दुःशासनस्तु सङ्क्रुद्धः प्रभिन्न इव कुञ्जरः। अयोधयत सौभद्रमभिमन्युश्च तं रणे
दु:शासन संतापाने उन्मत्त हत्तीप्रमाणे सौभद्राशी लढू लागला, आणि अभिमन्यूनेही रणांगणावर त्याच्याशी सामना केला.
तौ मण्डलानि चित्राणि रथाभ्यां सव्यदक्षिणम्। चरमाणावयुध्येतां रथशिक्षाविशारदौ
रथयुद्धातील दोघेही कुशल, डावीकडे-उजवीकडे रथांचे सुंदर वळसे घेत एकमेकांशी लढू लागले.
अथ पणवमृदङ्गदुन्दुभीनां क्रकचमहानकभेरिझर्झराणम्। निनदमतिभृशं नराः प्रचक्रु-- र्लवणजलोद्भवसिंहनादमिश्रम्
मग माणसांनी मोठा गोंगाट केला, जणू खारट समुद्रातून जन्मलेल्या सिंहांचा गर्जना आणि पखवाज, मृदंग, दुंदुभी, क्रकच, मोठी नाका, भेरी, झर्झर यांच्या आवाजात मिसळून.
ततः शिलाशितैस्तीक्ष्णैर्भल्लैरानतपर्वभिः। छित्त्वा धनूंषि शूराणामार्जुनिः कर्णमार्दयत्
मग अर्जुनीने धारदार, दगडाच्या टोकाचे व वाकडे बाण सोडून, शूरवीरांची धनुष्ये तोडली आणि कर्णाला जखमी केले.
धनुर्मण्डलनिर्मुक्तैः शरैराशीविषोपमैः। सच्छत्रध्वजयन्तारं साश्वमाशु स्मयन्निव
धनुष्याच्या वर्तुळातून सोडलेल्या, विषारी सापासारख्या बाणांनी, त्याने हसत हसत कर्णाचा सारथी, ध्वज आणि घोडे पटकन खाली पाडले.
कर्णोऽपि चास्य चिक्षेप बाणान्सन्नतपर्वणः। असम्ब्रान्तश्च तान्सर्वानगृह्णात्फल्गुनात्मजः
कर्णानेही त्याच्यावर सुंदर बाण सोडले, पण फाल्गुनपुत्राने सर्व बाण शांतपणे पकडले.
ततो मुहूर्तात्कर्णस्य बाणेनैकेन वीर्यवान्। सध्वजं कार्मुकं वीरश्छित्त्वा भूमावपातयत्
मग एका क्षणात, त्या पराक्रमी वीराने एका बाणाने कर्णाचे धनुष्य आणि ध्वज तोडून जमिनीवर पाडले.
ततः कृच्छ्रगतं कर्णं दृष्ट्वा कर्णादनन्तरः। सौभद्रमभ्ययात्तूर्णं दृढमुद्यम्य कार्मुकम्
कर्ण कठीण अवस्थेत असल्याचे पाहून, कर्णानंतरचा योद्धा, धनुष्य घट्ट धरून, झपाट्याने सौभद्रावर चालून गेला.
तत उच्चुक्रुशुः पार्थास्तेषां चानुचरा जनाः। वादित्राणि च सञ्जघ्नः सौभद्रं चापि तुष्टुवुः
मग पांडुपुत्र आणि त्यांच्या अनुयायांनी मोठा जल्लोष केला, वाद्ये वाजवली आणि सौभद्राचे स्तुतीगीत गायले.
स कक्षेऽग्निरिवोत्सृष्टो निर्दहंस्तरसा रिपून्। मध्ये भारतसैन्यानामार्जुनिः पर्यवर्तत
तो जणू झाडीत सोडलेली आग, शत्रूंना वेगाने जाळत, अर्जुनी भारतांच्या सैन्याच्या मध्यभागी फिरू लागला.
रथनागाश्वमनुजानर्दयन्निशितैः शरैः। सम्प्रविश्याकरोद्भूमिं कबन्धगणसङ्कुलाम्
त्याने धारदार बाणांनी रथ, हत्ती, घोडे आणि माणसे भेदून, रणभूमीत प्रवेश केला आणि तिथे शिरच्छेद झालेल्या मृतदेहांनी जमीन भरून गेली.
सौभद्रचापप्रभवैर्निकृत्ताः परमेषुभिः। स्वानेवाभिमुखान्ध्नन्तः प्राद्रवञ्जीवितार्थिनः
सौभद्राच्या धनुष्यापासून सुटलेल्या प्रखर बाणांनी छाटले गेलेले ते सैनिक, आपले प्राण वाचवण्यासाठी स्वतःच्याच लोकांकडे वळून पळू लागले.
ते घोरा रौद्रकर्माणो विपाठा बहवः शिताः। निघ्न्तो रथनागाश्वाञ्जग्मुराशु वसुन्धराम्
ते भयंकर आणि क्रूर कृत्य करणारे, धारदार शस्त्रांनी तुकडे झालेले, रथ, हत्ती आणि घोडे मारून झपाट्याने पृथ्वीवर कोसळले.
सायुधाः साङ्गुलित्राणाः सगदाः साङ्गदा रणे। दृश्यन्ते बाहवश्चिन्ना हेमाभारणभूषिताः
रणांगणात शस्त्रधारी, बोटांचे कवच घातलेले, गदा आणि कडे असलेले, सोन्याच्या दागिन्यांनी सजलेले छाटलेले हात सर्वत्र दिसत होते.
शराश्चापानि खङ्गाश्च शरीराणि शिरांसि च। सकुण्डलानि स्रग्वीणि भूमावासन्सहस्रशः
बाण, धनुष्य, तलवारी, मृतदेहे आणि डोकी—काही कानात कुंडले व गळ्यात हार असलेली—हजारोंनी जमिनीवर पडलेली होती.
सोपस्करैरधिष्ठानैरीषादण्डकबन्धुरैः। अक्षैर्विमथितैश्चक्रैर्बहुधा पतितैर्युगैः
रथांची उपकरणे, आसन, योक, अक्ष, फोडलेली चाकं आणि अनेक ठिकाणी पडलेली जुवे यामुळे रणभूमी भरून गेली होती.
शक्तिचापासिभिश्चैव पतितैश्च महाध्वजैः। चर्मचापशरैश्चैव व्यवकीर्णैः समन्तततः
भाले, धनुष्य, तलवारी, मोठे पडलेले ध्वज, तसेच सर्वत्र विखुरलेली ढाल, धनुष्य आणि बाण यामुळे रणांगण व्यापून गेले होते.
निहतैः क्षत्रियैरश्वैर्वारणैश्च विशाम्पते। अगम्यरूपा पृथिवी क्षणेनासीत्सुदारुणा
मृत क्षत्रिय, घोडे आणि हत्ती यांच्यामुळे, राजन, पृथ्वी एका क्षणातच अगम्य आणि अत्यंत भयानक झाली.
वध्यतां राजपुत्राणां क्रन्दतामितरेतरम्। प्रादुरासीन्महाशब्दो भीरूणां भयवर्धनः
राजपुत्र मारले जात असताना, एकमेकांना हाका मारत होते; त्यांचा मोठा आक्रोश भीरू लोकांच्या मनात भीती निर्माण करणारा होता.
स शब्दो भरतश्चेष्ठ दिशः सर्वा व्यनादयत्।। सौभद्रश्चाद्रवत्सेनां घ्नन्वराश्वरथद्विपान्
तो आवाज, हे भरतश्रेष्ठ, सर्व दिशांना घुमू लागला; आणि सौभद्राने सैन्यावर तुटून पडत उत्तम घोडे, रथ आणि हत्ती मारले.
कक्षमग्निरिवोत्सृष्टो निर्दहंस्तरसा रिपून्। मध्ये भारतसैन्यानामार्जुनिः प्रत्यदृश्यत
झाडीत पेटलेल्या आगीप्रमाणे शत्रूंना वेगाने जाळणारा अर्जुनपुत्र, भरतांच्या सैन्याच्या मध्यभागी दिसत होता.
विचरन्तं दिशः सर्वाः प्रदिशश्चापि भारत। तं तदा नानुपश्यामः सैन्ये च रजसाऽऽवृते
तो सर्व दिशांना आणि कोपऱ्यांतून संचार करत होता, पण सैन्य धुळीने झाकले गेले होते म्हणून, भरता, आम्हाला तेव्हा तो दिसला नाही.
आददानं गजाश्वानां णां चायुंषि भारत। क्षमेन भूयः पश्यामः सूर्यं मध्यंदिने यथा
हत्ती, घोडे आणि माणसांचे प्राण घेत असताना, भरता, आम्ही त्याला पुन्हा पाहिले, जणू काही दुपारी सूर्य स्पष्टपणे दिसतो तसा.
अभिमन्युं महाराज प्रतपन्तं द्विषद्गणान्। स वासवसमः सङ्ख्ये वासवस्यात्मजात्मजः
महान राजा, अभिमन्यू शत्रूंच्या सैन्याला जाळत होता, युद्धात तो इंद्रासारखा भासत होता—इंद्रपुत्राचा पुत्र.
अभिमन्युर्महाराज सैन्यमध्ये व्यरोचत। `यथा पुरा वह्निसुतः सुरसैन्येषु वीर्यवान्
महान राजा, अभिमन्यू सैन्याच्या मध्यभागी तेजाने उजळून निघाला, जसा पूर्वी अग्निपुत्र देवांच्या सैन्यात पराक्रमाने तळमळला होता.
यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र सिन्धुराजस्य विक्रमम्। शृणु तत्सर्वमाख्यास्ये यथा पाण्डूनयोधयत्
राजेंद्र, तू मला सिंधुराजाच्या शौर्याबद्दल विचारलेस, तर ते सर्व मी तुला सांगतो—त्याने पांडवांशी कसे युद्ध केले ते ऐक.
तमूहुर्वाजिनो वश्याः सैन्धवाः साधुवाहिनः। विकुर्वाणा बृहन्तोऽश्वाः श्वसनोपरंहसः
त्याचे घोडे आज्ञाधारक, सिंधु देशातले, उत्तम जोडीला बसणारे, बलवान, उंच आणि वाऱ्यासारखे वेगवान होते असे सांगितले जाते.
गन्धर्वनगराकारं विधिवत्कल्पितं रथम्। तस्याभ्यशोभयत्केतुर्वाराहो राजतो महान्
त्याचा रथ विधिपूर्वक तयार केलेला, गंधर्वांच्या नगरीसारखा भासत होता; त्यावर मोठा चांदीचा वराहध्वज शोभून दिसत होता.
श्वेतश्चत्रपताकाभिश्चामरव्यजनेन च। स बभौ राजलिङ्गैस्तैस्तारापतिरिवाम्बरे
पांढऱ्या छत्र्या, पताका आणि चामर यांच्या शोभेने तो राजचिन्हांनी सजलेला तेजस्वी दिसत होता, जणू आकाशातील तार्यांचा स्वामीच.
मुक्तावज्रमणिस्वर्णैर्भूषितं तदयस्मयम्। वरूथं विबभौ तस्य ज्योतिर्भिः खमिवावृतम्
मुक्ता, वज्र, रत्ने आणि सोन्याने मढवलेले ते लोखंडी कवच इतके झगमगले की जणू प्रकाशाने आकाश झाकले गेले.