तत्सर्वं वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत। प्रत्यक्षं तस्य हव्यानि प्रतिगृह्णन्ति देवताः
त्या यज्ञातलं सर्व काही ब्राह्मणांना वाटलं गेलं आणि तेच देवांना अर्पण झालं असं मानलं गेलं; देवतांनी त्याच्या समोरच त्याच्या हव्या स्वीकारल्या.
कव्यानि पितरः काले सर्वकामान्द्विजोत्तमाः। स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया
पितरांना योग्य वेळी पिंड अर्पण केले गेले; श्रेष्ठ ब्राह्मणांना सर्व इच्छित वस्तू मिळाल्या. तो जर मेला असता, सृंजय, तर तुला चारपट जास्त पुण्य लाभलं असतं.
पुत्रात्पुण्डतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः। अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत्
तो तुला पुत्रापेक्षा जास्त पुण्यवान आहे, म्हणून आपल्या मुलासाठी दुःख करू नकोस. जो यज्ञ करत नाही किंवा दक्षिणा देत नाही त्याला 'श्वेत' म्हणजेच अपात्र, असं म्हणतात.
अलभन्ती परित्राणं वैन्यमेवाभ्यपद्यत। कृताञ्जलिपुटा राजन्पूज्यं लोकैस्त्रिभिस्तदा
तिला कुठेही संरक्षण मिळालं नाही, म्हणून ती वेण्याकडे आली; दोन्ही हात जोडून, राजन, तिला तिन्ही लोकांनी सन्मान दिला.
उवाच चैनं नाधर्म्यं स्त्रीवधं कर्तुमर्हसि। कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना
ती म्हणाली, 'स्त्रीहत्या करणे हे अधर्म आहे, तू असं करू नकोस. माझ्याशिवाय, राजन, तू प्रजेला कसा सांभाळशील?'
एकस्यार्थाय यो हन्यादात्मनो वा परस्य वा। एकं प्राणान्बहून्वापि प्राणिनां नास्ति पातकं
कोणी एकाच कारणासाठी, स्वतःसाठी किंवा दुसऱ्यासाठी, एक किंवा अनेक जीव मारले, तरी त्याला पाप लागत नाही.
यस्मिंस्तु निहते भद्रे बहवः सुखमेधते। तस्मिन्हते त्वधं नास्ति पातकं नोपभुज्यते
हे शुभे, ज्या वेळी एकाचा मृत्यू अनेकांना सुख देतो, त्या वेळी त्या मारण्यात पाप नाही, आणि दोषही लागत नाही.
सोऽहं पालनिमित्तं त्वां बधिष्यामि वसुंधरे। यदि चेद्वचनादद्य न करिष्यसि मे प्रियम्
म्हणून, पृथ्वी, मी तुझं रक्षण करण्यासाठी तुला मारणार आहे, जर तू आज माझ्या आज्ञेनुसार मला हवे ते केलं नाहीस.
त्वां निहत्य तु बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम्। आत्मानं प्रथयित्वाऽहं प्रजा धारयिता स्वयं
माझ्या आज्ञेपासून दूर वळून, तुला बाणाने मारून, मी स्वतःच आपली कीर्ती वाढवेन आणि प्रजेला सांभाळीन.
सुखं वचनमास्थाय मम धर्मभृतां वरे। स़ञ्जीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि वसुन्धरे
माझं बोलणं ऐकून, धर्म पाळणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पृथ्वी, नेहमी प्रजेला जिवंत ठेव; कारण तू हे करू शकतेस.
दुहितृत्वं च मे गच्छ एवमेतन्महाशरम्। नियच्छेयं त्वदर्थाय उद्यतं घोरदर्शनम्
माझ्या मुलीचे रूप घे, असे केल्यावर, हे महान बाण, तुझ्या साठी मी या भयंकर आणि भीषण अस्त्राला रोखीन.
सर्वमेतन्महाराज विधास्यासि परन्तप। वत्सं त्वं पश्य राजन्वै क्षरेयं येन वत्सला
हे महाबली राजन, तू हे सर्व साध्य करशील; राजन, बघ, ज्या वासराने गाय दूध देते ते वासरू.
समां तु कुरु सर्वज्ञ मां तु धर्मभृतां वर। यथा विष्यन्दमानं वै क्षीरं सर्वत्र भावये
हे सर्वज्ञा, धर्माचे पालन करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, मला सर्वत्र समरस कर; जसे दूध सर्वत्र पसरते, तसे मीही सर्वत्र व्यापू दे.
तत उत्सारयामास शिलाजालानि सर्वशः। पृथुर्वैन्यस्तदा राजा तेन शैला विवर्धिताः
मग पृथु राजाने सर्व खडकांचे अडथळे दूर केले; त्यामुळे त्या डोंगरांचे वाढ झाले.
न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमे वसुधातले। प्रविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वा महीपते
पूर्वीच्या सृष्टीत, हे राजन, पृथ्वीच्या उंचसखल भागावर प्राचीन भूमींची किंवा गावांची विभागणी नव्हती.
न सस्यानि न गोरक्ष्यं न कृषिर्न वणिक्पथः। वैन्यात्प्रभृति राजेन्दर सर्वस्यैतस्य सम्भवः
तेव्हा पिके नव्हती, गायी राखण्यासाठी नव्हत्या, शेती नव्हती, व्यापारी मार्गही नव्हते; हे राजेंद्र, पृथुच्या काळापासून हे सर्व निर्माण झाले.
यत्रयत्र च साम्यं तु भूमावासीत्किलानघ। तत्रतत्र प्रजास्तात निवासमभिरोचयन्। कृच्छ्रेण च महाराज इत्येवमनुशुश्रुम
जिथे जिथे पृथ्वीवर समतल जागा होती, तिथे तिथे लोकांनी, हे प्रिय, राहण्याचे ठिकाण निवडले; पण हे सर्व मोठ्या कष्टाने झाले, असे आम्ही ऐकले आहे.
तथेत्युक्त्वा पुनर्वैन्यो गृहीत्वाऽऽजगवं धनुः। शरांश्चाप्रतिमान्घोरांश्चिन्तयित्वाऽब्रवीन्महीम्
‘तसेच होवो’ असे म्हणून पृथुने पुन्हा आपले गर्जन करणारे धनुष्य घेतले आणि भीषण व अतुलनीय बाणांचा विचार करून पृथ्वीला संबोधून बोलला.
एह्येहि वसुधे क्षिप्रं क्षरैभ्यः काङ्क्षितं पयः। मच्छसनातिगां वै त्वां प्रमथिष्याम्यहं शरैः
ये, ये लवकर, हे वसुंधरे, तुझ्या प्रवाहांतून हवे तसे दूध दे; माझ्या आज्ञा पाळली नाहीस तर मी तुला बाणांनी छिन्नविछिन्न करीन.
तथोक्ता साऽत्मनः श्रेयश्चिन्तयित्वाऽब्रवीत्पृथुम्
असे ऐकून, तिने स्वतःच्या हिताचा विचार केला आणि पृथुला उत्तर दिले.
ततो दास्याम्यहं भद्र सर्वं यस्य यथेप्सितम्। दुहितृत्वे च मां वीर सङ्कल्पयितुमर्हसि
मग मी, हे सौभाग्यवती, प्रत्येकाला त्याच्या इच्छेनुसार सर्व काही देईन; आणि, हे वीर, तू मला आपल्या मुलीप्रमाणे मान.
तथेत्युक्त्वा पृथुः सर्वं विधानमकरोद्वशी। ततो भूतनिकायास्तां वसुधां दुदुहुस्तदा
‘तसेच होवो’ असे म्हणून पृथु राजाने सर्व व्यवस्था केली; मग त्या वेळी सर्व जीवांनी वसुंधरेचे दूध काढले.
तां वनस्पतयः पूर्वं समुत्तस्थुर्दुधुक्षवः। साऽतिष्ठद्वत्सला वत्सं दोग्धृपात्राणि चेच्छती
सर्वप्रथम वृक्षांनी तिचे दूध काढण्याची इच्छा केली; ती वत्सलपणे उभी राहिली आणि तिला वासरू व दूध काढण्याची पात्रे हवी होती.
वत्सोऽभूत्पुष्पितः सालः प्लक्षो दोग्धाऽभवत्तदा। छिन्नप्ररोहणं दुग्धं पात्रमौदुम्बरं शुभम्
फुलांनी भरलेला साल वृक्ष वासरू झाला, प्लक्ष वृक्ष दूध काढणारा झाला; छाटलेल्या फांद्यांचा रस दूध झाले, आणि सुंदर औदुंबराच्या लाकडाचे पात्र होते.
उदयः पर्वतो वत्सो मेरुर्दोग्धा महागिरिः। रत्नान्योषधयो दुग्धं पात्रमस्तमयं तथा
उदय पर्वत वासरू झाला, मेरू हा महान पर्वत दूध काढणारा झाला; रत्ने आणि औषधी हे दूध झाले, आणि अस्तमय हे पात्र होते.
देवानां वत्स इन्द्रोऽभूत्पात्रं दारुमयं तथा'। दोग्धा च सविता देवो दुग्धमूर्जस्करं प्रियम्
देवतांसाठी इंद्र वासरू झाला, पात्र लाकडाचे होते; दूध काढणारा सविता देव होता, आणि दूध पोषण करणारे व प्रिय होते.
असुरा दुदुहुर्मायामयःपात्रे तु तां तदा। दोग्धा द्विमूर्धा तत्रासीद्वत्सश्चासीद्विरोचनः
असुरांनी मायेमय पात्रात तिचे दूध काढले; तिथे द्विमूर्धा दूध काढणारा, आणि विरोचन वासरू होता.
कृषिं च सस्यं च नरा दुदुहुः पृथिवीतले। स्वायंभुवो मनुर्वत्सस्तेषां दोग्धाऽभवत्पृथुः
माणसांनी पृथ्वीवरून शेती व पिके काढली; त्यांच्यासाठी स्वयंभुव मनु वासरू, आणि पृथु दूध काढणारा झाला.
अलाबुपात्रे च तथा विषं दुग्धा वसुन्धरा। धृतराष्ट्रोऽभवद्दोग्धा तेषां वत्सस्तु तक्षकः
एका दुधीच्या भांड्यात पृथ्वीवरून विष काढले गेले; धृतराष्ट्र दूध काढणारा होता, आणि तक्षक वासरू होते.
सप्तर्षिभिर्ब्रह्म दुग्धा तथा चाक्लिष्टकर्मभिः। दोग्धा बृहस्पतिः पात्रं छन्दो वत्सश्च सोमराट्
सप्तर्षींनी, जे निष्कलंक कर्म करणारे होते, त्यांनी ब्रह्माचे दूध काढले; बृहस्पती दूध काढणारा होता, छंद हे भांडे होते, आणि सोमराज वासरू होते.