्याकुळ असलेल्या द्रौपदीला मी काय सांगू?