यस्य कोपान्महात्मानौ भीष्मद्रोणौ निपातितौ। प्राप्तः प्रकृतितो धर्मो न धर्मो मामकान्प्रति
ज्याच्या रागामुळे महान भीष्म आणि द्रोण पडले, त्याच्यामुळे धर्म पुन्हा आपल्या जागी आला, पण माझ्या लोकांसाठी तसं झालं नाही.
क्रूरः सर्वविनाशाय कालोऽसौ नातिवर्तते। अन्यथा चिन्तिता ह्यर्था नरैस्तात मनस्विभिः। अन्यथैव प्रपद्यन्ते दैवादिति मतिर्मम
हा काळ सर्वांचा नाश करण्यासाठी क्रूर आहे, तो कोणालाही वाचू देत नाही; बुद्धिमान माणसं वेगळं विचार करतात, पण घडणाऱ्या गोष्टी वेगळ्याच घडतात—म्हणूनच मला दैवावर असं वाटतं.
तस्मादपरिहार्येऽर्थे सम्प्राप्ते कृच्छ्र उत्तमे। अपारणीये दुश्चिन्त्ये यथाभूतं प्रचक्ष्व मे
म्हणून, जेव्हा एखादी टळू न शकणारी आणि फारच कठीण अडचण आली आहे, जी काहीही करून सुटत नाही आणि मनाला फार त्रास देते, तेव्हा मला खरी गोष्ट जशी आहे तशीच सांग.
एवमुक्ते तदा तस्मिन्युद्धे देवासुरोपमे'। सान्तरं तु प्रतिज्ञाते राज्ञो द्रोणेन निग्रहे। गृहीतं तममन्यन्त तव पुत्राः सुबालिशाः
असं सांगितल्यावर, त्या देव-दानवांसारख्या युद्धात, द्रोणांनी राजाला पकडण्याची आणि आवर घालण्याची शपथ घेतली, तेव्हा तुझ्या अडाणी मुलांना वाटलं की हे काम आता पूर्ण झालं आहे.
ततो दुर्योधनेनापि ग्रहणं पाण्डवस्य तत्। `स्कन्धावारेषु सर्वेषु यथास्थानेषु मारिष'। सैन्यस्थानेषु सर्वेषु सुघोषितमरिन्दम
मग दुर्योधनानेही पांडवाला पकडल्याची बातमी, 'हे शत्रूंना हरवणारा, सर्व छावण्यांमध्ये आणि सैन्याच्या प्रत्येक जागी मोठ्या आवाजात जाहीर करा,' असं सांगितलं.
पाण्डवेयेषु सापेक्षं द्रोणं जानाति ते सुतः। ततः प्रतिज्ञास्थैर्यार्थं स मन्त्रो बहुलीकृतः
तुझ्या मुलाला माहीत होतं की द्रोण पांडवांकडे झुकतो, म्हणून शपथेची दृढता राखण्यासाठी त्या सल्ल्यावर जास्त भर दिला गेला.
मोहयित्वा ततः सैन्यं भारद्वाजः प्रतापवान्। धृष्टद्युम्नबलं तूर्णं व्यधमन्निशितैः शरैः
मग पराक्रमी भारद्वाजाने सैन्याला गोंधळवून, धृष्टद्युम्नाच्या सैन्याला तीक्ष्ण बाणांनी झपाट्याने पांगवून टाकलं.
स दिशः सर्वतो रुद्ध्वा संवृत्य खमजिह्मगैः। पार्षतो यत्र तत्रैनामभिनत्पाण्डुवाहिनीम्
त्याने सर्व दिशा बंद करून, वाकड्या बाणांनी आकाश झाकलं आणि पृथाशत्रू जिथे होता तिथे पांडव सैन्यावर हल्ला केला.
शऱीरशतसम्बाधां केशशैवलशाद्वलाम्। नदीं प्रावर्तयद्राजन्भीरूपणां भयवर्धिनीम्
राजा, त्याने शेकडो मृतदेहांनी भरलेली, केस आणि शेवाळ गवतासारखे असलेली, भयंकर दिसणारी आणि भीती वाढवणारी नदी निर्माण केली.
तर्जयन्तमनीकानि तानि तानि महारथम्। सर्वतोऽभ्यद्रवन्द्रोणं युधिष्ठिरपुरोगमाः
मग विविध तुकड्यांना आणि मोठ्या रथींना धमकी देत, युधिष्ठिराच्या पुढाकाराने सर्व योद्धे द्रोणावर सर्व बाजूंनी तुटून पडले.
तानभिद्रवतः शूरांस्तावका दृढविक्रमाः। सर्वतः प्रत्यगृह्णन्त तदभूद्रोमहर्षणम्
तुझ्या धाडसी आणि शूर सैनिकांनी, त्या समोर येणाऱ्या वीरांना सर्व बाजूंनी रोखलं; तेव्हा मोठा गोंधळ उडाला.
शतमायस्तु शकुनिः सहदेवं समाद्रवत्। सनियन्तृध्वजरथं विव्याघ निशितैः शरैः
शकुनीने शंभर मायाजाळांनी सहदेवावर झडप घातली आणि तीक्ष्ण बाणांनी त्याच्या सारथी, ध्वज आणि घोड्यांवर हल्ला केला.
तस्य माद्रीसुतः केतुं धनुः सूतं हयानपि। नातिक्रुद्धः शरैश्छित्त्वा षष्ठ्या विव्याध सौबलम्। `भित्त्वा च शरवर्षेण शकुनिं प्रत्यवारयत्
माद्रीपुत्राने, फार राग न आणता, बाणांनी त्याचा ध्वज, धनुष्य, सारथी आणि घोडे कापले आणि सौंबलाला साठ बाणांनी घायाळ केले; बाणांच्या पावसातून मार्ग काढून त्याने शकुनीला परतवून लावलं.
गदां गृहीत्वा शकुनिः प्रचस्कन्द रथोत्तमात्। स तस्य गदया राजन्रथात्सूतमपातयत्
शकुनीने आपली गदा उचलून उत्तम रथातून खाली उडी मारली आणि राजा, गदेद्वारे सहदेवाच्या रथावरील सारथ्याला खाली पाडलं.
ततस्तौ विरथौ राजन्गदाहस्तौ महाबलौ। चिक्रीडतू रणे शूरौ सशृङ्गाविव पर्वतौ
मग ते दोघेही, रथाविना आणि गदा हातात घेऊन, बलवान आणि शूर, रणभूमीत जणू दोन शिंग असलेले पर्वत खेळत आहेत असे भासले.
द्रोणः पाञ्चालदायादं विव्याध निशितैः शरैः। तयोस्तत्र महाराज बाणवर्षैः प्रकाशितम्। खद्योतैरिव चाकाशं प्रदोषे पुरुषर्षभ
द्रोणाने पाञ्चालांचा वारसदाराला तीक्ष्ण बाणांनी जखमी केले; तेव्हा, राजा, दोन्ही बाजूंच्या बाणांच्या पावसाने आकाशात संध्याकाळी काजव्यांसारखा प्रकाश पडला.
विविंशतिं भीमसेनो विंशत्या निशितैः शरैः। विद्ध्वा नाकम्पयद्वीरस्तदद्भुतमिवाभवत्
भीमसेनाने वीरत्वाने विविंशतीला वीस तीक्ष्ण बाणांनी मारले, तरीही तो हलला नाही; हे खरोखरच आश्चर्यकारक होते.
विविंशतिस्तु सहसा व्यश्वकेतुशरासनम्। भीमं चक्रे महाराज ततः सैन्यान्यपूजयन्
विविंशतीने अचानक आपले धनुष्य आणि बाण मोडून, भीमावर हल्ला केला, राजा, आणि सैन्याने त्याचे कौतुक केले.
स तन्न ममृषे वीरः शत्रोर्विक्रममाहवे। ततोऽस्य गदया दान्तान्हयात्सर्वानपातयत्
त्या वीराला शत्रूचे रणातील पराक्रम सहन झाले नाही; मग त्याने गदेद्वारे शत्रूच्या सर्व घोड्यांना खाली पाडले.
हताश्वात्स रथाद्राजन्गृह्य चर्म महाबलः। अभ्ययाद्भीमसेनं तु मत्तो मत्तमिव द्विपम्
घोडे मारले गेल्यावर, तो बलवान योद्धा ढाल घेऊन रथातून खाली उतरला आणि मदमस्त हत्ती दुसऱ्या हत्तीवर तुटून पडावा तसा भीमसेनावर धावून गेला.
शल्यस्तु नकुलं वीरः स्वस्रीयं प्रियमात्मनः। विव्याध प्रहसन्बाणैर्लालयन्कोपयन्निव
शल्याने, हसत हसत, आपल्या बहिणीच्या लाडक्या मुलगा नकुलावर बाणांचा मारा केला, जणू काही तो त्याला एकीकडे लाड करतोय आणि दुसरीकडे चिडवत आहे.
तस्याश्वानातपत्रं च ध्वजं सूतमथो धनुः। निपात्य नकुलः सङ्ख्ये शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्
नकुलाने रणभूमीत शल्याचे घोडे, छत्र, ध्वज, सारथी आणि धनुष्य खाली पाडले आणि मग मोठ्या अभिमानाने शंख फुंकला.
धृष्टकेतुः कृपेणास्ताञ्छित्त्वा बहुविधाञ्छरान्। कृपं विव्याध सप्तत्या ध्वजं चास्य त्रिभिः शरैः
धृष्टकेतूने कृपाच्या अनेक बाणांना छेदून, कृपावर सत्तर बाण मारले आणि त्याच्या ध्वजावर आणखी तीन बाण घातले.
तं कृपः शरवर्षेण महता समवारयत्। विव्याध च रणे विप्रो धृष्टकेतुममर्षणम्
कृपाने मोठ्या बाणवर्षाने धृष्टकेतूचा प्रतिकार केला आणि रणात संतापून त्याला जखमी केले.
सात्यकिः कृतवर्माणं नाराचेन स्तनान्तरे। विद्ध्वा विव्याध सप्तत्या पुनरन्यैः स्मयन्निव
सात्यकीने कृतवर्म्याला रुंद टोकाच्या बाणाने छातीमध्ये मारले आणि मग हसल्यासारखा अजून सत्तर बाण त्याच्यावर सोडले.
तं भोजः सप्तसप्तत्या विद्ध्वाऽऽशु निशितैः शरैः। नाकम्पयत शैनेयं शीघ्रो वायुरिवाचलम्
म्हणून भोज राजाने सात्यकीवर सात्याहत्तर तीक्ष्ण बाण झडपावले, पण तरीही सात्यकी हलला नाही, जसा वारा डोंगर हलवू शकत नाही.
सेनापतिः सुशर्माणं भृशं मर्मस्वताडयत्। स चापि तं तोमरेण जत्रुदेशेऽभ्यताडयत्
सेनापतीने सुशर्म्यावर जोरदार हल्ला करून त्याच्या नाजूक जागांवर वार केले, आणि सुशर्म्यानेही प्रत्युत्तर म्हणून त्याला भाल्याने छातीवर घाव घातला.
वैकर्तनं तु समरे विराटः प्रत्यवारयत्। सह मत्स्यैर्महावीर्यैस्तदद्भुतमिवाभवत्
वीराटाने आपल्या पराक्रमी मत्स्य वीरांसह समरात कर्णाचा सामना केला; हे दृश्य पाहून सर्वांना आश्चर्य वाटले.
तत्पौरुषमभूत्तत्र सूतपुत्रस्य दारुणम्। यत्सैन्यं वारयामास शरैः सन्नतपर्वभिः
त्या ठिकाणी सूतपुत्र कर्णाचे भयंकर शौर्य दिसून आले, कारण त्याने आपल्या सुंदर पिसांच्या बाणांनी शत्रूंची सेना थोपवली.
द्रुपदस्तु स्वयं राजा भगदत्तेन सङ्गतः। तयोर्युद्धं महाराज चित्ररूपमिवाभवत्
राजा द्रुपद स्वतः भगदत्ताशी समरात भिडला, आणि त्यांचे युद्ध, राजन, अनेक रंगांनी भरलेले अद्भुत दृश्य होते.