द्रोणस्य यतमानस्य वशं नैष्यसि सुव्रत। अहमावारयिष्यामि द्रोणमद्य सहानुगम्
द्रोण कितीही प्रयत्न केला तरी, तू त्याच्या ताब्यात जाणार नाहीस, हे धैर्यवान. आज मी स्वतः द्रोण आणि त्याच्या सैन्याला थांबवीन.
मयि जीवति कौरव्य नोद्वेगं कर्तुमर्हसि। न हि शक्तो रणे द्रोणो विजेतुं मां कथञ्चन
जोवर मी जिवंत आहे, कौऱव्य, तुला काळजी करण्याचे कारण नाही. कारण युद्धात द्रोण मला कधीही जिंकू शकत नाही.
एवमुक्त्वा किरन्बाणान्द्रुपदस्य सुतो बली। पारावतसवर्णाश्वः स्वयं द्रोणमुपाद्रवत्
असे म्हणून, बाणांचा वर्षाव करत, द्रुपदपुत्र धृष्टद्युम्न, कपोतासारख्या रंगाच्या घोड्यांसह, स्वतः द्रोणावर चालून गेला.
अनिष्टदर्शनं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नमवस्थितम्। क्षणेनैवाभवद्द्रोणो नातिहृष्टमना इव
धृष्टद्युम्न तिथे उभा असलेला पाहून, जो अशुभ चिन्ह मानला जातो, द्रोण क्षणातच मनाने उदास झाला.
स हि जातो महाराज द्रोणस्य निधनं प्रति
कारण, राजन, तो धृष्टद्युम्न द्रोणाच्या विनाशासाठीच जन्माला आला होता.
मर्त्यधर्मतया तस्माद्भारद्वाजो व्यमुह्यत। नाशकत्तत्र तत्किञ्चिदनीकं प्रतिवीक्षितुम्
मृत्युलोकातील नियमानुसार, भारद्वाज गोंधळून गेला आणि त्या वेळी त्याला सैन्याकडे पाहता आले नाही.
ततः किरन्निषूंस्तीक्ष्णान्द्रुपदस्य वरूथिनीम्। भराद्वाजो ययौ तूर्णं पार्षतं वर्जयन्युधि। द्रुपदस्य महत्सैन्यं दारयामास ब्राह्मणः
मग भारद्वाजाने द्रुपदाच्या मोठ्या सैन्यावर तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव केला आणि युद्धात पार्श्वभागाने पांडवपक्षातील राजकुमाराला टाळून पुढे गेला. त्या ब्राह्मणाने द्रुपदाच्या विशाल सैन्याचा नाश केला.
तं तु सम्प्रेक्ष्य पुत्रस्ते दुर्मुखः शत्रुकर्षणः। प्रियं चिकीर्षुर्द्रोणस्य धृष्टद्युम्नमवारयत्
पण तसा तो जात असताना, तुझा पुत्र दुर्मुख, शत्रूंचा पराभव करणारा, द्रोणाला आनंद देण्यासाठी धृष्टद्युम्नाला अडवू लागला.
स सम्प्रहारस्तुमुलः सुघोरः समपद्यत। पार्षतस्य च शूरस्य दुर्मुखस्य च भारत
मग पाञ्चालांचा शूर आणि दुर्मुख यांच्यातील तो संघर्ष अतिशय प्रचंड आणि भयंकर झाला.
पार्षतः शरजालेन क्षिप्रं प्रच्छाद्य दुर्मुखम्। भारद्वाजं शरौघेण महता समवारयत्
पाञ्चालाने बाणांचा वर्षाव करून दुर्मुखाला पटकन झाकून टाकले आणि मोठ्या बाणांच्या सरांनी भारद्वाजालाही रोखले.
द्रोणावारितं दृष्ट्वा भृशायस्तस्तवात्मजः। नानालिङ्गैः शरव्रातैः पार्षतं सममोहयत्
द्रोणांनी वाट अडवलेली पाहून, तुझा मुलगा फारच घाबरला आणि विविध प्रकारच्या बाणांनी पार्षताला गोंधळून टाकले.
तयोर्विषक्तयोः सङ्ख्ये पाञ्चाल्यकुरुमुख्ययोः। द्रोणो यौधिष्ठिरं सैन्यं बहुधा व्यधमच्छरैः
कुरू आणि पांचाळांचे मुख्य योद्धे एकमेकांशी झुंजत असताना, द्रोणांनी युधिष्ठिराच्या सैन्यावर सर्व बाजूंनी बाणांचा मारा करून त्यांना चांगलेच पांगवले.
अनिलेन यथाऽभ्राणि विच्छिन्नानि समन्ततः। तथा पार्थस्य सैन्यानि विच्छिन्नानि क्वचित्क्वचित्
जसा वारा ढगांना सर्व दिशांनी फाडून टाकतो, तशी पार्थाच्या सैन्याचीही काही ठिकाणी तुकडे तुकडे झाली.
मुहूर्तमिव तद्युद्धमासीन्मधुरदर्शनम्। तत उन्मत्तवद्राजन्निर्मर्यादमवर्तत
त्या लढाईचे दृश्य काही काळ फारच सुंदर वाटत होते; पण लगेचच, राजन, ती झुंज अगदी वेडीवाकडी आणि मर्यादाविरहित झाली.
नैव खं न दिशो भूमिर्बभासे न च भास्करः'। नैव स्वे न परे राजन्नाज्ञायन्त परस्परम्। अनुमानेन संज्ञाभिर्युद्धं तत्समवर्तत
त्या वेळी आकाश, दिशा, पृथ्वी, सूर्य काहीच दिसत नव्हते; आपले-परके ओळखू येत नव्हते, राजन. त्या लढाईत फक्त अंदाज आणि खुणांनीच ओळख चालू होती.
चूडामणिषु निष्केषु भूषणेष्वपि वर्मसु। तेषामादित्यवर्णाभा रश्मयः प्रचकाशिरे
त्यांच्या मुकुटांवर, हारांवर, दागिन्यांवर आणि कवचांवर सूर्यासारखी तेजस्वी किरणे चमकत होती.
तत्प्रकीर्णपताकानां रथवारणवाजिनाम्। बलाकाशबलाभ्रामं ददृशे रूपमाहवे
रथ, हत्ती आणि घोड्यांच्या विखुरलेल्या पताका पाहता, त्या रणभूमीत जणू पांढऱ्या बगळ्यांनी भरलेले ढगच दिसत होते.
नरानेव नरा जघ्नरुदग्राश्च हया हयान्। रथांश्च रथिनो जघ्नुर्वारणा वरवारणान्
माणसे माणसांना मारू लागली, तडफदार घोडे घोड्यांना, रथी रथांना, आणि हत्ती हत्तीला भिडू लागले.
समुच्छ्रितपताकानां गजानां परमद्विपैः। क्षणेन तुमुलो घोरः सङ्ग्रामः समपद्यत
उंच पताका असलेल्या हत्तींच्या गर्दीत, श्रेष्ठ हत्ती एकमेकांवर तुटून पडले आणि क्षणातच भयंकर आणि गोंगाटमय युद्ध पेटले.
तेषां संसक्तगात्राणां कर्षतामितरेतरम्। दन्तसङ्घातसङ्घर्षात्सधूमोऽग्निरजायत
त्यांची शरीरं एकमेकांत गुंतली, ओढत-फडत होते; सुळ्यांच्या घर्षणाने धूर आणि अग्नी निर्माण झाला.
विप्रकीर्णपताकास्ते विषाणजनिताग्नयः। बभूवुः खं समासाद्य सविद्युत इवाम्बुदाः
त्या विखुरलेल्या पताका आणि सुळ्यांनी पेटलेला अग्नी आकाशाला भिडला, जणू वीज चमकणारे ढगच.
विक्षिपद्भिर्नदद्भिश्च निपतद्भिश्च वारणैः। सम्बभूव मही कीर्णा मेघैर्द्यौरिव वार्षिकी
हत्ती इकडे तिकडे धावू लागले, गर्जना करत पडू लागले, त्यामुळे पृथ्वी जणू पावसाळ्यातील ढगांनी भरलेल्या आकाशासारखी दिसू लागली.
तेषामाहन्यमानानां बाणतोमरऋष्टिभिः। वारणानां रवो जज्ञे मेघानामिव सम्पुवे
बाण, भाले आणि सुळ्यांनी जखमी झालेल्या हत्तींच्या गर्जना जणू ढगांच्या गडगडाटासारख्या ऐकू येत होत्या.
तोमराभिहताः केचिद्बाणैश्च परमद्विपाः। वित्रेसुः सर्वनागानां शब्दमेवापरेऽसृजन्
काही बलाढ्य हत्ती भाले आणि बाणांनी जखमी होऊन पळून गेले, तर काहींनी सर्व हत्तींच्या आवाजासारखा गडगडाट केला.
विषाणाभिहताश्चापि केचित्तत्र गजा गजैः। चक्रुरार्तस्वनं घोरमुत्पातजलदा इव
काही हत्ती दुसऱ्या हत्तींच्या सुळ्यांनी जखमी होऊन, वादळाच्या ढगांसारख्या भीषण आर्त किंका करू लागले.
प्रतीपाः क्रियमाणाश्च वारणा वरवारणैः। उन्मथ्य पुनराजग्मुः प्रेरिताः परमाङ्कुशैः
श्रेष्ठ हत्तींच्या हल्ल्याने मागे हटवलेले हत्ती, पुन्हा उत्तम अंकुशांनी प्रवृत्त होऊन परत झुंजायला आले.
महामात्रैर्महामात्रास्ताडिताः शरतोमरैः। गजेभ्यः पृथिवीं जग्मुर्मुक्तप्रहरणाङ्कुशाः
मुख्य महावतांना बाण आणि भाल्यांनी जखमी केल्यावर, त्यांनी आपली शस्त्रे आणि अंकुश टाकून हत्तीवरून खाली उतरून जमिनीवर आले.
निर्मनुष्याश्च मातङ्गा विनदन्तस्ततस्ततः। छिन्नाभ्राणीव सम्पेतुः सम्प्रविश्य परस्परम्
माणसे नसलेले हत्ती इकडे तिकडे गर्जना करत, एकमेकांवर आदळू लागले, जणू विखुरलेले ढग एकत्र येत आहेत.
हतान्परिवहन्तश्च पतितान्पतितायुधान्। दिशो जग्मुर्महानागाः केचिदेकचरा इव
काही मोठे हत्ती, मारले गेलेले व शस्त्र खाली पडलेले सैनिक पाठीवर घेऊन, एकटे भटकणाऱ्यासारखे सर्व दिशांना फिरत होते.
ताडितास्ताड्यमानाश्च तोमरर्ष्टिपरश्वथैः। पेतुरार्तस्वनं कृत्वा तदा विशसने गजाः
टोमर, भाले आणि कुऱ्हाडीने मारले गेलेले व अजूनही मार खात असलेले हत्ती, वेदनेने ओरडत त्या संहारात खाली पडले.