पाञ्चालान्हर्षयंश्चैव भीष्मः कुरुपितामहः । स शेते शरतल्पस्थो मेदिनीमस्पृशंस्तदा
पंचाळांना आनंद देत, कुरूंचे पितामह भीष्म बाणांच्या शय्येवर पडले, आणि त्या वेळी त्यांचे शरीर पृथ्वीला स्पर्शही करत नव्हते.
भीष्मो रथात्प्रपतितः संछिन्नो बहुभिः शरैः । हाहेति तुमुलः शब्दो भूतानां समपद्यत
अनेक बाणांनी छिन्नविछिन्न होऊन भीष्म रथातून खाली पडले; आणि सर्व प्राण्यांत 'हाय हाय' असा मोठा आक्रोश उठला.
सीमावृक्षे निपतिते कुरूणां समितिंजये । सेनयोरुभयो राजन्क्षत्रियान्भयमाविशत्
कुरूंच्या रणविजेत्या त्या सीमावृक्षाचा पतन झाल्यावर, दोन्ही सैन्यांतील क्षत्रियांना भयाने ग्रासलं, राजन.
भीष्मं शान्तनवं दृष्ट्वा विशीर्णकवचध्वजम् । कुरवः पर्यवर्तन्त पाण्डवाश्च विशांपते
शांतनुपुत्र भीष्मांचे कवच आणि ध्वज तुटलेले पाहून, कुरू आणि पांडव दोघेही मागे फिरले, राजाधिराज.
खं तमःसंवृतमभूदासीद्भानुर्गतप्रभः । ररास पृथिवी चैव भीष्मे शान्तनवे हते
शांतनुपुत्र भीष्म मारले गेल्यावर आकाश काळोखाने झाकलं गेलं, सूर्याचा तेज हरपलं आणि पृथ्वी थरथर कापू लागली.
अयं ब्रह्मविदां श्रेष्ठो गतिर्ब्रह्मविदां सदा। इत्यभाषन्त भूतानि शयानं पुरुषर्षभम्
'हा ब्रह्मज्ञान्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, ब्रह्मवेत्त्यांचा नेहमीचा आधार आहे,' असं सर्व प्राणी त्या पुरुषश्रेष्ठाला शय्येवर पडलेला पाहून म्हणू लागले.
अयं पितरमाज्ञाय कामार्तं शन्तनुं पुरा । ऊर्ध्वरेतसमात्मानं चकार पुरुषर्षभः
हा पुरुष, पूर्वी आपल्या वडिलांना—शांतनूंना—इच्छेने ग्रासलेलं पाहून, स्वतःला संयमी आणि व्रती बनवला, हे पुरुषश्रेष्ठ.
इति स्म शरतल्पस्थं भरतानां पितामहम् । ऋषयस्त्वभ्यभाषन्त सहिताः सिद्धचारणैः
अशा प्रकारे, बाणांच्या शय्येवर पडलेल्या भरतवंशीय पितामहाला, ऋषी आणि सिद्ध-चारणांनी एकत्र येऊन संबोधलं.
हते शान्तनवे भीष्मे भरतानां पितामहे । न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्तव हि मारिष
शांतनुपुत्र भीष्म, भरतवंशीय पितामह मारले गेल्यावर, तुझे पुत्र काहीच मिळवू शकले नाहीत, मारिष.
विषण्णवदनाश्चासन्हतश्रीकाश्च भारत । अतिष्ठन्व्रीडिताश्चैव ह्रिया युक्ता ह्यधोमुखाः
भरतवंशीयांचे चेहरे उतरले, तेज हरपले, ते लाजून, शरमेने खाली मान घालून उभे राहिले.
पाण्डवाश्च जयं लब्ध्वा संग्रामशिरसि स्थिताः । सर्वे दध्युर्महाशङ्खान्हेमजालपरिष्कृतान्
पांडवांनी विजय मिळवून रणांगणाच्या अग्रभागी उभे राहून, सर्वांनी सोन्याच्या जाळ्यांनी सजवलेली मोठी शंखे वाजवली.
हर्षात्तूर्यसहस्रेषु वाद्यमानेषु चानघ । अपश्याम महाराज भीमसेनं महाबलम्
आनंदात हजारो वाद्ये वाजू लागली, आणि त्या वेळी, राजन, आम्ही बलाढ्य भीमसेनाला पाहिलं.
विक्रीडमानं कौन्तेयं हर्षेण महता युतम्। निहत्य तरसा शत्रुं महाबलसमन्वितम्
कुन्तीपुत्र अर्जुन रणभूमीत आनंदाने खेळत असताना, त्याने मोठ्या आनंदात आपल्या बलाढ्य शत्रूला जोरात पराभूत केले.
संमोहश्चापि तुमुलः कुरूणामभवत्ततः । कर्णदुर्योधनौ चापि निःश्वसेतां मुहुर्मुहुः
तेव्हा कौरवांच्या सैन्यात मोठी गोंधळाची स्थिती निर्माण झाली आणि कर्ण व दुर्योधन पुन्हा पुन्हा खोल श्वास घेत राहिले.
तथा निपातिते भीष्मे कौरवाणां पितामहे । हाहाभूतमभूत्सर्वं निर्मर्यादमवर्तत
भीष्म, कौरवांचे आजोबा, खाली पडल्यावर सगळीकडे हंबरडा उठला आणि युद्धाची शिस्त पूर्णपणे तुटली.
दृष्ट्वा च पतितं भीष्मं पुत्रो दुःशासनस्तव। उत्तमं जवमास्थाय द्रोणानीकभुपाद्रवत्
भीष्म पडलेला पाहून, तुझा पुत्र दुःशासन मोठ्या वेगाने द्रोणाच्या फळीच्या दिशेने धावला.
भ्रात्रा प्रस्थापितो वीरः स्वेनानीकेन दंशितः। प्रययौ पुरुषव्याघ्रः स्वसैन्यमभिहर्षयन्
भावाने पाठवलेला आणि रागाने पेटलेला तो वीर, आपल्या सैन्याचे मनोबल उंचावीत पुढे निघाला.
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य कुरवः पर्यवारयन्। दुःशासनं महाराज किमयं वक्ष्यतीति च
तो येताना पाहून, कौरवांनी दुःशासनाला वेढले आणि 'हा काय सांगणार?' असे राजासारखे विचारू लागले.
ततो द्रोणाय निहतं भीष्ममाचष्ट कौरवः । द्रोणस्तदाऽप्रियं श्रुत्वा मुमोह भरतर्षभ
मग दुःशासनाने द्रोणाला भीष्म मारले गेल्याचे सांगितले; हे दुःखद वार्तापर्यंत ऐकून, द्रोण, भरतवंशातील श्रेष्ठ, गोंधळून गेला.
स संज्ञामुपलभ्याशु भारद्वाजः प्रतापवान् । निवारयामास तदा स्वान्यनीकानि मारिष
पण भरद्वाजपुत्र द्रोण पटकन भानावर येऊन, आपल्या सैन्याला लगेच थांबवू लागला.
विनिवृत्तान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डवापि स्वसैनिकान्। रथैः शीघ्राश्वसंयुक्तैः समन्तात्पर्यवारयन्
कौरव सैन्य मागे हटताना पाहून, पांडवांनीही आपल्या सैन्याला वेगवान घोड्यांनी जुंपलेल्या रथांनी सर्व बाजूंनी घेरले.
निवृत्तेषु च सैन्येषु पारम्पर्येण सर्वशः । निर्मुक्तकवचाः सर्वे भीष्ममीयुर्नराधिपाः
सैन्ये सर्वत्र एकामागोमाग एक मागे हटली, तेव्हा सर्व राजे आपले कवच काढून भीष्माकडे गेले.
व्युपरम्य ततो युद्धाद्योधाः शतसहस्रशः । उपतस्थुर्महात्मानं प्रजापतिमिवामराः
युद्ध थांबवून, शेकडो हजारो योद्धे त्या महान आत्म्याभीष्माभोवती जमले, जसे अमरदेव प्रजापतीभोवती गोळा होतात.
ते तु भीष्मं समासाद्य शयानं भरतर्षभम् । अभिवाद्यावतिष्ठन्त पाण्डवाः कुरुभिः सह
मग पांडव आणि कौरव सर्वजण, खाली पडलेल्या भीष्माजवळ जाऊन, त्यांना वंदन करून त्यांच्या जवळ उभे राहिले.
अथ पाण्डून्कुरूंश्चैव प्रणिपत्याग्रतः स्थितान् । अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः शान्तनवस्तदा
मग शांतनुपुत्र, धर्मात्मा भीष्म, समोर वाकून उभ्या असलेल्या पांडव व कौरवांना संबोधित करू लागले.
स्वागतं वो महाभागाः स्वागतं वो महारथाः । तुष्यामि दर्शनाच्चाहं युष्माकममरोपमाः
'स्वागत आहे, हे भाग्यवान योद्ध्यांनो! स्वागत आहे, हे महाबली रथी! तुमचं दर्शन मला परम आनंद देतं, तुम्ही खरंच अमरांसारखे आहात.'
अभिनन्द्य स तानेवं शिरसा लम्बताऽब्रवीत् । `परपार्श्वे तव सुतान्स्थितानुद्वीक्ष्य भारत।' शिरो मे लम्बतेऽत्यर्थमुपधानं प्रदीयताम्
अशा प्रकारे त्यांना वंदन करून, भीष्माने डोकं खाली झुकवून सांगितले, 'भरता, तुझे पुत्र समोर उभे आहेत हे पाहून माझे डोके झुकते; मला एक उशी द्या.'
ततो नृपाः समाजह्रुस्तनूनि च मृदूनि च । उपधानानि मुख्यानि नैच्छत्तानि पितामहः
मग राजांनी मऊ आणि उत्तम उशा आणून दिल्या, पण पितामह भीष्मांनी त्या स्वीकारल्या नाहीत.
अथाब्रवीन्नरव्याघ्रः प्रसहन्निव तान्नृपान् । नैतानि वीरशय्यासु युक्तरूपाणि पार्थिवाः
मग त्या राजांशी ठामपणे बोलत, त्या पुरुषसिंहाने सांगितले, 'राजांनो, या उशा वीराच्या शय्येला योग्य नाहीत.'
ततो वीक्ष्य नरश्रेष्ठमभ्यभाषत पाण्डवम् । धनञ्जयं दीर्घबाहुं सर्वलोकमहारथम्
मग सर्वश्रेष्ठ पुरुषाला पाहून, त्याने दीर्घबाहू, सर्व लोकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पांडव अर्जुनाला संबोधले.