यत्तद्वैकर्तनं कर्णमगमद्वो मनस्तदा। उप्यरक्षत्स राधेयः सूतपुत्रस्तनुत्यजः
त्या वेळी, तुझं मन राधेया सूतपुत्र कर्णाकडे वळलं होतं का? त्याने खरंच तुझं रक्षण केलं का?
अपि तन्न मृषाकार्षीत्कच्चित्सत्यपराक्रमः। सम्भान्तानां तदार्तानां त्रस्तानां त्राणमिच्छतां
त्याने काही खोटं तर केलं नाही ना? तो खरोखरच शौर्यवान होता का? संकटात घाबरलेल्या, व्याकुळ झालेल्या आणि तारणाची अपेक्षा असलेल्या लोकांना वाचवायची त्याची इच्छा खरी होती का?
अपि तत्पूरयांचक्रे धनुर्धरवरो युधि। यत्तद्विनिहते भीष्मे कौरवाणामपाकृतम्
भीष्माचा पराभव झाल्यावर, युद्धात कौरवांना मागे हटवण्याचे जे काम राहिले होते, ते त्या श्रेष्ठ धनुर्धारीने पूर्ण केले.
तत्खण्डं पूरयन्कर्णः परेषामादधद्भयम्। स हि वै पुरुषव्याघ्रो लोके सञ्जय कथ्यते
कर्णाने शत्रूंच्या मनात भीती निर्माण करत, ती उणीव भरून काढली; कारण संजय, तो खरोखरच पुरुषांमध्ये वाघ म्हणून जगात प्रसिद्ध आहे.
आर्तानां बान्धवानां च क्रन्दतां च विशेषतः। परित्यज्य रणे प्राणांस्तत्त्राणार्थं च शर्म च। कृतवान्मम पुत्राणां जयाशां सफलामपि
माझ्या मुलांच्या रक्षणासाठी, कर्णाने रणांगणात आपले प्राण सोडले, नातेवाईकांचे आणि विशेषतः रडणाऱ्यांचे आक्रोश दुर्लक्षित केले, आणि त्यांच्या विजयाची आशा खरी केली, जरी त्यासाठी त्याला स्वतःचे सुख गमवावे लागले.
युधिष्ठिरो धृतिमतिसत्यसत्ववान् वृकोदरो गजशततुल्यविक्रमः। तथार्जुनस्त्रिदशवरात्मजो युवा न तद्बलं सुजयमिहामरैरपि
युधिष्ठिर धीर आणि सत्यवंत आहे, भीमाचे पराक्रम शंभर हत्तींइतके आहे, आणि अर्जुन हा देवांचा श्रेष्ठ पुत्र, तर त्यांच्या बळाला अमर देखील सहज जिंकू शकत नाहीत.
यमौ रणे यत्र यमोपमौ बले ससात्यकिर्यत्र च देवकीसुतः। न तद्बलं कापुरुषोऽभ्युपेयिवान्निवर्तते भृत्युमुखादिवासुभृत्
माद्रीचे जुळे पुत्र, जे युद्धात यमासारखे आहेत, सत्यकी आणि देवकीपुत्र कृष्ण जिथे आहेत, तिथे कोणताही भित्रा त्या सैन्याला तोंड देऊ शकत नाही; तो मृत्यूच्या जबड्यातून माणूस जसा पळतो तसा मागे फिरतो.
तपोऽभ्युदीर्णं तपसैव बाध्यते बलं बलेनैव तथा मनस्विभिः। मनश्च मे शत्रुनिवारणे ध्रुं स्वरक्षणे चाचलवद्व्यवस्थितम्
तपस्येला जास्त तपस्येने, बळाला जास्त बळाने, आणि मनाच्या स्थैर्यानेच हरवता येते; माझे मन शत्रूंचा प्रतिकार करण्यासाठी आणि स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी पर्वतासारखे दृढ आहे.
एवं चैषां बाधमानः प्रभावं गत्वैवाहं ताञ्जयाम्यद्य सूत। मित्रद्रोहो मर्षणीयो न मेऽयं भग्ने सैन्ये यः समेयात्स मित्रम्
त्यांची शक्ती ओळखून, मी आज त्यांना जिंकायला निघणार आहे, सूत; मित्राचा विश्वासघात मी कधीच सहन करणार नाही—जेव्हा सैन्य तुटते, तेव्हा जो मित्र म्हणून येतो, तो खरा मित्र नाही.
कर्तास्म्येतत्सत्पुरुषार्यकर्म त्यक्त्वा प्राणाननुयास्यामि भीष्मम्। सर्वान्सङ्ख्ये शत्रुशङ्घान्हनिष्ये हतस्तैर्वा वीरलोकं प्रपत्स्ये
मी हे श्रेष्ठ आणि योग्य कर्तव्य पार पाडीन, लागल्यास प्राणही सोडीन आणि भीष्माच्या मागे जाईन; युद्धात सर्व शत्रूंचा नाश करीन, किंवा त्यांच्यामुळे मारला गेलो, तर वीरांच्या लोकात जाईन.
संप्राक्रुष्टे रुदितस्त्रीकुमारे पराहते पौरुषे धार्तराष्ट्रे। मया कृत्यमिति जानामि सूत तस्माद्राज्ञस्त्वद्य शत्रून्विजेष्ये
धृतराष्ट्रांच्या स्त्रिया आणि मुले रडत असताना, त्यांचे पुरुषार्थ हरवले असताना, मला काय करावे हे माहित आहे, सूत; म्हणून आज मी राजाच्या शत्रूंना हरवीन.
कुरून्रक्षन्पाण्डुपुत्राञ्जिघांसंस्त्यक्त्वा प्राणान्घोररूपे रणेऽस्मिन्। सर्वान्सङ्ख्ये शत्रुसङ्घान्निहत्य दास्याम्यहं धर्मxxxxxxxx
कुरूंचे रक्षण करत आणि पांडुपुत्रांचा नाश करण्याचा निर्धार करत, मी या भयंकर युद्धात प्राण सोडीन; युद्धात सर्व शत्रूंचा नाश करून, मी धर्म देईन—
निबध्यतां मे कवचं विचित्रं हैमं शुभ्रं मणिरत्नावभासि। शिरस्त्राणं चार्कसमानभासं धनुः शरांश्चाग्निविपाहिकल्पान्
माझे सुंदर, सोन्याचे, रत्नजडित कवच बांधा, सूर्यासारखा तेजस्वी शिरस्त्राण, आणि अग्नीप्रमाणे झळाळणारे धनुष्य व बाण द्या.
उपासङ्गान्पोडश योजयन्तु धनूम्पि दिव्यानि तथाऽऽहरन्तु। असींश्च शक्तीश्च गदाश्च गुर्वीः शङ्खं च जाम्बूनदचित्रनालम्
माझी दिव्य धनुष्ये लवकर आणा, त्यांना प्रत्यंचा लावा, तलवारी, भाले, जड गदा आणि सोन्याच्या नक्षीदार कड असलेला शंखही आणा.
इमां रौक्मीं नागकक्ष्यां विचित्रां ध्वजं जैत्रं दिव्यमिन्दीवराङ्कम्। श्लक्ष्णैर्वस्त्रैर्विप्रमृज्यानयन्तु चित्रां मालां चारुबद्धां सलाजाम्
ही सोन्याची, सुंदर नागाकड असलेली कमरपट्टा, विजयाचा, निळ्या कमळाच्या चिन्हाचा दिव्य ध्वज, आणि गुळगुळीत वस्त्रांनी पुसलेली, दाण्यांनी बांधलेली सुंदर माळ आणा.
अश्वानग्र्यान्पाण्डुराभ्रप्रकाशान् पुष्टान्स्नातान्मन्त्रपूताभिरद्भिः। तप्तैर्भाण्डैः काञ्चनैरभ्युपेतान् शीघ्राञ्शीघ्रं सूतपुत्रानयस्व
पांढऱ्या मेघासारखे तेजस्वी, बलवान, मंत्रपवित्र पाण्याने स्नान घातलेले, गरम सोन्याच्या जडणघडणीने सजलेले, वेगवान घोडे लवकर आणा, सूतपुत्रा.
रथं चाग्र्यं हेममालावनद्धं रत्नैश्चित्रं सूर्यचन्द्रप्रकाशैः। द्रव्यैर्युक्तं सम्प्रहारोपपन्नैर्बाहैर्युक्तं तूर्णमावर्तयस्व
माझा श्रेष्ठ रथ, सोन्याच्या माळांनी सजवलेला, सूर्य-चंद्रासारख्या रत्नांनी झळाळणारा, सर्व आवश्यक शस्त्रांनी आणि मजबूत हातांनी युक्त असा, लवकर तयार करा.
चित्राणि चापानि च वेगवन्ति ज्याश्चोत्तमाः सन्नहनोपपन्नाः। तूणांश्च पूर्णान्महतः शराणामासाद्य गात्रावरणानि चैव
सुंदर, वेगवान धनुष्ये, उत्तम प्रत्यंचा लावलेली, युद्धासाठी तयार, मोठ्या बाणांनी भरलेली तुणी आणि सर्व अंगरक्षकही आणा.
प्रायात्रिकं चानयताशु सर्वं पूर्णं कान्त्या वीरकांस्यां च हैमम्। आनीय मालामवबध्य चाङ्गे प्रवादयन्त्वाशु जयाय भेरीः
प्रस्थानासाठी लागणाऱ्या सर्व शुभ वस्तू, पूर्ण आणि तेजस्वी, वीरांसाठी कांस्य आणि सोन्याचे, लवकर आणा; माळ आणा, ती माझ्या अंगावर बांधा आणि विजयासाठी बेरा वाजवा.
प्रयाहि मूताशु यतः किरीटी वृकोदरो धर्मसुतो यमौ च। तान्वा हनिष्यामि समेत्य सङ्ख्ये भीष्मो यथैष्यामि हतो द्विषद्भिः
जिथे किरीटी अर्जुन, वृकोदर भीम, धर्मपुत्र युधिष्ठिर आणि जुळे आहेत, तिथे लवकर जा; तिथे युद्धात त्यांना भेटून, मी त्यांचा नाश करीन, जसे भीष्म शत्रूंच्या हातून मारला गेला.
यस्मिन्राजा सत्यधृतिर्युधिष्ठिरः समास्थितो भीमसेनार्जुनौ च। वासुदेवः सात्यकिः सृंजयाश्च मन्ये बलं तदजय्यं महीपैः
ज्याच्या बाजूला सत्यावर ठाम असलेला राजा युधिष्ठिर उभा आहे, भीमसेन आणि अर्जुन आहेत, वासुदेव, सात्यकी आणि श्रींजय आहेत, त्या सैन्याला कोणताही राजा जिंकू शकत नाही असं मला वाटतं.
तं चेन्मृत्युः सर्वहरोऽभिरक्षेत्सदाऽप्रमत्तः समरे किरीटिनम्। तथापि हन्तास्मि समेत्य सङ्ख्ये यास्यामि वा भीष्ममुखो यमाय
समजा मृत्यूसुद्धा, जो सर्वांचा अंत करणारा आहे, युद्धात कायम जागा राहून मुकुटधारी अर्जुनाचं रक्षण करत असेल, तरी मी त्याला समोरासमोर भेटल्यावर मारून टाकीन, नाहीतर भीष्माच्या मागे यमाच्या राज्यात जाईन.
न त्वेवाहं न गमिष्यामि तेषां मध्ये शराणां तत्र चाहं ब्रवीमि। मित्रद्रुहो दुर्बलभक्तयो ये पापात्मानो न ममैते सहायाः
पण मी त्यांच्या मध्ये, त्या बाणांच्या वर्षावात, जाणार नाही; मी हे स्पष्ट सांगतो—जे मित्रद्रोही, दुर्बल भक्तीचे आणि दुष्ट मनाचे आहेत, ते माझे साथीदार नाहीत.
समृद्धिमन्तं रथमुत्तमं दृढं सकूबरं हेमपरिष्कृतं शुभम्। पताकिनं वातजवैर्हयोत्तमैर्युक्तं समास्थाय ययौ जयाय
संपन्न, सुंदर, मजबूत, सोन्याने सजवलेला, पताका असलेला आणि उत्तम वाऱ्यासारख्या वेगवान घोड्यांनी जोडलेला रथ चढून तो विजयासाठी निघाला.
सम्पूज्यमानः कुरुभिर्महात्मा रथर्षभो देवगणैर्यथेन्द्रः। ययौ तदायोधनमुग्रधन्वा यत्रावसानं भरतर्षभस्य
कौरवांनी सन्मान केलेला, रथांमध्ये श्रेष्ठ आणि मोठ्या मनाचा तो वीर, जसा देवांमध्ये इंद्र असतो, तसा मोठा धनुष्य घेऊन, जिथे भरतवंशाच्या प्रमुखाचे भविष्य ठरणार होते, त्या रणभूमीकडे गेला.
वरूथिना महता सध्वजेन सुवर्णमुक्तामणिरत्नमालिना। सदश्वयुक्तेन रथेन कर्णो मेघस्वनेनार्क इवामितौजाः
मोठ्या, सजवलेल्या सैन्यासह, पताका फडकवणारा, सोनं, मोती, रत्नांनी मढवलेला, उत्तम घोड्यांनी जोडलेला, मेघासारखा गडगडणारा आणि सूर्यासारखा तेजस्वी कर्ण रथावर बसला.
हुताशनाभः स हुताशनप्रभे शुभः शुभे वै स्वरथे धनुर्धरः। स्थितो रराजाधिरथिर्महारथः स्वयं विमाने सुरराडिवास्थितः
अग्नीसारखा तेजस्वी, तेजस्वी रथावर उभा असलेला, मोठा धनुर्धारी आणि अधिरथाचा पुत्र तिथे अगदी देवांचा राजा आपल्या विमानात उभा असावा तसा शोभून दिसत होता.
क्षत्रियान्तकरो घोरो देवदानवदर्पहा। `सोप्यद्याभिहतः शेते शरैः प्रोतः शिखण्डिना
जो क्षत्रियांचा संहार करणारा, भयंकर आणि देव-दानवांचा गर्व मोडणारा होता, तो आज शिखंडीने बाणांनी छिन्नविछिन्न करून शरण घातला आहे.
तमद्याहं पाण्डवं युद्धशौण्डममृष्यमाणो भवता चानुशिष्टः। आशीविषं हष्टिहरं सुघोरं शूरं शक्ष्याम्यस्त्रबलान्निहन्तुम्
आज, त्या युद्धात कुशल असलेल्या पांडवाचा पराक्रम मी सहन करू शकत नाही आणि तुझ्या सांगण्यावरून, मी त्या सर्पासारख्या, हत्तींचा संहार करणाऱ्या, भयंकर आणि शूर वीराला अस्त्रांच्या जोरावर मारू शकतो.
एष सेनाप्रणेतॄणामेष शस्त्रभृतामपि। एष बुद्धिमतां चैव श्रेष्ठो राजन्गुरुस्तव
हा सेनापतींमध्ये, शस्त्रधारी वीरांमध्ये आणि बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ आहे, राजन, तोच तुझा गुरु आहे.