ब्रह्मण्यः सत्त्वयोधी च तेजसा च बलेन च । देवगर्भसमः सङ्ख्ये मनुष्यैरधिको युधि
तू ब्राह्मणांचा आदर करणारा, मनाने खरा योद्धा, तेजस्वी आणि बलवान आहेस; युद्धात तू देवाप्रमाणे असून, माणसांपेक्षा श्रेष्ठ आहेस.
व्यपनीतोऽद्य मन्युर्मे यस्त्वां प्रति पुरा कृतः । दैवं पुरुषकारेण न शक्यमतिवर्तितुम्
माझ्या मनात तुझ्याबद्दल पूर्वी जो राग होता तो आज नाहीसा झाला; कारण दैवाला मानवी प्रयत्नाने जिंकता येत नाही.
सोदर्याः पाण्डवा वीरा भ्रातरस्तेऽरिसूदन। संगच्छ तैर्महाबाहो मम चेदिच्छसि प्रियम्
पांडव हे तुझे सख्खे भाऊ आहेत, शत्रूंचा संहार करणारा; मोठ्या बाहूंच्या तु, माझं मन जिंकायचं असेल तर त्यांच्यात सामील हो.
मया भवतु निर्वृत्तं वैरमादित्यनन्दन । पृथिव्यां सर्वराजानो भवन्त्वद्य निरामयाः
आदित्यपुत्रा, आपल्या दोघांमधील वैर मी आज संपवतो; आज पृथ्वीवरील सर्व राजे सुखी आणि निरोगी राहो.
जानाम्येव महाबाहो सर्वमेतन्न संशयः। यथा वदसि मे भीष्म कौन्तेयोऽहं न सूतजः
महाबाहू, हे सर्व मला नक्कीच माहीत आहे, यात शंका नाही; भीष्मा, तू म्हणतोस तसे मी कुंतीचा मुलगा आहे, सूतपुत्र नाही.
अवकीर्णस्त्वहं कुन्त्या सूतेन च विवर्धितः। भुक्त्वा दुर्योधनैश्वर्यं न मिथ्या कर्तुमुत्सहे
पण मला कुंतीने टाकून दिलं आणि सूतानं वाढवलं; दुर्योधनाचं राज्यभोग मी उपभोगलं, आता मी त्याचं फसवणूक करू शकत नाही.
वसुदेवसुतो यद्वत्पाण्डवाय दृढव्रतः । वमु चैव शरीरं च पुत्रदारं तथा यशः
जसा वसुदेवाचा पुत्र, पांडवासाठी आपलं राज्य, शरीर, पुत्र, पत्नी आणि कीर्ती सोडून निर्धाराने उभा राहिला,
सर्वं दुर्योधनस्यार्थे त्यक्तं मे भूरिदक्षिण । मा चैतद्व्याधिमरणं क्षत्रं स्यादिति कौरव
तसंच मीही दुर्योधनासाठी सर्व काही सोडलं आहे, दानशूरा; कौरवा, क्षत्रियांचा विनाश रोगाने किंवा अकाली मृत्यूने होऊ नये.
कोपिताः पाण्डवा नित्यं मयाऽश्रित्य सुयोधनम् । अवश्यभावी ह्यर्थोऽयं यो न शक्यो निवर्तितुम्
पांडव नेहमीच रागावलेले असतात, आणि त्यांनी माझ्या माध्यमातून सुयोधनाचा आधार घेतला आहे; हे जे घडणार आहे ते अटळ आहे आणि थांबवता येणार नाही.
दैवं पुरुषकारेण को विवर्तितुमुत्सहेत्। पृथिवीक्षयसंशीनि निमित्तानि पितामह
दैवाला मानवी प्रयत्नाने कोण बदलू शकतो? पृथ्वीच्या विनाशाची चिन्हं स्पष्ट दिसत आहेत, पितामह.
भवद्भिरुपलब्धानि कथितानि च संसदि । पाण्डवा वासुदेवश्च विदिता मम सर्वशः
हे सर्व तुम्ही सभेत पाहिलं आणि सांगितलं आहे; पांडव आणि वसुदेव मला पूर्णपणे माहीत आहेत.
अजेयाः पुरुषैरन्यैरिति तंश्चोत्सहामहे। विजयिष्ये रणे पाण्डूनिति मे निश्चितः मनः
इतर माणसांना ते जिंकता येणार नाही असं म्हटलं जातं, तरीही मी युद्धात पांडवांना हरवीन, असं माझ्या मनाने ठरवलं आहे.
न च शक्यमवस्रष्टुं वैरमेतत्सुदारुणम् । धनंजयेन योत्स्येऽहं स्वधर्मप्रीतमानसः
हे भयंकर वैर सोडता येणार नाही; मी धनंजयाशी लढेन, माझं मन स्वतःच्या धर्मात रमलेलं आहे.
अनुजानीष्व मां तात युद्धाय कृतनिश्चयम् । अनुज्ञातस्त्वया वीर युध्येयमिति मे मतिः
बाबा, मला परवानगी दे, मी युद्ध करण्याचा निर्धार केला आहे; तुझ्या अनुमतीने, वीर, मी लढेन, हीच माझी इच्छा आहे.
दुरुक्तं विप्रतीपं वा रभसाच्चापलात्तथा । यन्मयेह कृतं किंचित्तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि
इथे मी घाईने किंवा अविचाराने काही कठोर किंवा चुकीची वाणी बोललो असेल, तर ती तू मला माफ करावी.
न चेच्छक्यमवस्रष्टुं वैरमेतत्सुदारुणम्। अनुजानामि कर्ण त्वां युध्यस्व स्वर्गकाम्यया
हे भयंकर वैर सोडता येत नाही, म्हणून कर्णा, मी तुला परवानगी देतो—स्वर्गासाठी युद्ध कर.
निर्मन्युर्गतसंरम्भः कृतकर्मा रणे स्म ह। यथाशक्ति यथोत्साहं सतां वृत्तेषु वृत्तवान्
अहंकार न करता, राग-द्वेष सोडून, रणभूमीत आपली जबाबदारी पार पाडली. आपल्या ताकदीप्रमाणे आणि उत्साहाने, सज्जनांच्या वर्तनाप्रमाणेच वागला.
अहं त्वामनुजानामि यदिच्छसि तदाप्नुहि । क्षत्रधर्मजिताँल्लोकानवाप्स्यसि धनंजयात्
मी तुला परवानगी देतो — तुला जे हवे ते मिळव. क्षत्रिय धर्म पाळून, तू धनंजयाकडून लोकांना मिळणारे फळ मिळवशील.
युध्यस्व निरहंकारो बलवीर्यव्यपाश्रयः । धर्म्याद्धि युद्धादधिकं क्षत्रियस्य न विद्यते
अहंकार न ठेवता, आपल्या बळावर आणि शौर्यावर विश्वास ठेवून लढ. कारण क्षत्रियासाठी धर्मयुक्त युद्धापेक्षा मोठं काहीच नाही.
प्रशमे हि कृतो यत्नः सुमहान्सुचिरं मया। न चैव शकितः कर्तुं यतो धर्मस्ततो जयः
शांतीसाठी मी फार मोठा आणि दीर्घ प्रयत्न केला, पण ते शक्य झालं नाही. जिथे धर्म आहे तिथेच विजय असतो.
इत्युक्तवति गाङ्गेये अभिवाद्योपमन्त्र्य च। राधेयो रथमारुह्य प्रायात्तव सुतं प्रति
गंगेपुत्राने असं बोलल्यावर, कर्णाने त्याला वंदन करून परवानगी घेतली आणि रथावर चढून तुझ्या मुलाकडे निघाला.
इत्येतद्बहुवृत्तान्तं भीष्मपर्वाखिलं मया। शृण्वते ते महाराज प्रोक्तं पापहरं शुभम्
राजा, मी तुला हा संपूर्ण भीष्म पर्व, अनेक घटनांनी भरलेला, पाप नष्ट करणारा आणि शुभ असा, ऐकवला.
यः श्रावयेत्सदा राजन्ब्राह्मणान्वेदपारगान् । श्रद्धावन्तश्च ये चापि श्रोष्यन्ति मनुजा भुवि
जो कोणी वेदपारंगत ब्राह्मणांना नेहमी हे ऐकवतो, आणि जे श्रद्धावान माणसं पृथ्वीवर हे ऐकतात,
विधूय सर्वपापानि विहायान्ते कलेवरम् । प्रयान्ति तत्पदं विष्णोर्यत्प्राप्य न निवर्तते
ते सर्व पाप झटकून, शेवटी शरीर सोडून, त्या विष्णूच्या स्थानाला पोहोचतात, जिथून परत येणं नाही.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भारतं भरतर्षभ। शृणुयात्सिद्धिमन्विच्छन्निह वामुत्र मानवः
म्हणून, भारतश्रेष्ठा, जो कोणी यश मिळवू इच्छितो त्याने सर्व प्रयत्न करून इथे किंवा पुढच्या जन्मात हे भारत ऐकावं.
भोजनं भोजयेद्विप्रान्गन्धमाल्यैरलङ्कृतान् । भीष्मपर्वणि राजेन्द्र दद्यात्पानीयमुत्तमम्
भीष्म पर्वात, सुगंधी फुलांनी सजवलेल्या ब्राह्मणांना उत्तम जेवण द्यावं आणि राजेंद्र, त्यांना उत्तम पाणी द्यावं.
पतिते भरतश्रेष्ठे बभूव कुरुवाहिनी। द्यौरिवापेतनक्षत्रा हीनं खमिव वायुना
भारतश्रेष्ठ पडल्यावर, कौरवांची सेना जणू ताऱ्याविना आकाशासारखी, किंवा वाऱ्याने रिकामी झालेली दिशा जशी होते तशी झाली.
विपन्नसस्येव मही वाक्चैवासंस्कृता यथा। आसुरीव यथा सेना निगृहीते नृपे बलौ
जशी पिकं नष्ट झाल्यावर जमीन ओसाड होते, किंवा जशी अपूर्ण वाणी असते, तशी ती सेना राजाशिवाय असुरांसारखी झाली.
विधवेव वारारोहा शुष्कतोयेव निम्नगा। वृकैरिव वने रुद्धा पृषती हतयूथपा
जशी पतीविना विधवा, किंवा पाण्याविना सुकलेली नदी, किंवा जंगलात वाघाने मारलेल्या कळपाचा हिरणांचा समूह अडकतो, तशी ती सेना झाली.
शरभाऽऽहतसिंहेव महती गिरिकन्दरा। सा सेना भरतश्रेष्ठे पतिते जाह्नवीसुते
शरभाने मारलेल्या सिंहानंतर जशी मोठी डोंगराची गुहा ओस पडते, तशी ती सेना, गंगेपुत्र भारतश्रेष्ठ पडल्यावर झाली.