विनिवृत्तान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डवापि स्वसैनिकान्। रथैः शीघ्राश्वसंयुक्तैः समन्तात्पर्यवारयन्
कौरव सैन्य मागे हटताना पाहून, पांडवांनीही आपल्या सैन्याला वेगवान घोड्यांनी जुंपलेल्या रथांनी सर्व बाजूंनी घेरले.
निवृत्तेषु च सैन्येषु पारम्पर्येण सर्वशः । निर्मुक्तकवचाः सर्वे भीष्ममीयुर्नराधिपाः
सैन्ये सर्वत्र एकामागोमाग एक मागे हटली, तेव्हा सर्व राजे आपले कवच काढून भीष्माकडे गेले.
व्युपरम्य ततो युद्धाद्योधाः शतसहस्रशः । उपतस्थुर्महात्मानं प्रजापतिमिवामराः
युद्ध थांबवून, शेकडो हजारो योद्धे त्या महान आत्म्याभीष्माभोवती जमले, जसे अमरदेव प्रजापतीभोवती गोळा होतात.
ते तु भीष्मं समासाद्य शयानं भरतर्षभम् । अभिवाद्यावतिष्ठन्त पाण्डवाः कुरुभिः सह
मग पांडव आणि कौरव सर्वजण, खाली पडलेल्या भीष्माजवळ जाऊन, त्यांना वंदन करून त्यांच्या जवळ उभे राहिले.
अथ पाण्डून्कुरूंश्चैव प्रणिपत्याग्रतः स्थितान् । अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः शान्तनवस्तदा
मग शांतनुपुत्र, धर्मात्मा भीष्म, समोर वाकून उभ्या असलेल्या पांडव व कौरवांना संबोधित करू लागले.
स्वागतं वो महाभागाः स्वागतं वो महारथाः । तुष्यामि दर्शनाच्चाहं युष्माकममरोपमाः
'स्वागत आहे, हे भाग्यवान योद्ध्यांनो! स्वागत आहे, हे महाबली रथी! तुमचं दर्शन मला परम आनंद देतं, तुम्ही खरंच अमरांसारखे आहात.'
अभिनन्द्य स तानेवं शिरसा लम्बताऽब्रवीत् । `परपार्श्वे तव सुतान्स्थितानुद्वीक्ष्य भारत।' शिरो मे लम्बतेऽत्यर्थमुपधानं प्रदीयताम्
अशा प्रकारे त्यांना वंदन करून, भीष्माने डोकं खाली झुकवून सांगितले, 'भरता, तुझे पुत्र समोर उभे आहेत हे पाहून माझे डोके झुकते; मला एक उशी द्या.'
ततो नृपाः समाजह्रुस्तनूनि च मृदूनि च । उपधानानि मुख्यानि नैच्छत्तानि पितामहः
मग राजांनी मऊ आणि उत्तम उशा आणून दिल्या, पण पितामह भीष्मांनी त्या स्वीकारल्या नाहीत.
अथाब्रवीन्नरव्याघ्रः प्रसहन्निव तान्नृपान् । नैतानि वीरशय्यासु युक्तरूपाणि पार्थिवाः
मग त्या राजांशी ठामपणे बोलत, त्या पुरुषसिंहाने सांगितले, 'राजांनो, या उशा वीराच्या शय्येला योग्य नाहीत.'
ततो वीक्ष्य नरश्रेष्ठमभ्यभाषत पाण्डवम् । धनञ्जयं दीर्घबाहुं सर्वलोकमहारथम्
मग सर्वश्रेष्ठ पुरुषाला पाहून, त्याने दीर्घबाहू, सर्व लोकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पांडव अर्जुनाला संबोधले.
धनञ्जय महाबाहो शिरो मे तात लम्बते। दीयतामुपधानं वै यद्युक्तमिह मन्यसे
धनंजया, बलाढ्य वीर, माझं डोकं खाली झुकतंय, बाळा. तुला योग्य वाटलं, तर कृपया मला उशी द्यावी.
समारोप्य महच्चापमभिवाद्य पितामहम्। नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत्
आपलं मोठं धनुष्य बाजूला ठेवून, पितामहांना वंदन करून, डोळ्यांत अश्रू भरून त्याने असे शब्द सांगितले.
आज्ञापय कुरुश्रेष्ठ सर्वशस्त्रभृतां वर। प्रेष्योऽहं तव दुर्धर्ष क्रियतां किं पितामह
कुरुवंशातील श्रेष्ठ, शस्त्रधारी वीरांमध्ये सर्वोत्तम, मला आज्ञा द्या. मी तुमचा सेवक आहे, पितामहा, काय करावं ते सांगा.
तमब्रवीच्छान्तनवः शिरो मे तात लम्बते । `दीयतामुपधानं मे यद्युक्तमिह मन्यसे' उपधानं कुरुश्रेष्ठ उपधेहि ममार्जुन
शांतनूंच्या पुत्राने त्याला सांगितलं, 'माझं डोकं खाली झुकतंय, बाळा. तुला योग्य वाटलं, तर मला उशी द्यावी.' कुरुवंशातील श्रेष्ठ अर्जुना, माझ्यासाठी उशी ठेव.
वीरशय्यानुरूपं वै शीघ्रं वीर प्रयच्छ मे । त्वं हि पार्थ समर्थो वै श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्
वीरांसाठी शोभेल अशी उशी लवकर दे. पार्था, तूच सर्व धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ आणि समर्थ आहेस.
क्षत्रधर्मस्य वेत्ता च बुद्धिसत्वगुणान्वितः । फल्गुनोऽपि तथेत्युक्त्वा व्यवसायं परंजयः
तुला क्षत्रियधर्माची नीट माहिती आहे, आणि तू बुद्धीमान व सद्गुणी आहेस. फाल्गुनाने 'तसं होईल' असं म्हणून निश्चय केला.
गृह्यानुमन्त्र्य गाण्डीवं शरान्सन्नतपर्वणः । अनुमान्य महात्मानं भरतानां महारथम्
गांडीव आणि पिसांनी सुशोभित बाण घेतले, आणि भारतवंशातील महानात्मा, मोठ्या रथावर बसणाऱ्या पितामहांना वंदन केलं.
त्रिभिस्तीक्ष्णैर्महावेगैरुदगृह्णाच्छिरः शरैः । अभिप्राये तु विदिते धर्मात्मा स्वयसाचिना
तीक्ष्ण आणि वेगवान अशा तीन बाणांनी त्याने पितामहांचं डोकं आधारलं. त्यांचा हेतू ओळखून धर्मात्मा अर्जुनाने ते केलं.
अतुष्यद्भरतश्रेष्ठो भीष्मो धर्मार्थतत्त्ववित् । उपधानेन दत्तेन प्रत्यनन्दद्धनञ्जयम्
भारतवंशातील श्रेष्ठ, धर्माचं तत्त्व जाणणारे भीष्म, दिलेल्या उशीवर आनंदले आणि धनंजयाचं कौतुक केलं.
प्राह सर्वान्समुद्वीक्ष्य भरतान्भारतं प्रति। कुन्तीपुत्रं युधां श्रेष्ठं सुहृदां प्रीतिवर्धनम्
सर्व भारतवंशीयांकडे पाहून, त्यांनी कुंतीपुत्र, युद्धातील श्रेष्ठ, मित्रांना आनंद देणारा युधिष्ठिर याच्याबद्दल बोलले.
शयनस्यानुरूपं मे पाण्डवोपहितं त्वया। यद्यन्यथा प्रपद्येथाः शपेयं त्वामहं पुरा
पांडवा, तू दिलेली शय्या मला योग्य आहे. जर तू वेगळं केलं असतं, तर मी तुला पूर्वीच शाप दिला असता.
एवमेव महाबाहो धर्मेषु परितिष्ठता। स्वप्तव्यं क्षत्रियेणाजौ शरतल्पगतेन वै
असं खरंच आहे, बलाढ्य वीर, धर्मात ठाम असणाऱ्याने असंच वागावं. रणभूमीत बाणांच्या शय्येवर पडलेल्या क्षत्रियाने असंच झोपावं.
एवमुक्त्वा तु बीभत्सुं सर्वांस्तानब्रवीद्वचः । राज्ञश्च राजपुत्रांश्च पाण्डवैरभिसंवृतान्
असं भीमसेनाला सांगून, त्यांनी त्या सर्व राजांना आणि पांडवांसोबत जमलेल्या राजपुत्रांना संबोधित केलं.
पश्यध्वमुपधानं मे पाणडवेनाभिसन्धितम् । शयेयमस्यां शय्यायां यावदावर्तनं रवेः
पांडवाने माझ्यासाठी केलेली उशी पहा. मी या शय्येवर सूर्य परत फिरेपर्यंत पडून राहीन.
ये तदा धारयिष्यन्ति ते च प्रेक्ष्यन्ति मां नृपाः। दिशं वैश्रवणाक्रान्तां यदा गन्ता दिवाकरः
त्या वेळी जे मला आधार देतील, आणि जे राजे मला पाहतील, जेव्हा सूर्य वैश्रवणाच्या दिशेला जाईल,
नूनं सप्ताश्वयुक्तेन रथेनोत्तमतेजसा । रक्ष्येऽहं वै मम प्राणान्सुहृदः सुप्रियानिव
नक्कीच, सात घोड्यांनी जोडलेल्या तेजस्वी रथावर, मी माझा प्राण जसा प्रिय मित्रांचं रक्षण करावा तसा सांभाळीन.
परिखाः खन्यतामत्र ममावसदने नृपाः । उपासिष्ये विवस्वन्तमेवं शरशताचितः । उपारमध्वं संग्रामाद्वैरमुत्सृज्य पार्थिवाः
राजहो, इथे माझ्या विश्रांतीच्या ठिकाणी खंदक खोदावेत. मी बाणांच्या शय्येवर सूर्याची वाट पाहीन. राजांनो, युद्ध थांबवा आणि वैर सोडा.
उपातिष्ठन्नथो वैद्याः शल्योद्धरणकोविदाः। सर्वोपकरणैर्युक्ताः कुशलैः साधुशिक्षिताः
मग बाण काढण्यात कुशल, सर्व साधनांनी सुसज्ज, उत्तम शिकलेले वैद्य त्यांची सेवा करू लागले.
तान्दृष्ट्वा जाह्नवीपुत्रः प्रोवाच तनयं तव । दत्तदेया विसृज्यन्तां पूजयित्वा चिकित्सकाः
त्यांना पाहून जाह्नवीपुत्राने तुझ्या मुलाला सांगितले, 'वैद्यांना जे द्यायचे ते देऊन, त्यांचा सन्मान करून त्यांना जाऊ दे.'
एवंगते मयेदानीं वैद्यैः कार्यमिहास्ति किम्। क्षत्रधर्मे प्रशस्तां हि प्राप्तोऽस्मि परमां गतिम्
आता अशी स्थिती असताना, मला इथे वैद्यांची गरज काय आहे? कारण मी क्षत्रिय धर्मात गौरव मिळवून, सर्वश्रेष्ठ अवस्था प्राप्त केली आहे.