वधः पशुवराहाणां तथैव मृगपक्षिणाम्। शान्तनौ पृथिवीपाले नावर्तत तथा नृप
शांतनु राजा असताना, गायी, रानडुक्कर, हरणे आणि पक्ष्यांची हत्या कधीच होत नव्हती.
ब्रह्मधर्मोत्तरे राज्ये शान्तनुर्विनयात्मवान्। समं शशास भूतानि कामरागविवर्जितः
श्रेष्ठ धर्माने चालणाऱ्या त्या राज्यात, संयमी शांतनु काम आणि राग यांपासून मुक्त राहून सर्व प्राण्यांवर सारखेच राज्य करीत होता.
चकोरनेत्रस्ताम्रास्यः सिंहर्षभगतिर्युवा। गुणैरनुपमैर्युक्तः समस्तैराभिगामिकैः। गम्भीरः सत्वसंपन्नः पूर्णचन्द्रनिभाननः
त्याचे डोळे चकोऱ्यासारखे, तोंड तांबूस, सिंह किंवा वृषभासारखी चाल, तरुणपण, अद्वितीय गुण, सर्व सद्गुण, गंभीरता, उत्तम तेज आणि पूर्ण चंद्रासारखे मुख होते.
देवर्षिपितृयज्ञार्थमारभ्यन्त तदा क्रियाः। न चाधर्मेण केषांचित्प्राणिनामभवद्वधः
त्या काळी देव, ऋषी आणि पितरांसाठी विधी होत, आणि कोणत्याही प्राण्याचा अधर्माने वध होत नव्हता.
असुखानामनाथानां तिर्यग्योनिषु वर्तताम्। स एव राजा सर्वेषां भूतानामभवत्पिता
दुःखी, अनाथ किंवा पशुरूपात जन्मलेल्या सर्व जीवांसाठी तो राजा सर्वांचा पिता झाला.
तस्मिन्कुरुपतिश्रेष्ठे राजराजेश्वरे सति। श्रिता वागभवत्सत्यं दानधर्माश्रितं मनः
त्या कुरुपतीश्रेष्ठ, राजाधिराजाच्या काळात, वाणी नेहमी सत्य बोलायची आणि मन दान व धर्मात गुंतलेले असायचे.
यज्ञार्थं पशवः सृष्टाः संतानार्थं च मैथुनम्।' स समाः षोडशाष्टौ च चतस्रोऽष्टौ तथाऽपराः। रतिमप्राप्नुवन्स्त्रीषु बभूव वनगोचरः
यज्ञासाठीच पशू निर्माण झाले होते, संततीसाठीच स्त्री-पुरुष संबंध होते; सोळा, आठ, चार आणि पुन्हा आठ वर्षे त्याने स्त्रियांमध्ये रमण केले नाही, तो जणू वनात राहणारा झाला.
तथारूपस्तथाचारस्तथावृत्तस्तथाश्रुतः। गाङ्गेयस्तस्य पुत्रोऽभून्नाम्ना देवव्रतो वसुः
त्याची रूप, आचार, वर्तन आणि विद्या अशीच होती; गंगेपासून जन्मलेला त्याचा पुत्र देवव्रत, ज्याला वसु म्हणत, असा झाला.
सर्वास्त्रेषु स निष्णातः पार्थिवेष्वितरेषु च। महाबलो महासत्वो महावीर्यो महारथः
तो सर्व अस्त्रशस्त्रात पारंगत, राजकारणातील सर्व कलांमध्ये निपुण, प्रचंड बळ, धैर्य, पराक्रम आणि महान रथी होता.
स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा गङ्गामनुसरन्नदीम्। भागीरथीमल्पजलां शान्तनुर्दृष्टवान्नृपः
एकदा, हरणाला बाण मारल्यानंतर, शांतनु गंगामाईच्या मागे गेला आणि त्या वेळी त्याने पाण्याने कमी झालेली भागीरथी नदी पाहिली.
तां दृष्ट्वा चिन्तयामास शान्तनुः पुरुषर्षभः। स्यन्दते किं न्वियं नाद्य सरिच्छ्रेष्ठा यथा पुरा
तीला पाहून शांतनू मनात विचार करू लागला, 'ही उत्तम नदी आज नेहमीसारखी का वाहत नाही?'
ततो निमित्तमन्विच्छन्ददर्श स महामनाः। कुमारं रूपसंपन्नं बृहन्तं चारुदर्शनम्
मग त्या मोठ्या मनाच्या राजाने कारण शोधले आणि त्याला एक देखणा, उंच आणि सुंदर तरुण दिसला.
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणं यथा देवं पुरन्दरम्। कृत्स्नां गङ्गां समावृत्य शरैस्तीक्ष्णैरवस्थितम्
तो दिव्य अस्त्र हातात घेऊन, जणू काही इंद्रासारखा, संपूर्ण गंगा नदीत तीक्ष्ण बाणांनी वेढलेला उभा होता.
तां शरैराचितां दृष्ट्वा नदीं गङ्गां तदन्तिके। अभवद्विस्मितो राजा दृष्ट्वा कर्मातिमानुषम्
त्या जवळ गंगा नदी बाणांनी भरलेली पाहून राजा आश्चर्यचकित झाला, कारण हे कृत्य माणसाच्या क्षमतेपलीकडचे होते.
जातमात्रं पुरा दृष्टं तं पुत्रं शान्तनुस्तदा। नोपलेभे स्मृतिं धीमानभिज्ञातुं तमात्मजम्
शांतनूने पूर्वी जन्मल्यानंतर पाहिलेला तो पुत्र आहे हे त्याला ओळखता आले नाही, आणि तो आपला मुलगा आहे हेही आठवले नाही.
स तु तं पितरं दृष्ट्वा मोहयामास मायया। संमोह्य तु ततः क्षिप्रं तत्रैवान्तरधीयत
पण त्या तरुणाने वडिलांना पाहून आपल्या मायेमुळे त्यांना गोंधळवले आणि लगेचच तिथून अदृश्य झाला.
तदद्बुतं ततो दृष्ट्वा तत्र राजा स शान्तनुः। सङ्कमानः सुतं गङ्गामब्रवीद्दर्शयेति ह
हे अद्भुत घडलेले पाहून शांतनू राजाला आपल्या मुलाची ओढ लागली आणि त्याने गंगेला म्हणाले, 'माझ्या मुलाला मला दाखव.'
दर्शयामास तं गङ्गा बिभ्रती रूपमुत्तमम्। गृहीत्वा दक्षिणे पाणौ तं कुमारमलङ्कृतम्
गंगाने मग त्याला सुंदर रूपात दाखवले, उजव्या हातात तो अलंकारांनी सजलेला मुलगा धरलेला होता.
अलङ्कृतामाभरणैर्विरजोम्बरधारिणीम्। दृष्टपूर्वामपि स तां नाभ्यजानात्स शान्तनुः
ती स्वतःही दागिन्यांनी सजलेली आणि स्वच्छ वस्त्र घातलेली होती; शांतनूने तिला पूर्वी पाहिले असले तरी ओळखले नाही.
यं पुत्रमष्टमं राजंस्त्वं पुरा मय्यविन्दथाः। स चायं पुरुषव्याघ्र सर्वास्त्रविदनुत्तमः
हे पुरुषसिंहा, पूर्वी माझ्या पोटी जन्मलेला तुझा आठवा पुत्र हाच आहे, जो सर्व अस्त्रविद्येत श्रेष्ठ आहे.
गृहाणेमं महाराज मया संवर्धितं सुतम्। आदाय पुरुषव्याघ्र नयस्वैनं गृहं विभो
राजा, मी वाढवलेला हा मुलगा तू घे; हे महाबळा, त्याला घेऊन आपल्या घरी जा.
वेदानधिजगे साङ्गान्वसिष्ठादेष वीर्यवान्। कृतास्त्रः परमेष्वासो देवराजसमो युधि
त्याने वसिष्ठांकडून सर्व वेद आणि त्यांच्या शाखा शिकल्या आहेत, तो अस्त्रविद्येत पारंगत, श्रेष्ठ धनुर्धारी आणि युद्धात देवराजासमान आहे.
सुराणां संमतो नित्यमसुराणां च भारत। उशा वेद यच्छास्त्रमयं तद्वेद सर्वशः
तो नेहमी देव आणि असुरांमध्ये मान्यता पावतो; उशना ज्याला अस्त्रविद्या माहीत आहे, ती सर्व त्याला ठाऊक आहे.
तथैवाङ्गिरसः पुत्रः सुरसुरनमस्कृतः। यद्वेद शास्त्रं तच्चापि कृत्स्नमस्मिन्प्रतिष्ठितम्
अंगिरसांचा पुत्र, जो देव-दानवांकडून पूजला जातो, त्याला जी अस्त्रविद्या माहीत आहे, ती सर्व या मुलात आहे.
तव पुत्रे महाबाहौ साङ्गोपाङ्गं महात्मनि। ऋषिः परैरनाधृष्यो जामदग्न्यः प्रतापवान्
महाबाहू, महान आत्मा असलेल्या तुझ्या या पुत्रात सर्व अंगोपांग ज्ञान आहे; ऋषी जमदग्नी, ज्याला कोणी जिंकू शकत नाही, त्याच्या तेजाशी तो बरोबरी करतो.
यदस्त्रं वेद राभश्च तदेतस्मिन्प्रतिष्ठितम्। महेष्वासमिमं राजन्राजधर्मार्थकोविदम्
राभाला जी अस्त्रविद्या माहीत आहे, तीही या मुलात आहे; हा महान धनुर्धारी, राजा, राजधर्म आणि अर्थशास्त्रातही कुशल आहे.
इत्युक्त्वा सा महाभागा तत्रैवान्तरधीयत।' तयैवं समनुज्ञातः पुत्रमादाय शान्तनुः
अशी वाणी बोलून ती पुण्यवती तिथेच अदृश्य झाली; तिच्या परवानगीने शांतनूने आपला मुलगा घेतला.
भ्राजमानं यथाऽदित्यमाययौ स्वपुरं प्रति। पौरवस्तु पुरीं गत्वा पुरन्दरपुरोपमाम्
तो सूर्याप्रमाणे तेजस्वी दिसत आपल्या नगरीकडे निघाला; पुरुवंशज आपल्या इंद्राच्या नगरीसारख्या राजधानीत गेला.
सर्वकामसमृद्धार्थं मेने सोत्मानमात्मना। पौरवेषु ततः पुत्रं राज्यार्थमभयप्रदम्
सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या असं त्याला वाटलं, आणि मग पौरवांच्या राज्यासाठी त्याने आपल्या मुलाला सुरक्षितता देणारा म्हणून नेमलं.
गुणवन्तं महात्मानं यौवराज्येऽभ्यषेचयत्। पौरवाञ्शान्तनोः पुत्रः पितरं च महायशाः
गुणी आणि महान आत्मा असलेल्या शांतनूच्या सुपुत्राने, पौरवांमध्ये आपल्या वडिलांना युवराजपदावर बसवलं.