अश्वमेधशतैरीजं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः। यश्च विप्रप्रसादेन सर्वकामानवाप्य च
त्याने शेकडो अश्वमेध यज्ञ आणि भरपूर दान देणारे अनेक मोठे यज्ञ केले. ब्राह्मणांच्या कृपेने त्याने सर्व इच्छा पूर्ण केल्या.
सम्प्राप्य विधिवद्राज्यं सर्वभूतानुकम्पनः। `सर्वद्वीपानवष्टभ्य प्रजा धर्मेण पालयन्
त्याने योग्य प्रकारे राज्य मिळवले, सर्व प्राण्यांवर दया दाखवली आणि सर्व द्वीपांवर राज्य करत, धर्माने प्रजेला सांभाळले.
स निर्गलं मुख्यतममश्वमेधशतं प्रभुः। आजहार सुरेशस्य हविषा मुदमाहरन्। अन्यैश्च विविधैर्यज्ञैरीजे बहुगुणैर्नृपः
त्या प्रभूंनी प्रमुख अश्वमेध यज्ञालाही मागे टाकले, देवेंद्रासाठी हवन अर्पण करून आनंद दिला आणि अनेक विविध आणि उत्तम यज्ञ केले.
क्षुत्पिपासेऽजयद्रामः सर्वरोगांश्च देहिनाम्। सततं गुणसम्पन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा
रामाने भूक, तहान आणि सर्व प्राण्यांचे रोग जिंकले; तो नेहमी गुणांनी युक्त होता आणि स्वतःच्या तेजाने उजळत होता.
अतिसर्वाणि भूतानि रामो दाशरथिर्बभौ। ऋषीणां देवतानां च मानुषाणां च सर्वशः। पृथिव्यां सह वासोऽभूद्रामे राज्यं प्रशासति
दशरथपुत्र राम सर्व प्राणी, ऋषी, देवता आणि माणसांमध्ये श्रेष्ठ ठरला. राम राज्य करत असताना, पृथ्वीवर सर्वजण एकत्र नांदत होते.
नाहीयत तदा प्रामः प्राणिनां न तदा व्यथा। प्राणापानौ समावास्तां रामे राज्यं प्रशासति
त्या काळी कोणत्याही प्राण्यांमध्ये क्षय किंवा वेदना नव्हती; राम राज्य करत असताना सर्वांचे प्राण आणि आपान संतुलित होते.
पर्यदीप्यन्त तेजांसि तदाऽनर्थाश्च नाभवन्। दीर्घायुषः प्रजाः सर्वा युवा न म्रियते तदा
त्या काळी सर्वत्र तेजाने झळाळत होते, कोणतीही आपत्ती नव्हती. सर्व लोक दीर्घायुषी होते आणि कुणीही तरुण वयात मरण पावत नव्हता.
वेदैश्चतुर्भिः सुप्रीताः प्राप्नुवन्ति दिवौकसः। हव्यं कव्यं च विविधं निष्पूर्तं हुतमेव च
त्या वेळी देवता चारही वेदांनी संतुष्ट होऊन, त्यांना सर्व प्रकारची हविर्द्रव्ये आणि पितरांसाठीची विधीपूर्वक अर्पण केलेली नैवेद्ये मिळत होती.
अदंशमशका देशा नष्टव्यालसरीसृपाः। नाप्यु प्राणभृतां मृत्युर्नाकाले ज्वलनोऽदहत्
त्या प्रदेशात डंख मारणारे कीटक किंवा डास नव्हते, आणि विषारी सरपटणारे प्राणीही नाहीसे झाले होते. जीवांना अकाली मृत्यू येत नव्हता आणि आगही चुकीच्या वेळी जळत नव्हती.
अधर्मरुचयो लुब्धा मूर्खा वा नाभवंस्तदा। शिष्टेष्टप्राज्ञकर्माणः सर्वे वर्णास्तदाऽभवन्
त्या काळी अधर्मात आसक्त असणारे, लोभी किंवा मूर्ख लोक नव्हते. सर्व वर्णांचे लोक सज्जन, विद्वान आणि शिष्टांच्या मार्गाने वागत होते.
स्वधां पूजां च रक्षोभिर्जनस्थाने प्रणाशिताम्। प्रादान्निहत्य रक्षांसि पितृदेवेभ्य ईश्वरः
राक्षसांनी जी स्वधा आणि पूजा लोकांच्या घरांमध्ये नष्ट केली होती, ती परमेश्वराने राक्षसांचा नाश करून पुन्हा पितर आणि देव यांच्यासाठीची विधी पूर्ववत केली.
सहस्रपुत्राः पुरुषा दशवर्षशतायुषः। न च ज्येष्ठाः कनिष्ठेभ्यस्तदा श्राद्धानि कुर्वते
त्या वेळी पुरुषांना हजारो पुत्र होते आणि ते शंभर वर्षे जगत. पण मोठ्यांनी कधीच लहानांच्या श्राद्ध विधी केले नाहीत.
श्यामो युवा लोहिताक्षो मत्तमातङ्गविक्रमः। आजानुबाहुः सुभुजः सिंहस्कन्धो महाबलः
तो काळा वर्णाचा, तरुण, लाल डोळ्यांचा, उन्मत्त हत्तीच्या बळासारखा, दीर्घबाहू, सुडौल शरीराचा, सिंहासारखा खांदा असलेला आणि अत्यंत बलवान होता.
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च। सर्वभूतमनःकान्तो रामो राज्यमकारयत्
सर्व जीवांना प्रिय असलेल्या रामाने दहा हजार आणि एक हजार वर्षे राज्य केले.
रामो रामो राम इति प्रजानामभवत्कथा। रामभूतं जगदभूद्रामे राज्यं प्रशासति
त्या काळी लोकांच्या तोंडी नेहमी 'राम, राम, राम' असेच बोलले जात होते. रामाने राज्य करत असताना संपूर्ण जग राममय झाले होते.
चतुर्विधाः प्रजा रामः स्वर्गं नीत्वा दिवं गतः। आत्मेच्छया प्रतिष्ठाप्य राजवंशमिहाष्टधा
रामाने चारही प्रकारच्या लोकांना स्वर्गात नेले आणि स्वतःच्या इच्छेने येथे आठ शाखांमध्ये राजवंशाची स्थापना केली.
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया। पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः। अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत्
सृंजय, जर तो मरण पावला असेल, तरी तो तुझ्यापेक्षा चार प्रकारे अधिक भाग्यशाली आहे. तो तुला पुत्रापेक्षा अधिक पुण्यवान आहे, म्हणून पुत्रासाठी दुःख करू नकोस. जो यज्ञ करत नाही किंवा दान देत नाही, त्याला लोक 'तो कुत्र्यासारखा आहे' असे म्हणतात.
राजाऽपि विविधैरिष्ट्वा यज्ञैर्विविधदक्षिणैः'। गतः पुण्यकृतां लोकान्व्याप्य स्वयशसा दिशः
राजाने विविध प्रकारचे यज्ञ आणि अनेक प्रकारच्या दक्षिणा देऊन सर्व दिशांना आपली कीर्ती पसरवली आणि पुण्यवानांच्या लोकांना गाठले.
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया। पुत्रात्पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः। अयज्वानमदक्षिण्यमभि श्वैत्येत्युदाहरत्
सृंजय, जर तो मरण पावला असेल, तरी तो तुझ्यापेक्षा चार प्रकारे अधिक भाग्यशाली आहे. तो तुला पुत्रापेक्षा अधिक पुण्यवान आहे, म्हणून पुत्रासाठी दुःख करू नकोस. जो यज्ञ करत नाही किंवा दान देत नाही, त्याला लोक 'तो कुत्र्यासारखा आहे' असे म्हणतात.
नाभागमम्बरीषं च मृतं सृञ्जय शुश्रुम। यः सहस्रं सहस्राणां राज्ञां चैकस्त्वयोधयत्
सृंजय, आम्ही ऐकले आहे की नाभाग आणि अंबरिष हे मरण पावले—ज्याने हजारो राजांमध्ये एकट्याने हजार राजांना पराभूत केले होते.
जिगीषमाणाः सङ्ग्रामे समन्ताद्वैरिणोऽभ्ययुः। अस्त्रयुद्धविदो घोराः सृजन्तश्चाशिवा गिरः
लढाईत विजय मिळवण्याच्या इच्छेने, शत्रू सर्व बाजूंनी त्याच्यावर तुटून पडले. ते शस्त्रविद्येत पारंगत आणि भयंकर होते, तसेच अशुभ शब्द उच्चारत होते.
बललाघवशिक्षाभिस्तेषां सोऽस्त्रबलेन च। छत्रायुधध्वजरथांश्छित्त्वा प्रासान्गतव्यथः
त्याच्या बळ आणि कौशल्याच्या शिक्षणामुळे, तसेच शस्त्रविद्येच्या सामर्थ्याने, त्याने त्यांच्या छत्र्या, शस्त्रे, ध्वजा आणि रथ निर्भयपणे फोडून टाकले.
त एनं मुक्तसन्नाहाः प्रार्थयञ्जीवितैषिणः। शरण्यमीयुः शरणं तव स्म इति वादिनः
ते सर्व योद्धे आपले कवच फेकून, प्राण वाचवण्यासाठी त्याच्याकडे आले आणि म्हणाले, 'आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.'
स तु तान्वशगान्कृत्वा जित्वा चेमां वसुन्धराम्। ईजे यज्ञशतैरिष्टैर्यथा शक्रस्तथाऽनघः
त्याने त्यांना वश करून, ही पृथ्वी जिंकली आणि इंद्रासारखा पापरहित असताना, शेकडो यज्ञ आणि इष्ट्यांनी पूजा केली.
बुभुजुः सर्वसम्पन्नमन्नमन्ये जनाः सदा। तस्मिन्यज्ञे तु विप्रेन्द्राः सन्तृप्ताः परमार्चिताः
इतर लोक नेहमी सर्व प्रकारच्या समृद्ध अन्नाचा आस्वाद घेत असत; पण त्या यज्ञात श्रेष्ठ ब्राह्मण अत्यंत तृप्त आणि मोठ्या सन्मानाने सन्मानित झाले.
मोदकान्पूरिकापूपान्स्वादुपूर्णाश्च शष्कुलीः। करम्भान्पृथुमृद्वीका अन्नानि सुकृतानि च
त्यांना गोड मोदक, पुरी, पापड, गोड आणि भरपूर शशकुली, करंभ, भरपूर मनुका आणि उत्तम प्रकारे शिजवलेले अन्न मिळाले.
सूपान्मैरेयकापूपान्रागषाडवपानकान्। मृष्टान्नानि सुयुक्तानि मृदूनि सुरभीणि च
तेथे सूप, मद्ययुक्त पापड, मसाल्याचे आणि आंबटगोड पेये, तसेच चवदार, नीट बनवलेले, मऊ आणि सुगंधी अन्न होते.
घृतं मधु पयस्तोयं दधीनि रसवन्ति च। फलं मूलं सुस्वादु द्विजास्तत्रोपभुञ्जते
तूप, मध, दूध, पाणी, रसाळ दही, फळे आणि मुळं—हे सर्व स्वादिष्ट पदार्थ तिथे द्विजांनी आनंदाने खाल्ले.
मदनीयानि पापानि विदित्वा चात्मनः सुखम्। अपिबन्त यथाकामं पानपा गीतवादितैः
मद्याचे स्वरूप ओळखून आणि स्वतःच्या आनंदासाठी, त्यांनी हवे तसे मद्य प्यायले, गाणी व वाद्यांच्या साथीने.
तत्र स्म गाथा गायन्ति क्षीबा हृष्टाः पठन्ति च। नाभागस्तुतिसंयुक्ता ननृतुश्च सहस्रशः
तेथे मद्यप्राशनाने आनंदी झालेले लोक गाणी म्हणत आणि श्लोक वाचत; हजारो जण नाभागाच्या स्तुतीसह नाचत होते.