पाण्डवाश्च जयं लब्ध्वा संग्रामशिरसि स्थिताः । सर्वे दध्युर्महाशङ्खान्हेमजालपरिष्कृतान्
पांडवांनी विजय मिळवून रणांगणाच्या अग्रभागी उभे राहून, सर्वांनी सोन्याच्या जाळ्यांनी सजवलेली मोठी शंखे वाजवली.
हर्षात्तूर्यसहस्रेषु वाद्यमानेषु चानघ । अपश्याम महाराज भीमसेनं महाबलम्
आनंदात हजारो वाद्ये वाजू लागली, आणि त्या वेळी, राजन, आम्ही बलाढ्य भीमसेनाला पाहिलं.
विक्रीडमानं कौन्तेयं हर्षेण महता युतम्। निहत्य तरसा शत्रुं महाबलसमन्वितम्
कुन्तीपुत्र अर्जुन रणभूमीत आनंदाने खेळत असताना, त्याने मोठ्या आनंदात आपल्या बलाढ्य शत्रूला जोरात पराभूत केले.
संमोहश्चापि तुमुलः कुरूणामभवत्ततः । कर्णदुर्योधनौ चापि निःश्वसेतां मुहुर्मुहुः
तेव्हा कौरवांच्या सैन्यात मोठी गोंधळाची स्थिती निर्माण झाली आणि कर्ण व दुर्योधन पुन्हा पुन्हा खोल श्वास घेत राहिले.
तथा निपातिते भीष्मे कौरवाणां पितामहे । हाहाभूतमभूत्सर्वं निर्मर्यादमवर्तत
भीष्म, कौरवांचे आजोबा, खाली पडल्यावर सगळीकडे हंबरडा उठला आणि युद्धाची शिस्त पूर्णपणे तुटली.
दृष्ट्वा च पतितं भीष्मं पुत्रो दुःशासनस्तव। उत्तमं जवमास्थाय द्रोणानीकभुपाद्रवत्
भीष्म पडलेला पाहून, तुझा पुत्र दुःशासन मोठ्या वेगाने द्रोणाच्या फळीच्या दिशेने धावला.
भ्रात्रा प्रस्थापितो वीरः स्वेनानीकेन दंशितः। प्रययौ पुरुषव्याघ्रः स्वसैन्यमभिहर्षयन्
भावाने पाठवलेला आणि रागाने पेटलेला तो वीर, आपल्या सैन्याचे मनोबल उंचावीत पुढे निघाला.
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य कुरवः पर्यवारयन्। दुःशासनं महाराज किमयं वक्ष्यतीति च
तो येताना पाहून, कौरवांनी दुःशासनाला वेढले आणि 'हा काय सांगणार?' असे राजासारखे विचारू लागले.
ततो द्रोणाय निहतं भीष्ममाचष्ट कौरवः । द्रोणस्तदाऽप्रियं श्रुत्वा मुमोह भरतर्षभ
मग दुःशासनाने द्रोणाला भीष्म मारले गेल्याचे सांगितले; हे दुःखद वार्तापर्यंत ऐकून, द्रोण, भरतवंशातील श्रेष्ठ, गोंधळून गेला.
स संज्ञामुपलभ्याशु भारद्वाजः प्रतापवान् । निवारयामास तदा स्वान्यनीकानि मारिष
पण भरद्वाजपुत्र द्रोण पटकन भानावर येऊन, आपल्या सैन्याला लगेच थांबवू लागला.
विनिवृत्तान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डवापि स्वसैनिकान्। रथैः शीघ्राश्वसंयुक्तैः समन्तात्पर्यवारयन्
कौरव सैन्य मागे हटताना पाहून, पांडवांनीही आपल्या सैन्याला वेगवान घोड्यांनी जुंपलेल्या रथांनी सर्व बाजूंनी घेरले.
निवृत्तेषु च सैन्येषु पारम्पर्येण सर्वशः । निर्मुक्तकवचाः सर्वे भीष्ममीयुर्नराधिपाः
सैन्ये सर्वत्र एकामागोमाग एक मागे हटली, तेव्हा सर्व राजे आपले कवच काढून भीष्माकडे गेले.
व्युपरम्य ततो युद्धाद्योधाः शतसहस्रशः । उपतस्थुर्महात्मानं प्रजापतिमिवामराः
युद्ध थांबवून, शेकडो हजारो योद्धे त्या महान आत्म्याभीष्माभोवती जमले, जसे अमरदेव प्रजापतीभोवती गोळा होतात.
ते तु भीष्मं समासाद्य शयानं भरतर्षभम् । अभिवाद्यावतिष्ठन्त पाण्डवाः कुरुभिः सह
मग पांडव आणि कौरव सर्वजण, खाली पडलेल्या भीष्माजवळ जाऊन, त्यांना वंदन करून त्यांच्या जवळ उभे राहिले.
अथ पाण्डून्कुरूंश्चैव प्रणिपत्याग्रतः स्थितान् । अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः शान्तनवस्तदा
मग शांतनुपुत्र, धर्मात्मा भीष्म, समोर वाकून उभ्या असलेल्या पांडव व कौरवांना संबोधित करू लागले.
स्वागतं वो महाभागाः स्वागतं वो महारथाः । तुष्यामि दर्शनाच्चाहं युष्माकममरोपमाः
'स्वागत आहे, हे भाग्यवान योद्ध्यांनो! स्वागत आहे, हे महाबली रथी! तुमचं दर्शन मला परम आनंद देतं, तुम्ही खरंच अमरांसारखे आहात.'
अभिनन्द्य स तानेवं शिरसा लम्बताऽब्रवीत् । `परपार्श्वे तव सुतान्स्थितानुद्वीक्ष्य भारत।' शिरो मे लम्बतेऽत्यर्थमुपधानं प्रदीयताम्
अशा प्रकारे त्यांना वंदन करून, भीष्माने डोकं खाली झुकवून सांगितले, 'भरता, तुझे पुत्र समोर उभे आहेत हे पाहून माझे डोके झुकते; मला एक उशी द्या.'
ततो नृपाः समाजह्रुस्तनूनि च मृदूनि च । उपधानानि मुख्यानि नैच्छत्तानि पितामहः
मग राजांनी मऊ आणि उत्तम उशा आणून दिल्या, पण पितामह भीष्मांनी त्या स्वीकारल्या नाहीत.
अथाब्रवीन्नरव्याघ्रः प्रसहन्निव तान्नृपान् । नैतानि वीरशय्यासु युक्तरूपाणि पार्थिवाः
मग त्या राजांशी ठामपणे बोलत, त्या पुरुषसिंहाने सांगितले, 'राजांनो, या उशा वीराच्या शय्येला योग्य नाहीत.'
ततो वीक्ष्य नरश्रेष्ठमभ्यभाषत पाण्डवम् । धनञ्जयं दीर्घबाहुं सर्वलोकमहारथम्
मग सर्वश्रेष्ठ पुरुषाला पाहून, त्याने दीर्घबाहू, सर्व लोकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पांडव अर्जुनाला संबोधले.
धनञ्जय महाबाहो शिरो मे तात लम्बते। दीयतामुपधानं वै यद्युक्तमिह मन्यसे
धनंजया, बलाढ्य वीर, माझं डोकं खाली झुकतंय, बाळा. तुला योग्य वाटलं, तर कृपया मला उशी द्यावी.
समारोप्य महच्चापमभिवाद्य पितामहम्। नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत्
आपलं मोठं धनुष्य बाजूला ठेवून, पितामहांना वंदन करून, डोळ्यांत अश्रू भरून त्याने असे शब्द सांगितले.
आज्ञापय कुरुश्रेष्ठ सर्वशस्त्रभृतां वर। प्रेष्योऽहं तव दुर्धर्ष क्रियतां किं पितामह
कुरुवंशातील श्रेष्ठ, शस्त्रधारी वीरांमध्ये सर्वोत्तम, मला आज्ञा द्या. मी तुमचा सेवक आहे, पितामहा, काय करावं ते सांगा.
तमब्रवीच्छान्तनवः शिरो मे तात लम्बते । `दीयतामुपधानं मे यद्युक्तमिह मन्यसे' उपधानं कुरुश्रेष्ठ उपधेहि ममार्जुन
शांतनूंच्या पुत्राने त्याला सांगितलं, 'माझं डोकं खाली झुकतंय, बाळा. तुला योग्य वाटलं, तर मला उशी द्यावी.' कुरुवंशातील श्रेष्ठ अर्जुना, माझ्यासाठी उशी ठेव.
वीरशय्यानुरूपं वै शीघ्रं वीर प्रयच्छ मे । त्वं हि पार्थ समर्थो वै श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्
वीरांसाठी शोभेल अशी उशी लवकर दे. पार्था, तूच सर्व धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ आणि समर्थ आहेस.
क्षत्रधर्मस्य वेत्ता च बुद्धिसत्वगुणान्वितः । फल्गुनोऽपि तथेत्युक्त्वा व्यवसायं परंजयः
तुला क्षत्रियधर्माची नीट माहिती आहे, आणि तू बुद्धीमान व सद्गुणी आहेस. फाल्गुनाने 'तसं होईल' असं म्हणून निश्चय केला.
गृह्यानुमन्त्र्य गाण्डीवं शरान्सन्नतपर्वणः । अनुमान्य महात्मानं भरतानां महारथम्
गांडीव आणि पिसांनी सुशोभित बाण घेतले, आणि भारतवंशातील महानात्मा, मोठ्या रथावर बसणाऱ्या पितामहांना वंदन केलं.
त्रिभिस्तीक्ष्णैर्महावेगैरुदगृह्णाच्छिरः शरैः । अभिप्राये तु विदिते धर्मात्मा स्वयसाचिना
तीक्ष्ण आणि वेगवान अशा तीन बाणांनी त्याने पितामहांचं डोकं आधारलं. त्यांचा हेतू ओळखून धर्मात्मा अर्जुनाने ते केलं.
अतुष्यद्भरतश्रेष्ठो भीष्मो धर्मार्थतत्त्ववित् । उपधानेन दत्तेन प्रत्यनन्दद्धनञ्जयम्
भारतवंशातील श्रेष्ठ, धर्माचं तत्त्व जाणणारे भीष्म, दिलेल्या उशीवर आनंदले आणि धनंजयाचं कौतुक केलं.
प्राह सर्वान्समुद्वीक्ष्य भरतान्भारतं प्रति। कुन्तीपुत्रं युधां श्रेष्ठं सुहृदां प्रीतिवर्धनम्
सर्व भारतवंशीयांकडे पाहून, त्यांनी कुंतीपुत्र, युद्धातील श्रेष्ठ, मित्रांना आनंद देणारा युधिष्ठिर याच्याबद्दल बोलले.