तस्य नप्तारमायान्तं शैब्यं कः समवारयत्। द्रोणायाभिमुखं यत्तं व्यात्ताननमिवान्तकम्
ड्रोणाच्या समोर, मृत्यूसारखा तोंड उघडून उभा असताना, त्याचा नातू शैब्याला थांबवायला कोण धजावलं असतं?
विराटस्य रथानीकं मत्स्यस्यामित्रघातिनः। प्रेप्सन्तं समरे द्रोणं के वीराः पर्यवारयन्
मात्स्यराज विराटाचा रथदल जिंकायचं ड्रोणाने ठरवलं, तेव्हा त्या युद्धात कोण वीरांनी त्याला घेरलं होतं?
सद्यो वृकोदराज्जातो महाबलपराक्रमः। मायावी राक्षसो वीरो यस्मान्मम महद्भयम्
वृकोदरापासून तात्काळ एक बलाढ्य, मायावी राक्षस जन्माला आला, जो माझ्यासाठी फार मोठ्या भीतीचं कारण ठरला.
पार्थानां जयकामं तं तं पुत्राणां मम कण्टकम्। घटोत्कचं महात्मानं कस्तं द्रोणादवारयत्
पार्थांच्या विजयासाठी, माझ्या मुलांसाठी काटा ठरलेला, महात्मा घटोत्कच—त्याला ड्रोणापासून कोण रोखू शकलं असतं?
एते चान्ये च बहवो येषामजितं युधि। त्यक्तारः संयुगे प्राणान्किं तेषामजितं युधि
हे आणि असे कित्येक, जे युद्धात अजिंक्य होते आणि ज्यांनी रणांगणात प्राण दिले—त्यांना युद्धात कोण जिंकू शकेल?
येषां च पुरुषव्याघ्रः शार्ङ्गधन्वा व्यपाश्रयः।। लोकानां गुरुरत्यर्थं लोकनाथः सनातनः
ज्यांचा आधार पुरुषसिंह, शार्ङ्गधन्वा, जगाचा श्रेष्ठ गुरु आणि सनातन लोकनाथ आहे—
नारायणोरणे नाथो दिव्यो दिव्यात्मकः प्रभुः।। यस्य दिव्यानि कर्माणि प्रवदन्ति मनीषिणः
रणात दिव्य, दिव्यात्मा, सर्वांचा स्वामी नारायण, ज्याची दिव्य कर्मं ज्ञानी लोक सांगतात—
तान्यहं कीर्तयिष्यामि भक्त्या स्थैर्यार्थमात्मनः
मी ती कर्मं भक्तीने सांगणार आहे, माझ्या मनाला स्थिरता यावी म्हणून.
तथा गदश्च साम्बश्च प्रद्युम्नोऽथ विदूरथः। अगावहोऽनिरुद्धश्च चारुदेष्णः ससारणः
गद, साम्ब, प्रद्युम्न, विदूरथ, अगावह, अनिरुद्ध, चारुदेष्ण आणि सारण—
उल्मुको निशठश्चैव झिल्ली बभ्रुश्च वीर्यवान्। पृथुश्च विपृथुश्चैव शमीङ्कोऽथारिमेजयः
उल्मुक, निशठ, झिल्ली, पराक्रमी बभ्रू, पृथु, विपृथु, शमींक आणि अरिमेजय—
एतेऽन्ये बलवन्तश्च वृष्णिवीराः प्रहारिणः। कथंचित्पाण्जवानीकं श्रयेयुः समरे स्थिताः
हे आणि असे आणखी बळकट, युद्धात निपुण वृष्णिवीर, कदाचित पांडवांच्या सैन्यात जाऊन उभे राहू शकतील.
आहूता वृष्णिवीरेण केशवेन महात्मना। ततः संशयितं सर्वे भवेदिति मतिर्मम
महात्मा वृष्णिवीर केशवाने त्यांना बोलावलं, तर मग सर्व काही अनिश्चित होईल असं मला वाटतं.
नागायुतबलो वीरः कैलासशिखरोपमः। वनमाली हली रामस्तत्र यत्र जनार्दनः
जिथे जनार्दन आहे, तिथेच दहा हजार हत्तींचं बळ असलेला, कैलासशिखरासारखा, वनमाळा घातलेला, हलधर राम आहे.
यमाहुः सर्वपितरं वासुदेवं द्विजातयः। अपि वा ह्येष पाण्डूनां योत्स्यतेऽर्थाय सञ्जय
द्विज लोक ज्याला सर्वांचा पिता वासुदेव म्हणतात, तो पांडवांसाठी लढेल का, संजय?
स यदा तात सन्नह्येत्पाण्डवार्थाय सञ्जय। न तदा प्रतिसंयोद्धा भविता तत्र कश्चन
संजया, जेव्हा तो पांडवांच्या हितासाठी आपलं मन लावतो, तेव्हा तिथे कुणीही त्याला युद्धात थांबवू शकणार नाही.
यदि स्म कुरवः सर्वे जयेयुर्नाम पाण्डवान्। वार्ष्णेयोऽर्थाय तेषां वै गृह्णीयाच्छस्त्रमुत्तमम्
जर सर्व कौरवांनी पांडवांना जिंकलेच, तर वृष्णिकुळातील तो वीर त्यांच्या रक्षणासाठी श्रेष्ठ शस्त्र उचलून लढेल.
ततः सर्वान्नरव्याघ्रो हत्वा नरपतीन्रणे। कौरवांश्च महाबाहुःकुन्त्यै दद्यात्स मेदिनीम्
मग तो नरांमध्ये वाघ असलेला, बलवान वीर सर्व राजांना युद्धात मारून, कौरवांसह ही पृथ्वी कुंतीला देईल.
यस्य यन्ता हृषीकेशो योद्धा यस्य धनञ्जयः। रथस्य तस्य कः सङ्ख्ये प्रत्यनीको भवेद्रथः
ज्याच्या रथाचा सारथी हृषीकेश आहे आणि योद्धा धनंजय आहे, अशा रथासमोर युद्धात कोण उभं राहू शकेल?
न केनचिदुपायेन कुरूणां दृश्यते जयः। तस्मान्मे सर्वमाचक्ष्व यथा युद्धमवर्तत
कौरवांना कोणत्याही उपायाने विजय मिळेल असं दिसत नाही; म्हणून, हे युद्ध कसं घडलं ते मला सगळं सांग.
अर्जुनः केशवस्यात्मा कृष्णोऽप्यात्मा किरीटिनः। अर्जुने विजयो नित्यं कृष्णे कीर्तिश्च शाश्वती
अर्जुन हा केशवाचा आत्मा आहे, आणि कृष्ण हा किरीटी अर्जुनाचा आत्मा आहे; अर्जुनात नेहमी विजय आहे आणि कृष्णात शाश्वत कीर्ती आहे.
सर्वेष्वपि च लोकेषु बीभत्सुरपराजितः। प्राधान्येनैव भूयिष्ठममेयाः केशवे गुणाः
सर्व लोकांत भीमबाहू अर्जुन अजिंक्य आहे; तरीही केशवामध्ये अनंत गुण अधिक आहेत.
मोहाद्दुर्योधनः कृष्णं यो न वेत्तीह केशवम्। मोहितो दैवयोगेन मृत्युपाशपुरस्कृतः
मोहामुळे दुर्योधन कृष्णाला ओळखत नाही; तो दैवाच्या प्रभावाने भ्रमित झाला आहे आणि मृत्यूच्या फासात अडकला आहे.
न वेद कृष्णं दाशार्हमर्जुनं चैव पाण्डवम्। पूर्वदेवौ महात्मानौ नरनारायणावुभौ
तो दाशार्हकुळातील कृष्णाला आणि पांडव अर्जुनाला ओळखत नाही—हे दोघे पूर्वीचे देव, महान आत्मे, नर-नारायण आहेत.
एकात्मानौ द्विधाभूतौ दृश्येते मानवैर्भुवि। मनसापि हि दुर्धर्षौ सेनामेतां यशस्विनौ
हे दोघे जरी वेगळे दिसतात, तरी ते एकच आत्मा आहेत; पृथ्वीवर माणसांना ते असेच दिसतात. मनातसुद्धा या कीर्तीमानांना कोणतीही सेना जिंकू शकत नाही.
नाशयेतामिहेच्छन्तौ मानुषत्वाच्च नेच्छतः। युगस्येव विपर्यासो लोकानामिव मोहनम्
ते दोघे इच्छितले असते, तर सर्व काही नष्ट करू शकले असते; पण मानवतेमुळे ते तसं करत नाहीत. जणू युगांची उलटापालट झाली आहे, आणि लोक भ्रमित झाले आहेत.
भीष्मस्य च वधस्तात द्रोणस्य च महात्मनः। न ह्येव ब्रह्मचर्येण न वेदाध्ययनेन च
भीष्म आणि महान आत्मा द्रोण यांचा मृत्यू, संजया, ब्रह्मचर्याने किंवा वेदाध्ययनाने टाळता येत नाही.
न क्रियाभिर्न चास्त्रेण मृत्योः कश्चिन्निर्वायते। लोकसम्भावितौ वीरौ कृतास्त्रौ युद्धदुर्मदौ
कुठल्याही कर्मकांडाने किंवा शस्त्राने मृत्यू टाळता येत नाही; हे दोघे वीर, लोकांनी मानलेले, शस्त्रविद्येत पारंगत आणि युद्धात पराक्रमी आहेत.
भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा किन्नु जीवामि सञ्जय। यां तां श्रियमसूयामः पुरा दृष्ट्वा युधिष्ठिरे
भीष्म आणि द्रोण मारले गेले, हे ऐकून, संजया, मी कसा जगू? पूर्वी युधिष्ठिराकडे पाहून आपण ज्या समृद्धीचा हेवा केला, तीच आता गेली.
अद्य तामनुजानीमो भीष्मद्रोणवधेन ह। मत्कृते चाप्यनुप्राप्तः कुरूणामेष सङ्क्षयः
आज भीष्म-द्रोण यांच्या मृत्यूमुळे ते सगळं स्वीकारावं लागतंय; आणि माझ्याच कारणामुळे कौरवांचा हा विनाश ओढवला आहे.
पक्वानां हि वधे सूत वज्रायन्ते तृणान्युत। अनन्तमिदमैश्वर्यं लोके प्राप्तो युधिष्ठिरः
जेव्हा पिकलेले फळ गळतात, तेव्हा गवतही वज्रासारखं वाटतं, सारथ्या; युधिष्ठिराने जगात अमर्याद सत्ता मिळवली आहे.