द्रोणावारितं दृष्ट्वा भृशायस्तस्तवात्मजः। नानालिङ्गैः शरव्रातैः पार्षतं सममोहयत्
द्रोणांनी वाट अडवलेली पाहून, तुझा मुलगा फारच घाबरला आणि विविध प्रकारच्या बाणांनी पार्षताला गोंधळून टाकले.
तयोर्विषक्तयोः सङ्ख्ये पाञ्चाल्यकुरुमुख्ययोः। द्रोणो यौधिष्ठिरं सैन्यं बहुधा व्यधमच्छरैः
कुरू आणि पांचाळांचे मुख्य योद्धे एकमेकांशी झुंजत असताना, द्रोणांनी युधिष्ठिराच्या सैन्यावर सर्व बाजूंनी बाणांचा मारा करून त्यांना चांगलेच पांगवले.
अनिलेन यथाऽभ्राणि विच्छिन्नानि समन्ततः। तथा पार्थस्य सैन्यानि विच्छिन्नानि क्वचित्क्वचित्
जसा वारा ढगांना सर्व दिशांनी फाडून टाकतो, तशी पार्थाच्या सैन्याचीही काही ठिकाणी तुकडे तुकडे झाली.
मुहूर्तमिव तद्युद्धमासीन्मधुरदर्शनम्। तत उन्मत्तवद्राजन्निर्मर्यादमवर्तत
त्या लढाईचे दृश्य काही काळ फारच सुंदर वाटत होते; पण लगेचच, राजन, ती झुंज अगदी वेडीवाकडी आणि मर्यादाविरहित झाली.
नैव खं न दिशो भूमिर्बभासे न च भास्करः'। नैव स्वे न परे राजन्नाज्ञायन्त परस्परम्। अनुमानेन संज्ञाभिर्युद्धं तत्समवर्तत
त्या वेळी आकाश, दिशा, पृथ्वी, सूर्य काहीच दिसत नव्हते; आपले-परके ओळखू येत नव्हते, राजन. त्या लढाईत फक्त अंदाज आणि खुणांनीच ओळख चालू होती.
चूडामणिषु निष्केषु भूषणेष्वपि वर्मसु। तेषामादित्यवर्णाभा रश्मयः प्रचकाशिरे
त्यांच्या मुकुटांवर, हारांवर, दागिन्यांवर आणि कवचांवर सूर्यासारखी तेजस्वी किरणे चमकत होती.
तत्प्रकीर्णपताकानां रथवारणवाजिनाम्। बलाकाशबलाभ्रामं ददृशे रूपमाहवे
रथ, हत्ती आणि घोड्यांच्या विखुरलेल्या पताका पाहता, त्या रणभूमीत जणू पांढऱ्या बगळ्यांनी भरलेले ढगच दिसत होते.
नरानेव नरा जघ्नरुदग्राश्च हया हयान्। रथांश्च रथिनो जघ्नुर्वारणा वरवारणान्
माणसे माणसांना मारू लागली, तडफदार घोडे घोड्यांना, रथी रथांना, आणि हत्ती हत्तीला भिडू लागले.
समुच्छ्रितपताकानां गजानां परमद्विपैः। क्षणेन तुमुलो घोरः सङ्ग्रामः समपद्यत
उंच पताका असलेल्या हत्तींच्या गर्दीत, श्रेष्ठ हत्ती एकमेकांवर तुटून पडले आणि क्षणातच भयंकर आणि गोंगाटमय युद्ध पेटले.
तेषां संसक्तगात्राणां कर्षतामितरेतरम्। दन्तसङ्घातसङ्घर्षात्सधूमोऽग्निरजायत
त्यांची शरीरं एकमेकांत गुंतली, ओढत-फडत होते; सुळ्यांच्या घर्षणाने धूर आणि अग्नी निर्माण झाला.
विप्रकीर्णपताकास्ते विषाणजनिताग्नयः। बभूवुः खं समासाद्य सविद्युत इवाम्बुदाः
त्या विखुरलेल्या पताका आणि सुळ्यांनी पेटलेला अग्नी आकाशाला भिडला, जणू वीज चमकणारे ढगच.
विक्षिपद्भिर्नदद्भिश्च निपतद्भिश्च वारणैः। सम्बभूव मही कीर्णा मेघैर्द्यौरिव वार्षिकी
हत्ती इकडे तिकडे धावू लागले, गर्जना करत पडू लागले, त्यामुळे पृथ्वी जणू पावसाळ्यातील ढगांनी भरलेल्या आकाशासारखी दिसू लागली.
तेषामाहन्यमानानां बाणतोमरऋष्टिभिः। वारणानां रवो जज्ञे मेघानामिव सम्पुवे
बाण, भाले आणि सुळ्यांनी जखमी झालेल्या हत्तींच्या गर्जना जणू ढगांच्या गडगडाटासारख्या ऐकू येत होत्या.
तोमराभिहताः केचिद्बाणैश्च परमद्विपाः। वित्रेसुः सर्वनागानां शब्दमेवापरेऽसृजन्
काही बलाढ्य हत्ती भाले आणि बाणांनी जखमी होऊन पळून गेले, तर काहींनी सर्व हत्तींच्या आवाजासारखा गडगडाट केला.
विषाणाभिहताश्चापि केचित्तत्र गजा गजैः। चक्रुरार्तस्वनं घोरमुत्पातजलदा इव
काही हत्ती दुसऱ्या हत्तींच्या सुळ्यांनी जखमी होऊन, वादळाच्या ढगांसारख्या भीषण आर्त किंका करू लागले.
प्रतीपाः क्रियमाणाश्च वारणा वरवारणैः। उन्मथ्य पुनराजग्मुः प्रेरिताः परमाङ्कुशैः
श्रेष्ठ हत्तींच्या हल्ल्याने मागे हटवलेले हत्ती, पुन्हा उत्तम अंकुशांनी प्रवृत्त होऊन परत झुंजायला आले.
महामात्रैर्महामात्रास्ताडिताः शरतोमरैः। गजेभ्यः पृथिवीं जग्मुर्मुक्तप्रहरणाङ्कुशाः
मुख्य महावतांना बाण आणि भाल्यांनी जखमी केल्यावर, त्यांनी आपली शस्त्रे आणि अंकुश टाकून हत्तीवरून खाली उतरून जमिनीवर आले.
निर्मनुष्याश्च मातङ्गा विनदन्तस्ततस्ततः। छिन्नाभ्राणीव सम्पेतुः सम्प्रविश्य परस्परम्
माणसे नसलेले हत्ती इकडे तिकडे गर्जना करत, एकमेकांवर आदळू लागले, जणू विखुरलेले ढग एकत्र येत आहेत.
हतान्परिवहन्तश्च पतितान्पतितायुधान्। दिशो जग्मुर्महानागाः केचिदेकचरा इव
काही मोठे हत्ती, मारले गेलेले व शस्त्र खाली पडलेले सैनिक पाठीवर घेऊन, एकटे भटकणाऱ्यासारखे सर्व दिशांना फिरत होते.
ताडितास्ताड्यमानाश्च तोमरर्ष्टिपरश्वथैः। पेतुरार्तस्वनं कृत्वा तदा विशसने गजाः
टोमर, भाले आणि कुऱ्हाडीने मारले गेलेले व अजूनही मार खात असलेले हत्ती, वेदनेने ओरडत त्या संहारात खाली पडले.
तेषां शैलोपमैः कायैर्निपतद्भिः समन्ततः। आहता सहसा भूमिश्चकम्पे च ननाद च
त्यांची डोंगरासारखी मोठी शरीरं सर्व बाजूंनी कोसळली, तेव्हा पृथ्वी अचानक हादरली आणि गडगडली.
सादितैः सगजारोहैः सपताकैः समन्ततः। मातङ्गैः शुशुभे भूमिर्विकीर्णैरिव पर्वतैः
स्वार, पताका घेऊन सर्वत्र पडलेले हत्ती, जणू पर्वत विखुरले आहेत असे पृथ्वीवर शोभून दिसत होते.
गजस्थाश्च महामात्रा निर्भिन्नहृदया रणे। रथिभिः पातिता भल्लैर्विकीर्णाङ्कुशतोमराः
हत्तीवर बसलेले मोठे महावत, रणांगणात वीरांनी बाणांनी छिन्नहृदय झालेले, पडले होते; त्यांचे अंकुश व टोमर विखुरले होते.
क्रौञ्चवद्विनदन्तोऽन्ये नाराचाभिहता गजाः। परान्स्वांश्चापि मृद्गन्तः परिपेतुर्दिशो दश
लोखंडी बाणांनी घायाळ झालेले काही हत्ती, कुरळ पक्ष्यांसारखे किंचाळत, आपले आणि परके अशा सर्वांना तुडवत, दहा दिशांना पळाले.
गजाश्वरथयोधानां शरीरौघसमावृता। बभूव पृथिवी राजन्मांसशोणितकर्दमा
राजा, हत्ती, घोडे, रथ आणि सैनिकांची मृतदेहांची रास, मांस व रक्ताने मळलेली, पृथ्वीवर पसरली होती.
प्रमथ्य च विषाणाग्रैः समुत्क्षिप्ताश्च वारणैः। सचक्राश्च विचक्राश्च रथैरेव महारथाः
हत्तींच्या सोंडेच्या टोकांनी चिरडलेले आणि त्यांच्या फेकण्याने उडवले गेलेले मोठे रथी, काही रथ चाकांसह, काही चाकांशिवाय, सर्वत्र विखुरले गेले.
रथाश्च रथिभिर्हीना निर्मनुष्याश्च वाजिनः। हतारोहाश्च मातङ्गा दिशो जग्मुर्भयातुराः
रथी नसलेले रथ, स्वार नसलेले घोडे आणि चालक मारले गेलेले हत्ती, भीतीने सर्व दिशांना पळाले.
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा। इत्यासीत्तुमुलं युद्धं न प्राज्ञायत किञ्चन
इथे वडील मुलाला मारत होते, आणि मुलगा वडिलांना; असे प्रचंड युद्ध होते की कोणालाच काही ओळखू येत नव्हते.
आगुल्फेभ्योऽवसीदन्ते नरा लोहितकर्दमैः। दीप्यमानैः परिक्षिप्ता दावैरिव महाद्रुमाः
पुरुष रक्ताने मळलेल्या चिखलात टाचांपर्यंत बुडले होते, जणू मोठ्या झाडांना वनातील आगीने वेढले आहे तसे ते ज्वाळांनी घेरले गेले होते.
शोणितैः सिच्यमानानि वस्त्राणि कवचानि च। छत्राणि च पताकाश्च सर्वं रक्तमदृश्यत
रक्ताने भिजलेली वस्त्रे, कवच, छत्र्या आणि पताका, सर्व काही लालचुटुक दिसत होते.