एतद्वाक्यं सौहृदादापगेयो मध्ये राज्ञां भारतं श्रावयित्वा। तूष्णीमासीच्छल्यसंतप्तमर्मा योज्यात्मानं वेदनां संनियम्य
गंगेच्या वंशजाप्रती मैत्रीभावाने हे शब्द बोलून, सर्व राजांच्या उपस्थितीत भारताचे ऐकवले. मग शल्याने मन दुखावलेला तो, स्वतःच्या वेदना मनातच दडवून, शांतपणे बसून राहिला.
धर्मार्थसहितं वाक्यं श्रुत्वा हितमनामयम् । नारोचयत पुत्रस्ते मुमूर्षुरिव भेषजम्
धर्म, कल्याण आणि अहित नसलेले हे हितावह शब्द ऐकूनही, तुझ्या मुलाने ते मान्य केले नाहीत; जणू मरणासन्न माणूस औषध नाकारतो तसा.
ततस्ते पार्थिवाः सर्वे जग्मुः स्वानालयान्पुनः । तूष्णींभूते महाराज भीष्मे शन्तनुनन्दने
मग सर्व राजे, शंतनूच्या पुत्र भीष्म शांत झाल्यावर, पुन्हा आपल्या-आपल्या घरी परतले.
श्रुत्वा तु निहतं भीष्मं राधेयः पुरुषर्षभः । ईषदागतसंत्रासस्त्वरयोपजगाम ह
भीष्म पडला हे ऐकून, राधेय, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, थोडा घाबरलेला, घाईने तिथे पोहोचला.
स ददर्श महात्मानं शरतल्पगतं तदा। जन्मशय्यागतं वीरं कार्तिकेयमिव प्रभुम्
त्याने त्या महात्म्याला बाणांच्या शय्येवर पडलेला पाहिला; जणू आपली जन्मशय्या गाठलेला वीर, कार्तिकेयासारखा तेजस्वी दिसत होता.
निमीलिताक्षं तं वीरं साश्रुकण्ठस्तदा वृषा । अभ्येत्य पादयोस्तस्य निपपात महाद्युतिः
डोळे मिटलेला तो वीर, गळ्यात हुंदका दाटलेला, तेजस्वी राधेय त्याच्या पायाशी जाऊन पडला.
राधेयोऽहं कुरुश्रेष्ठ नित्यमक्षिगतस्तव । द्वेष्योऽत्यन्तमनागाः सन्निति चैनमुवाच ह
मी राधेय आहे, कुरुवंशातील श्रेष्ठा, नेहमी तुझ्याशी वैर करणारा; मी फारच द्वेषाचा आणि निरपराध आहे, असे त्याने नम्रपणे सांगितले.
तच्छ्रुत्वा कुरुवृद्धो हि शरैः संवृतलोचनः। रहितं धिष्ण्यमालोक्य समुत्सार्य च रक्षिणः
हे ऐकून, कुरुवंशातील वृद्ध भीष्म, बाणांनी झाकलेली डोळ्यांनी, रिकामी आसन पाहून, रक्षकांना बाजूला हटवले.
पितेव पुत्रं गाङ्गेयः परिरभ्यैकपाणिना । शनैरुद्वीक्ष्य सस्नेहमिदं वचनमब्रवीत्
गंगेपुत्राने, जणू वडील मुलाला मिठी मारतो तसे, एक हाताने त्याला जवळ घेतले आणि प्रेमाने हळूवार बोलू लागला.
न विप्रियं ममैवेह यत्स्पर्धेथा मया सह । यदि मां नाधिगच्छेथा न ते श्रेयो ध्रुवं भवेत्
इथे मला तुझ्याबद्दल काहीच वाईट वाटत नाही, की तू माझ्याशी स्पर्धा करावी; जर तू मला गाठू शकला नाहीस, तर तुला काहीच लाभ होणार नाही.
कौन्तेयस्त्वं न राधेयो न तवाधिरथः पिता। सूर्यजस्त्वं महाबाहो विदितो नारदान्मया
तू कुंतीचा पुत्र आहेस, राधेय नाहीस, अधिरथ तुझा वडील नाही; तू सूर्याचा पुत्र आहेस, महाबली, हे मला नारदामुळं कळलं.
कृष्णद्वैपायनाच्चैव तेजसा च न संशयः । न च द्वेषोस्ति मे तात त्वयि सत्यं ब्रवीमि ते
कृष्ण द्वैपायन आणि तुझ्या तेजामुळे मला यात शंका नाही; आणि मला तुझ्याविषयी कधीच द्वेष नव्हता, हे मी तुला खरं सांगतो.
तेजोवधनिमित्तं तु परुषं त्वाहमब्रुवम्। अकस्मात्पाण्डवान्हि त्वं द्विषसीति मतिर्मम
तुझं तेज थोपवण्यासाठी मी तुझ्याशी कठोर बोललो; अचानक मला वाटलं की तू पांडवांचा द्वेष करतोस.
येनासि बहुशो राज्ञा चोदितः सूतनन्दन । जातोऽसि धर्मलोपेन ततस्ते बुद्धिरीदृशी
राजाने तुला वारंवार प्रवृत्त केल्यामुळे, सूतानंदना, तू धर्मभ्रष्टतेमुळे जन्माला आलास, म्हणून तुझं मन असं झालं.
नीचाश्रयान्मत्सरेण द्वेषिणी गुमिनामपि । तेनासि बहुशो रूक्षं श्रावितः कुरुसंसदि
नीच संगती, मत्सर आणि सज्जनांवरही द्वेष यामुळे, तुला कुरु सभेत अनेकदा कठोर शब्द ऐकावे लागले.
जानामि समरे वीर्यं शत्रुभिर्दुःसहं भुवि । ब्रह्मण्यतां च शौर्यं च दाने च परमां स्थितिम्
युद्धात तुझं शौर्य, शत्रूंना सहन न होणारं, ब्राह्मणांवरील तुझी भक्ती, तुझं धैर्य आणि दानात तुझी श्रेष्ठता मला माहीत आहे.
न त्वया सदृशः कश्चित्पुरुषेष्वमरोपम। कुलभेदभयाच्चाहं सदा परुषमुक्तवान्
पुरुषांमध्ये तुझ्यासारखा कोणीच नाही, हे नि:संशय; पण वंशभंग होईल या भीतीने मी कायम तुझ्याशी कठोर बोललो.
इष्वस्त्रे भारसंधाने लाघवेऽस्त्रबले तथा । सदृशः फल्गुनेनासि कृष्णेन च महात्मना
बाणविद्येत, बाणांचं वजन बांधण्यात, वेगात आणि अस्त्रशक्तीत, तू फाल्गुन आणि महात्मा कृष्ण यांच्याशी बरोबरी करतोस.
कर्ण काशिपुरं गत्वा त्वयैकेन धनुष्मता । कन्यार्थे कुरुराजस्य राजानो मृदिता युधि
कर्णा, एकट्यानेच धनुष्य घेऊन तू काशीला गेला होतास आणि कुरुराजाच्या कन्येसाठी लढताना सर्व राजांना पराभूत केलास.
तथा च बलवान्राजा जरासन्धो दुरासदः। समरे समरश्लाघिन्न त्वया सदृशोऽभवत्
तसाच बलवान आणि रणात कठीण असलेला जरासंध राजा देखील, युद्धात तुझ्या तोडीचा नव्हता.
ब्रह्मण्यः सत्त्वयोधी च तेजसा च बलेन च । देवगर्भसमः सङ्ख्ये मनुष्यैरधिको युधि
तू ब्राह्मणांचा आदर करणारा, मनाने खरा योद्धा, तेजस्वी आणि बलवान आहेस; युद्धात तू देवाप्रमाणे असून, माणसांपेक्षा श्रेष्ठ आहेस.
व्यपनीतोऽद्य मन्युर्मे यस्त्वां प्रति पुरा कृतः । दैवं पुरुषकारेण न शक्यमतिवर्तितुम्
माझ्या मनात तुझ्याबद्दल पूर्वी जो राग होता तो आज नाहीसा झाला; कारण दैवाला मानवी प्रयत्नाने जिंकता येत नाही.
सोदर्याः पाण्डवा वीरा भ्रातरस्तेऽरिसूदन। संगच्छ तैर्महाबाहो मम चेदिच्छसि प्रियम्
पांडव हे तुझे सख्खे भाऊ आहेत, शत्रूंचा संहार करणारा; मोठ्या बाहूंच्या तु, माझं मन जिंकायचं असेल तर त्यांच्यात सामील हो.
मया भवतु निर्वृत्तं वैरमादित्यनन्दन । पृथिव्यां सर्वराजानो भवन्त्वद्य निरामयाः
आदित्यपुत्रा, आपल्या दोघांमधील वैर मी आज संपवतो; आज पृथ्वीवरील सर्व राजे सुखी आणि निरोगी राहो.
जानाम्येव महाबाहो सर्वमेतन्न संशयः। यथा वदसि मे भीष्म कौन्तेयोऽहं न सूतजः
महाबाहू, हे सर्व मला नक्कीच माहीत आहे, यात शंका नाही; भीष्मा, तू म्हणतोस तसे मी कुंतीचा मुलगा आहे, सूतपुत्र नाही.
अवकीर्णस्त्वहं कुन्त्या सूतेन च विवर्धितः। भुक्त्वा दुर्योधनैश्वर्यं न मिथ्या कर्तुमुत्सहे
पण मला कुंतीने टाकून दिलं आणि सूतानं वाढवलं; दुर्योधनाचं राज्यभोग मी उपभोगलं, आता मी त्याचं फसवणूक करू शकत नाही.
वसुदेवसुतो यद्वत्पाण्डवाय दृढव्रतः । वमु चैव शरीरं च पुत्रदारं तथा यशः
जसा वसुदेवाचा पुत्र, पांडवासाठी आपलं राज्य, शरीर, पुत्र, पत्नी आणि कीर्ती सोडून निर्धाराने उभा राहिला,
सर्वं दुर्योधनस्यार्थे त्यक्तं मे भूरिदक्षिण । मा चैतद्व्याधिमरणं क्षत्रं स्यादिति कौरव
तसंच मीही दुर्योधनासाठी सर्व काही सोडलं आहे, दानशूरा; कौरवा, क्षत्रियांचा विनाश रोगाने किंवा अकाली मृत्यूने होऊ नये.
कोपिताः पाण्डवा नित्यं मयाऽश्रित्य सुयोधनम् । अवश्यभावी ह्यर्थोऽयं यो न शक्यो निवर्तितुम्
पांडव नेहमीच रागावलेले असतात, आणि त्यांनी माझ्या माध्यमातून सुयोधनाचा आधार घेतला आहे; हे जे घडणार आहे ते अटळ आहे आणि थांबवता येणार नाही.
दैवं पुरुषकारेण को विवर्तितुमुत्सहेत्। पृथिवीक्षयसंशीनि निमित्तानि पितामह
दैवाला मानवी प्रयत्नाने कोण बदलू शकतो? पृथ्वीच्या विनाशाची चिन्हं स्पष्ट दिसत आहेत, पितामह.