तं दाशः प्रतिजग्राह विधिवत्प्रतिपूज्य च। अब्रवीच्चैनमासीनं राजसंसदि भारत
त्या नाविकाने त्याचे नीट आदराने स्वागत केले आणि राजसभेत बसवून, त्याच्याशी बोलू लागला, हे भारत.
राज्यशुल्का प्रदातव्या कन्येयं याचतां वर। अपत्यं यद्भवेदस्याः स राजाऽस्तु पितुः परम्
'या कन्येसाठी मागणाऱ्यांनी राजशुल्क द्यावे लागेल; हिच्या पोटी जो मुलगा होईल, तो तिच्या वडिलांनंतर राजा व्हावा.'
त्वमेवात्र महाबाहो शान्तनोर्वंशवर्धनः। पुत्रः शस्त्रभृतां श्रेष्ठः किं नु वक्ष्यामि ते वचः
'हे महाबाहो, शांतनूंच्या वंशाचा वाढ करणारा, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ पुत्र, मी तुला काय सांगू?'
कुमारिकायाः शुल्कार्थं किंचिद्वक्ष्यामि भारत।' कोहि संबन्धखं श्लाघ्यमीप्सितं यौनमीदृशम्। अतिक्रामन्न तप्येत साक्षादपि शतक्रतुः
'या कन्येच्या शुल्कासाठी मी काही बोलतो, हे भारत; असा संबंध कोणाला हवा आहे, जो कठीण आणि निंदनीय आहे? तो ओलांडला तर, अगदी इंद्रालाही पश्चात्ताप होईल.'
अपत्यं चैतदार्यस्य यो युष्माकं समो गुणैः। यस्य शुक्रात्सत्यवती संभूता वरवर्णिनी
'या कुलीन स्त्रीच्या पोटी, जी गुणांनी तुमच्यासारखी आहे, जिच्या वीर्यापासून सतीवती सुंदर रंगाची जन्मली आहे—'
तेन मे बहुशस्तात पिता ते परिकीर्तितः। अर्हः सत्यवतीं वोढुं धर्मज्ञः स नराधिपः
'त्याच्यामुळे, प्रिय, तुझ्या वडिलांची नेहमीच प्रशंसा झाली आहे; तो धर्म जाणणारा राजा सतीवतीला योग्य आहे.'
इयं सत्यवती देवी पितरं तेऽब्रवीत्तथा। अर्थितश्चापिराजर्षिः प्रत्याख्यातः पुरा मया
ही सतीवती देवी तुझ्या वडिलांना असे म्हणाली; राजर्षींनी मागणी केली असता, मी पूर्वी त्यांना नकार दिला होता.
कन्यापितृत्वात्किंचित्तु वक्ष्यामि त्वां नराधिप। बलवत्सपत्नतामत्र दोषं पश्यामि केवलम्
'तरीही, कन्येचा बाप म्हणून मला तुला काही सांगावे लागेल, हे राजन; इथे मला फक्त प्रबळ स्पर्धेचा दोष दिसतो.'
भूयांसं त्वयि पश्यामि तद्दोषमपराजित।' यस्य हि त्वं सपत्नः स्या गन्धर्वस्यासुरस्य वा
'हे अजिंक्य, हा दोष मी तुझ्यात मोठा पाहतो; कारण जो तुझा स्पर्धक असेल, तो गंधर्व असो वा असुर—'
न स जातु चिरं जीवेत्त्वयि क्रुद्धे परन्तप। एतावानत्र दोषो हि नान्यः कश्चन पार्थिव
'तू रागावलास तर तो कधीच जिवंत राहू शकणार नाही, हे शत्रूंना जिंकणारा; इथे एवढाच दोष आहे, दुसरा काही नाही, हे राजन.'
एतज्जानीहि भद्रं ते दानादाने परन्तप
'हे शत्रूंना जिंकणारा, देणे-न देणे याबद्दल हे लक्षात ठेव, आणि तुझ्या कल्याणासाठी हे सांगतो.'
एवमुक्तस्तु गाङ्गेयस्तद्युक्तं प्रत्यभाषत। शृण्वतां भूमिपालानां पितुरर्थाय भारत
असे ऐकून, गंगेचा पुत्र वडिलांच्या हेतूसाठी, सर्व राजांसमोर योग्य उत्तर देऊ लागला, हे भारत.
इदं वचनमाधत्स्व नास्ति वक्तास्य मत्समः। अन्यो जातो न जनिता न च कश्चन संप्रति
हे माझं ठाम वचन लक्षात ठेव, त्याच्यासाठी माझ्यासारखा बोलणारा दुसरा कोणीही नाही; असा दुसरा कोणी जन्मलाच नाही, आणि आत्ताही कोणी जन्मत नाही.
एवमेतत्करिष्यामि यथा त्वमनुभाषसे। योऽस्यां जनिष्यते पुत्रः स नो राजा भविष्यति
जसं तू सांगितलंस, तसंच मी करीन; तिच्या पोटी जो मुलगा जन्माला येईल, तोच आपला राजा होईल.
इत्युक्तः पुनरेव स्म तं दाशः प्रत्यभाषत। चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म राज्यार्थे भरतर्षभ
असं त्याने म्हटल्यानंतर, तो मच्छिमार पुन्हा म्हणाला, राज्यासाठी कठीण काम करण्याचा निर्धार करत.
त्वमेव नाथः संप्राप्तः शान्तनोरमितद्युते। कन्यायाश्चैव धर्मात्मन्प्रभुर्दानाय चेश्वरः
हे तेजस्वी, शांतनूसाठी आणि या कन्येसाठी तूच आधार बनून आला आहेस; तूच धर्माने श्रेष्ठ आणि दानाच्या बाबतीत स्वामी आहेस.
इदं तु वचनं सौम्य कार्यं चैव निबोध मे। कौमारिकाणां शीलेन वक्ष्याम्यहमरिन्दम
माझं हे वचन आणि कर्तव्य ऐक, हे सौम्य; कन्यांच्या आचारानुसार मी तुला सांगतो.
यत्त्वया सत्यवत्यर्थे सत्यधर्मपरायण। राजमध्ये प्रतिज्ञातमनुरूपं तवैव तत्
सत्यवतीसाठी, सत्य आणि धर्माला वाहिलेल्या तुझ्या वचनाला राजसभेत तू दिलेला शब्द तुझ्या योग्यतेला शोभणारा आहे.
नान्यथा तन्महाबाहो संशयोऽत्र न कश्चन। तवापत्यं भवेद्यत्तु तत्र नः संशयो महान्
हे महाबाहू, हे वेगळं होऊच शकत नाही; यात काहीच शंका नाही. पण तुझ्या संततीबद्दल मात्र आम्हाला मोठी शंका आहे.
तस्यैतन्मतमाज्ञाय सत्यधर्मपरायणः। प्रत्यजानात्तदा राजन्पितुः प्रियचिकीर्षया
त्याचं हे मत ऐकून, सत्य आणि धर्माला वाहिलेल्या त्या व्यक्तीने, वडिलांना आनंद द्यावा म्हणून ते मान्य केलं.
उच्चैश्श्रवः समाधत्स्व प्रतिज्ञां जनसंसदि। ऋषयो वाथ वा देवा भूतान्यन्तर्हितानि च
आपली प्रतिज्ञा लोकांसमोर मोठ्याने जाहीर कर; ऋषी, देव किंवा अदृश्य जीव कोणीही असो.
यानि यानीह शृण्वन्तु नास्ति वक्तास्य मत्समः।' दाशराज निबोधेदं वचनं मे नृपोत्तम
इथे जे जे आहेत, त्यांनी ऐकावं—कोणतेही जीव असोत; त्याच्यासाठी माझ्यासारखा बोलणारा कोणी नाही. हे मच्छिमार राज, माझं वचन नीट ऐक.
शृण्वतां भूमिपालानां यद्ब्रवीमि पितुः कृते। राज्यं तावत्पूर्वमेव मया त्यक्तं नराधिपाः
सर्व राजे ऐकत असताना, मी वडिलांसाठी जे सांगतो ते जाहीर करतो: मी आधीच राज्याचा त्याग केला आहे, हे नराधिपांनो.
अपत्यहेतोरपि च करिष्येऽद्य विनिश्चयम्। अद्यप्रभृति मे दाश ब्रह्मचर्यं भविष्यति
संततीसाठीसुद्धा, आज मी ठाम निर्धार करतो: आजपासून, हे मच्छिमार, मी ब्रह्मचर्य पाळीन.
अपुत्रस्यापि मे लोका भविष्यन्त्यक्षया दिवि। `न हि जन्मप्रभृत्युक्तं मया किंचिदिहानृतम्
माझा मुलगा नसला तरी, मला स्वर्गातले लोक कायम राहतील; कारण जन्मापासून मी कधीच खोटं बोललो नाही.
यावत्प्राणा ध्रियन्ते वै मम देहं समाश्रिताः। तावन्न जनयिष्यामि पित्रे कन्यां प्रयच्छ मे
माझ्या शरीरात प्राण असतील तोपर्यंत मी कधीच संतती उत्पन्न करणार नाही; वडिलांसाठी मला ही कन्या दे.
परित्यजाम्यहं राज्यं मैथुनं चापि सर्वशः। ऊर्ध्वरेता भविष्यामि दाश सत्यं ब्रवीमि ते
मी राज्य आणि सर्व प्रकारचं दांपत्य पूर्णपणे सोडतो; मी कायम ब्रह्मचारी राहीन. हे मच्छिमार, मी तुला सत्य सांगतो.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संप्रहृष्टतनूरुहः। ददानीत्येव तं दाशो धर्मात्मा प्रत्यभाषत
त्याचं हे वचन ऐकून, आनंदाने अंगावर रोमांच आलेल्या त्या धर्मात्मा मच्छिमाराने उत्तर दिलं, 'मी तिला देईन.'
ततोन्तरिक्षेऽप्सरसो देवाः सर्षिगणास्तदा। `तद्दृष्टा दुष्करं कर्म प्रशशंसुश्च पार्थिवाः
तेव्हा आकाशात अप्सरा, देव, ऋषी आणि ते कठीण कृत्य पाहणारे राजे यांनी त्याचं कौतुक केलं.
अभ्यवर्षन्त कुसुमैर्भीष्मोऽयमिति चाब्रुवन्। ततः स पितुरर्थाय तामुवाच यशस्विनीम्
त्यांनी फुलांचा वर्षाव केला आणि म्हणाले, 'हा भीष्म आहे!' मग वडिलांसाठी त्याने त्या कीर्तिवंत कन्येला संबोधलं.