कौन्तेयस्त्वं न राधेयो न तवाधिरथः पिता। सूर्यजस्त्वं महाबाहो विदितो नारदान्मया
तू कुंतीचा पुत्र आहेस, राधेय नाहीस, अधिरथ तुझा वडील नाही; तू सूर्याचा पुत्र आहेस, महाबली, हे मला नारदामुळं कळलं.
कृष्णद्वैपायनाच्चैव तेजसा च न संशयः । न च द्वेषोस्ति मे तात त्वयि सत्यं ब्रवीमि ते
कृष्ण द्वैपायन आणि तुझ्या तेजामुळे मला यात शंका नाही; आणि मला तुझ्याविषयी कधीच द्वेष नव्हता, हे मी तुला खरं सांगतो.
तेजोवधनिमित्तं तु परुषं त्वाहमब्रुवम्। अकस्मात्पाण्डवान्हि त्वं द्विषसीति मतिर्मम
तुझं तेज थोपवण्यासाठी मी तुझ्याशी कठोर बोललो; अचानक मला वाटलं की तू पांडवांचा द्वेष करतोस.
येनासि बहुशो राज्ञा चोदितः सूतनन्दन । जातोऽसि धर्मलोपेन ततस्ते बुद्धिरीदृशी
राजाने तुला वारंवार प्रवृत्त केल्यामुळे, सूतानंदना, तू धर्मभ्रष्टतेमुळे जन्माला आलास, म्हणून तुझं मन असं झालं.
नीचाश्रयान्मत्सरेण द्वेषिणी गुमिनामपि । तेनासि बहुशो रूक्षं श्रावितः कुरुसंसदि
नीच संगती, मत्सर आणि सज्जनांवरही द्वेष यामुळे, तुला कुरु सभेत अनेकदा कठोर शब्द ऐकावे लागले.
जानामि समरे वीर्यं शत्रुभिर्दुःसहं भुवि । ब्रह्मण्यतां च शौर्यं च दाने च परमां स्थितिम्
युद्धात तुझं शौर्य, शत्रूंना सहन न होणारं, ब्राह्मणांवरील तुझी भक्ती, तुझं धैर्य आणि दानात तुझी श्रेष्ठता मला माहीत आहे.
न त्वया सदृशः कश्चित्पुरुषेष्वमरोपम। कुलभेदभयाच्चाहं सदा परुषमुक्तवान्
पुरुषांमध्ये तुझ्यासारखा कोणीच नाही, हे नि:संशय; पण वंशभंग होईल या भीतीने मी कायम तुझ्याशी कठोर बोललो.
इष्वस्त्रे भारसंधाने लाघवेऽस्त्रबले तथा । सदृशः फल्गुनेनासि कृष्णेन च महात्मना
बाणविद्येत, बाणांचं वजन बांधण्यात, वेगात आणि अस्त्रशक्तीत, तू फाल्गुन आणि महात्मा कृष्ण यांच्याशी बरोबरी करतोस.
कर्ण काशिपुरं गत्वा त्वयैकेन धनुष्मता । कन्यार्थे कुरुराजस्य राजानो मृदिता युधि
कर्णा, एकट्यानेच धनुष्य घेऊन तू काशीला गेला होतास आणि कुरुराजाच्या कन्येसाठी लढताना सर्व राजांना पराभूत केलास.
तथा च बलवान्राजा जरासन्धो दुरासदः। समरे समरश्लाघिन्न त्वया सदृशोऽभवत्
तसाच बलवान आणि रणात कठीण असलेला जरासंध राजा देखील, युद्धात तुझ्या तोडीचा नव्हता.
ब्रह्मण्यः सत्त्वयोधी च तेजसा च बलेन च । देवगर्भसमः सङ्ख्ये मनुष्यैरधिको युधि
तू ब्राह्मणांचा आदर करणारा, मनाने खरा योद्धा, तेजस्वी आणि बलवान आहेस; युद्धात तू देवाप्रमाणे असून, माणसांपेक्षा श्रेष्ठ आहेस.
व्यपनीतोऽद्य मन्युर्मे यस्त्वां प्रति पुरा कृतः । दैवं पुरुषकारेण न शक्यमतिवर्तितुम्
माझ्या मनात तुझ्याबद्दल पूर्वी जो राग होता तो आज नाहीसा झाला; कारण दैवाला मानवी प्रयत्नाने जिंकता येत नाही.
सोदर्याः पाण्डवा वीरा भ्रातरस्तेऽरिसूदन। संगच्छ तैर्महाबाहो मम चेदिच्छसि प्रियम्
पांडव हे तुझे सख्खे भाऊ आहेत, शत्रूंचा संहार करणारा; मोठ्या बाहूंच्या तु, माझं मन जिंकायचं असेल तर त्यांच्यात सामील हो.
मया भवतु निर्वृत्तं वैरमादित्यनन्दन । पृथिव्यां सर्वराजानो भवन्त्वद्य निरामयाः
आदित्यपुत्रा, आपल्या दोघांमधील वैर मी आज संपवतो; आज पृथ्वीवरील सर्व राजे सुखी आणि निरोगी राहो.
जानाम्येव महाबाहो सर्वमेतन्न संशयः। यथा वदसि मे भीष्म कौन्तेयोऽहं न सूतजः
महाबाहू, हे सर्व मला नक्कीच माहीत आहे, यात शंका नाही; भीष्मा, तू म्हणतोस तसे मी कुंतीचा मुलगा आहे, सूतपुत्र नाही.
अवकीर्णस्त्वहं कुन्त्या सूतेन च विवर्धितः। भुक्त्वा दुर्योधनैश्वर्यं न मिथ्या कर्तुमुत्सहे
पण मला कुंतीने टाकून दिलं आणि सूतानं वाढवलं; दुर्योधनाचं राज्यभोग मी उपभोगलं, आता मी त्याचं फसवणूक करू शकत नाही.
वसुदेवसुतो यद्वत्पाण्डवाय दृढव्रतः । वमु चैव शरीरं च पुत्रदारं तथा यशः
जसा वसुदेवाचा पुत्र, पांडवासाठी आपलं राज्य, शरीर, पुत्र, पत्नी आणि कीर्ती सोडून निर्धाराने उभा राहिला,
सर्वं दुर्योधनस्यार्थे त्यक्तं मे भूरिदक्षिण । मा चैतद्व्याधिमरणं क्षत्रं स्यादिति कौरव
तसंच मीही दुर्योधनासाठी सर्व काही सोडलं आहे, दानशूरा; कौरवा, क्षत्रियांचा विनाश रोगाने किंवा अकाली मृत्यूने होऊ नये.
कोपिताः पाण्डवा नित्यं मयाऽश्रित्य सुयोधनम् । अवश्यभावी ह्यर्थोऽयं यो न शक्यो निवर्तितुम्
पांडव नेहमीच रागावलेले असतात, आणि त्यांनी माझ्या माध्यमातून सुयोधनाचा आधार घेतला आहे; हे जे घडणार आहे ते अटळ आहे आणि थांबवता येणार नाही.
दैवं पुरुषकारेण को विवर्तितुमुत्सहेत्। पृथिवीक्षयसंशीनि निमित्तानि पितामह
दैवाला मानवी प्रयत्नाने कोण बदलू शकतो? पृथ्वीच्या विनाशाची चिन्हं स्पष्ट दिसत आहेत, पितामह.
भवद्भिरुपलब्धानि कथितानि च संसदि । पाण्डवा वासुदेवश्च विदिता मम सर्वशः
हे सर्व तुम्ही सभेत पाहिलं आणि सांगितलं आहे; पांडव आणि वसुदेव मला पूर्णपणे माहीत आहेत.
अजेयाः पुरुषैरन्यैरिति तंश्चोत्सहामहे। विजयिष्ये रणे पाण्डूनिति मे निश्चितः मनः
इतर माणसांना ते जिंकता येणार नाही असं म्हटलं जातं, तरीही मी युद्धात पांडवांना हरवीन, असं माझ्या मनाने ठरवलं आहे.
न च शक्यमवस्रष्टुं वैरमेतत्सुदारुणम् । धनंजयेन योत्स्येऽहं स्वधर्मप्रीतमानसः
हे भयंकर वैर सोडता येणार नाही; मी धनंजयाशी लढेन, माझं मन स्वतःच्या धर्मात रमलेलं आहे.
अनुजानीष्व मां तात युद्धाय कृतनिश्चयम् । अनुज्ञातस्त्वया वीर युध्येयमिति मे मतिः
बाबा, मला परवानगी दे, मी युद्ध करण्याचा निर्धार केला आहे; तुझ्या अनुमतीने, वीर, मी लढेन, हीच माझी इच्छा आहे.
दुरुक्तं विप्रतीपं वा रभसाच्चापलात्तथा । यन्मयेह कृतं किंचित्तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि
इथे मी घाईने किंवा अविचाराने काही कठोर किंवा चुकीची वाणी बोललो असेल, तर ती तू मला माफ करावी.
न चेच्छक्यमवस्रष्टुं वैरमेतत्सुदारुणम्। अनुजानामि कर्ण त्वां युध्यस्व स्वर्गकाम्यया
हे भयंकर वैर सोडता येत नाही, म्हणून कर्णा, मी तुला परवानगी देतो—स्वर्गासाठी युद्ध कर.
निर्मन्युर्गतसंरम्भः कृतकर्मा रणे स्म ह। यथाशक्ति यथोत्साहं सतां वृत्तेषु वृत्तवान्
अहंकार न करता, राग-द्वेष सोडून, रणभूमीत आपली जबाबदारी पार पाडली. आपल्या ताकदीप्रमाणे आणि उत्साहाने, सज्जनांच्या वर्तनाप्रमाणेच वागला.
अहं त्वामनुजानामि यदिच्छसि तदाप्नुहि । क्षत्रधर्मजिताँल्लोकानवाप्स्यसि धनंजयात्
मी तुला परवानगी देतो — तुला जे हवे ते मिळव. क्षत्रिय धर्म पाळून, तू धनंजयाकडून लोकांना मिळणारे फळ मिळवशील.
युध्यस्व निरहंकारो बलवीर्यव्यपाश्रयः । धर्म्याद्धि युद्धादधिकं क्षत्रियस्य न विद्यते
अहंकार न ठेवता, आपल्या बळावर आणि शौर्यावर विश्वास ठेवून लढ. कारण क्षत्रियासाठी धर्मयुक्त युद्धापेक्षा मोठं काहीच नाही.
प्रशमे हि कृतो यत्नः सुमहान्सुचिरं मया। न चैव शकितः कर्तुं यतो धर्मस्ततो जयः
शांतीसाठी मी फार मोठा आणि दीर्घ प्रयत्न केला, पण ते शक्य झालं नाही. जिथे धर्म आहे तिथेच विजय असतो.