दक्षिणेन तु सेनायाः कुरुते कदनं बली। संशप्तकावशेषस्य नारायणबलस्य च
सेनेच्या दक्षिण बाजूला, बलाढ्य योद्धा संकल्पपूर्वक उरलेल्या संकल्पी आणि नारायण सैन्याचा संहार करत होता.
प्रतिघातं तु सैन्यस्य नामृष्यत वृकोदरः। सोऽभ्याहनद्गुरुं षष्ट्या कर्णं च दशभिः शरैः
सेनेचा पराभव भीमाला सहन झाला नाही; त्याने द्रोणावर साठ आणि कर्णावर दहा बाण सोडले.
तस्य द्रोणः शितैर्बाणैस्तीक्ष्णधारैरजिह्मगैः। जीवितान्तमभिप्रेप्सुर्मर्मण्याशु जघान ह
द्रोणाने त्याचा अंत करण्याच्या हेतूने, तीक्ष्ण आणि सरळ बाणांनी त्याच्या महत्वाच्या जागी वेगाने प्रहार केला.
आनन्तर्यमभिप्रेप्सुः षड्विंशत्या शमार्पयत्। कर्णो द्वादशभिर्बाणैरश्वत्थामा च सप्तभिः
कर्णाने लगेचच त्याच्यावर सव्वीस बाणांचा वर्षाव केला; अश्वत्थाम्याने सात, आणि कर्णाने आणखी बारा बाण सोडले.
षङ्भिर्दुर्योधनो राजा तत एनमथाकिरत्। भीमसेनोऽपि तान्सर्वान्प्रत्यविध्यन्महाबलः
राजा दुर्योधनाने त्याच्यावर सहा बाणांचा मारा केला; पण भीमाने मोठ्या ताकदीने त्यांच्यावर प्रत्युत्तर दिले.
द्रोणं पञ्चाशतेषूणां कर्णं च दशभिः शरैः। दर्योधनं द्वादशभिर्दौणिमष्टाभिराशुगैः
त्याने द्रोणावर पन्नास, कर्णावर दहा, दुर्योधनावर बारा, आणि द्रोणपुत्रावर आठ वेगवान बाण सोडले.
आरावं तुमुलं कुर्वन्नभ्यवर्तत तान्रणे। तस्मिन्सन्त्यति प्रामान्मृत्युसाधारणीकृते
तो रणभूमीत मोठा गोंधळ करत पुढे सरसावला, जणू त्या ठिकाणी मृत्यू सर्वांसाठीच सामान्य झाला होता.
अजातशत्रुस्तान्योधान्भीमं त्रातेत्यचोदयत्। ते ययुर्भीमसेनस्य समीपममितौजसः
अजातशत्रूने त्या वीरांना, 'भीमाचे रक्षण करा!' असे सांगितले. मग अपार सामर्थ्य असलेले ते सर्व भीमसेनाजवळ गेले.
युयुधानप्रभृतयो माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ। ते समेत्य सुसंरब्धाः सहिताः पुरुषर्षभाः
युयुधान आणि इतर, माद्रीचे दोन्ही पुत्र, हे पुरुषांमधील श्रेष्ठ, प्रचंड संतापाने एकत्र आले.
महेष्वासवरैर्गुप्ता द्रोणानीकं बिभित्सवः। समापेतुर्महावीर्या भीमप्रभृतयो रथाः
महाबली धनुर्धारींनी रक्षण केलेले, भीमासारखे पराक्रमी रथी द्रोणाच्या व्यूहाजवळ युद्धासाठी आले.
तान्प्रत्यगृह्णादव्यग्रो द्रोणोऽपि रथिनां वरः। महारथानतिबलान्वीरान्समरयोधिनः
रथीमधील श्रेष्ठ द्रोणानेही शांतपणे त्या बलवान, सामर्थ्यवान, युद्धकुशल वीरांना सामोरे घेतले.
बाह्यं मृत्युभयं कृत्वा तावकान्पाण्डवा ययुः। सादिनः सादिनोऽब्यघ्नंस्तथैव रथिनो रथान्
पांडवांनी मृत्यूच्या भीतीकडे दुर्लक्ष करून तुमच्या सैन्यावर चाल केली; घोडेस्वार घोडेस्वारांशी, रथी रथींशी तशीच लढाई करू लागले.
असिशक्त्यृष्टिसङ्घातैर्युद्धमासीत्परश्वथैः। प्रकृष्टमसियुद्धं च बभूव कटुकोदयम्
तलवारी, भाले, शूल, कुऱ्हाडी यांचा वापर करून युद्ध झाले; तलवारींचे भीषण आणि क्रूर युद्ध सुरू झाले.
कुञ्जराणां च सम्पाते युद्धमासीत्सुदारुणम्। अपतत्कुञ्जरादन्यो हयादन्यस्त्ववाक्शिराः
हत्तींच्या झुंजीत युद्ध अत्यंत भयंकर झाले; कुणी हत्तीवरून, कुणी घोड्यावरून उलटे पडले.
नरो बाणविनिर्भिन्नो रथादन्यश्च मारिष। तत्रान्यस्य च सम्पर्दे पतितस्य विवर्मणः
एखादा पुरुष बाणांनी भोसकला जाऊन रथातून खाली पडला; आणि गोंधळात दुसरा, कवच हरवून, खाली कोसळला.
शिरः प्रध्वंसयामास वक्षस्याक्रम्य कुञ्जरः। अपरांश्चापरेऽमृद्रन्वारणाः पतितान्नरान्
एका हत्तीने माणसाच्या छातीवर पाय ठेवून त्याचे डोके चिरडले; इतर हत्ती पडलेल्या इतर माणसांना ठेचू लागले.
विषाणैश्चावनिं गत्वा व्यभिन्दन्रथिनो बहून्। नरान्त्रैः केचिदपरे विषाणालग्नसंश्रयैः
काही हत्ती आपल्या सोंडेने जमिनीवर पोहोचून अनेक रथींना भोसकू लागले; तर काहींच्या सोंडेवर मानवी आतडी अडकलेली होती.
बभ्रमुः समरे नागा मृद्रन्तः शतशो नरान्। कार्ष्णायसतनुत्राणान्नराश्वरथकुञ्जरान्
हत्ती रणभूमीत हिंडू लागले, शेकडो काळ्या लोखंडी कवच घातलेले पुरुष, घोडे, रथ आणि इतर हत्ती पायाखाली तुडवत होते.
पतितान्पोथयाञ्चक्रुर्द्विपाः स्थूलनलानिव। गृध्रपत्राधिवासांसि शयनानि नारधिपाः
हत्ती पडलेल्यांना जणू जाड गवतासारखे तुडवत होते; हत्तींच्या राजांनी गिधाडाच्या पिसांनी झाकलेली शय्याच तयार केली.
हीमन्तः कालसम्पर्कात्सुदुःस्वान्यनुशेरते। हन्ति स्मात्र पिता पुत्रं रथेनाभ्येत्य संयुगे
त्या ठिकाणी काळाच्या स्पर्शामुळे थंड पडलेले लोक भयंकर शय्यांवर झोपले; कुठे वडील रथातून येऊन युद्धात स्वतःच्या मुलाला ठार मारत होते.
पुत्रश्च पितरं मोहान्निर्मर्यादमवर्तत। रथो भग्नो ध्वजश्छिन्नश्छत्रमुर्व्यों निपातितम्
आणि मुलगा मोहाने वडिलांवर कोणतीही मर्यादा न ठेवता चाल करून गेला; रथ तुटला, ध्वज कापला गेला, छत्र खाली पडले.
युगार्धं च्छिन्नमादाय प्रदुद्राव तथा हयः। सासिर्बाहुर्निपतितः शिरश्छिन्नं सकुण्डलम्
एक घोडा अर्धे जू घेऊन पळून गेला; तलवार असलेला हात खाली पडला, कुंडलासह छाटलेले डोकेही खाली पडले.
गजेनाक्षिप्य बलिना रथः सञ्चूर्णितः क्षितौ। रथिना ताडितो नागो नाराचेनापतत्क्षितौ
एक हत्तीने रथ उचलून जमिनीवर फोडून टाकला; रथीने तीक्ष्ण बाणाने हत्तीला मारले आणि तो खाली पडला.
सारोहश्चापतद्वाजी गेजेनाभ्याहतो भृशम्। निर्मर्यादं महद्युद्धमवर्तत सुदारुणम्
हत्तीने जबरदस्त मार दिल्याने घोडा आणि त्याचा स्वार खाली पडले; त्या ठिकाणी मोठे, अमर्याद आणि अत्यंत भयंकर युद्ध सुरू झाले.
हा तात हा पुत्र सखे क्वासि तिष्ठ क्व धावसि। प्रहराहर जह्मेनं स्मितश्वेडितगर्जितैः। इत्येवमुच्चैरत्यर्थं श्रूयन्ते विविधा गिरः
अरे बाबा! अरे मुला! मित्रा, कुठे आहेस? थांब, कुठे पळतोस? मारा, मारा, त्याला ठार करा! अशा मोठ्या आवाजात, हसत, घाम गळत आणि गजरात अनेक जण ओरडताना ऐकू येत होते.
नरस्याश्वस्य नाग्स्य समसञ्जत शोणितम्। उपाशाम्यद्रजो भौमं भीरून्कश्मलमाविशत्
माणसांचे, घोड्यांचे आणि हत्तींचे रक्त एकत्र मिसळले; जमिनीवरची धूळ खाली बसली आणि भित्र्या माणसांच्या मनात भीती भरली.
चक्रेण चक्रमासाद्य वीरो वीरस्य संयुगे। अतीतेषुपथे काले जहार गदया सिरः
युद्धात एक वीर दुसऱ्या वीराच्या चक्राला आपल्या चक्राने थांबवतो आणि बाणांचा मार्ग बंद झाल्यावर गदेद्वारे त्याचे डोके उडवतो.
असीत्केशपरामर्शो मुष्टियुद्धं च दारुणम्। नखैर्दन्तैश्च सूराणामद्वीपे द्वीपमिच्छताम्
तेथे काळ्या केसांना धरून, मुठी, नखं आणि दातांनी एकमेकांवर तुटून पडत होते, जणू बेट मिळवण्यासाठी बेटावरील लोक झगडतात तसं.
तत्राच्छिद्यत शूरस्य सखङ्गो बाहुरुद्यतः। सधुनश्चापरस्यापि सशरः साङ्कुशस्तथा
तेथे एका शूरवीराचा शस्त्रासह उंचावलेला हात छाटला गेला; आणि दुसऱ्याचा धनुष्य व अंकुश धरलेला हातही तसाच तोडण्यात आला.
आक्रोशदन्यमन्योऽत्र तथाऽन्यो विमुखोऽद्रवत्। अन्यः प्राप्तस्य चान्यस्य शिरः कायादपाहरत्
कोणी कोणावर ओरडत होता, कोणी मागे वळून पळत होता, तर कोणी समोर आलेल्या शत्रूचे डोके धडावेगळे करत होता.