तस्य कीर्तिमतो वृत्तमवेक्ष्य सततं नराः। धर्म एव परः कामादर्थाच्चेति व्यवस्थितः
त्याच्या नेहमीच्या कीर्तिमान वर्तनाकडे पाहून लोकांना नेहमीच वाटे की, त्याच्यासाठी धर्म हा काम आणि अर्थ यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.
एवमासीन्महासत्वः शान्तनुर्भरतर्षभ। न चास्य सदृशः कश्चिद्धर्मतः पार्थिवोऽभवत्
असा होता तो महात्मा शान्तनू, हे भरतश्रेष्ठा; आणि धर्माच्या बाबतीत त्याच्यासारखा दुसरा राजा झाला नाही.
वर्तमानं हि धर्मेषु सर्वधर्मभृतां वरम्। तं महीपा महीपालं राजराज्येऽभ्यषेचयन्
तो धर्मात वागणारा, सर्व कर्तव्यपालकांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, त्या राजांना प्रिय होता. म्हणून त्यांनी त्या पृथ्वीच्या रक्षण करणाऱ्या राजाला राज्याभिषेक केला.
वीतशोकभयाबाधाः सुखस्वप्ननिबोधनाः। पतिं भारतगोप्तारं समपद्यन्त भूमिपाः
दुःख, भीती आणि त्रास यांपासून मुक्त होऊन, सुखाने झोपेतून जागे होणारे ते राजे, भारतवंशाचे रक्षण करणारा तोच आपला स्वामी म्हणून मानू लागले.
तेन कीर्तिमता शिष्टाः शक्रप्रतिमतेजसा। यज्ञदानक्रियाशीलाः समपद्यन्त भूमिपाः
त्याच्या कीर्तीमुळे आणि इंद्रासारख्या तेजामुळे, यज्ञ, दान आणि सत्कर्मे करणारे ते राजे त्याच्या राज्यात भरभराटीस आले.
शान्तनुप्रमुखैर्गुप्ते लोके नृपतिभिस्तदा। नियमात्सर्ववर्णानां धर्मोत्तरमवर्तत
शांतनु आणि इतर राजांनी जगाचे रक्षण करत असताना, सर्व वर्णांमध्ये कडक नियमाने श्रेष्ठ धर्माचे पालन होत होते.
ब्रह्म पर्यचरत्क्षत्रं विशः क्षत्रमनुव्रताः। ब्रह्मक्षत्रानुरक्ताश्च शूद्राः पर्यचरन्विशः
ब्राह्मण क्षत्रियांना सेवा करीत, लोक क्षत्रियांना अनुसरायचे; आणि शूद्र ब्राह्मण व क्षत्रियांवर प्रेम ठेवून लोकांची सेवा करायचे.
स हास्तिनपुरे रम्ये कुरूणां पुटभेदने। वसन्सागरपर्यन्तामन्वशासद्वसुन्धराम्
तो शांतनु ह्या रम्य हस्तिनापुरात, कुरूंच्या मध्यभागी राहून, समुद्रापर्यंत पसरलेल्या पृथ्वीचे राज्य करीत होता.
स देवराजसदृशो धर्मज्ञः सत्यवागृजुः। दानधर्मतपोयोगाच्छ्रिया परमया युतः
तो देवेंद्रासारखा, धर्मज्ञ, सत्य बोलणारा, सरळमार्गी, दान, धर्म आणि तप यांच्या योगाने उत्तम श्रीमंतीने युक्त होता.
अरागद्वेषसंयुक्तः सोमवत्प्रियदर्शनः।। तेजसा सूर्यकल्पोऽभूद्वायुवेगसमो जवे। अन्तकप्रतिमः कोपे क्षमया पृथिवीसमः
त्याला आसक्ती किंवा द्वेष नव्हता, तो चंद्रासारखा मनमोहक दिसणारा, सूर्यासारखा तेजस्वी, वाऱ्यासारखा वेगवान, रागात यमासारखा भयंकर, आणि क्षमेत पृथ्वीप्रमाणे होता.
वधः पशुवराहाणां तथैव मृगपक्षिणाम्। शान्तनौ पृथिवीपाले नावर्तत तथा नृप
शांतनु राजा असताना, गायी, रानडुक्कर, हरणे आणि पक्ष्यांची हत्या कधीच होत नव्हती.
ब्रह्मधर्मोत्तरे राज्ये शान्तनुर्विनयात्मवान्। समं शशास भूतानि कामरागविवर्जितः
श्रेष्ठ धर्माने चालणाऱ्या त्या राज्यात, संयमी शांतनु काम आणि राग यांपासून मुक्त राहून सर्व प्राण्यांवर सारखेच राज्य करीत होता.
चकोरनेत्रस्ताम्रास्यः सिंहर्षभगतिर्युवा। गुणैरनुपमैर्युक्तः समस्तैराभिगामिकैः। गम्भीरः सत्वसंपन्नः पूर्णचन्द्रनिभाननः
त्याचे डोळे चकोऱ्यासारखे, तोंड तांबूस, सिंह किंवा वृषभासारखी चाल, तरुणपण, अद्वितीय गुण, सर्व सद्गुण, गंभीरता, उत्तम तेज आणि पूर्ण चंद्रासारखे मुख होते.
देवर्षिपितृयज्ञार्थमारभ्यन्त तदा क्रियाः। न चाधर्मेण केषांचित्प्राणिनामभवद्वधः
त्या काळी देव, ऋषी आणि पितरांसाठी विधी होत, आणि कोणत्याही प्राण्याचा अधर्माने वध होत नव्हता.
असुखानामनाथानां तिर्यग्योनिषु वर्तताम्। स एव राजा सर्वेषां भूतानामभवत्पिता
दुःखी, अनाथ किंवा पशुरूपात जन्मलेल्या सर्व जीवांसाठी तो राजा सर्वांचा पिता झाला.
तस्मिन्कुरुपतिश्रेष्ठे राजराजेश्वरे सति। श्रिता वागभवत्सत्यं दानधर्माश्रितं मनः
त्या कुरुपतीश्रेष्ठ, राजाधिराजाच्या काळात, वाणी नेहमी सत्य बोलायची आणि मन दान व धर्मात गुंतलेले असायचे.
यज्ञार्थं पशवः सृष्टाः संतानार्थं च मैथुनम्।' स समाः षोडशाष्टौ च चतस्रोऽष्टौ तथाऽपराः। रतिमप्राप्नुवन्स्त्रीषु बभूव वनगोचरः
यज्ञासाठीच पशू निर्माण झाले होते, संततीसाठीच स्त्री-पुरुष संबंध होते; सोळा, आठ, चार आणि पुन्हा आठ वर्षे त्याने स्त्रियांमध्ये रमण केले नाही, तो जणू वनात राहणारा झाला.
तथारूपस्तथाचारस्तथावृत्तस्तथाश्रुतः। गाङ्गेयस्तस्य पुत्रोऽभून्नाम्ना देवव्रतो वसुः
त्याची रूप, आचार, वर्तन आणि विद्या अशीच होती; गंगेपासून जन्मलेला त्याचा पुत्र देवव्रत, ज्याला वसु म्हणत, असा झाला.
सर्वास्त्रेषु स निष्णातः पार्थिवेष्वितरेषु च। महाबलो महासत्वो महावीर्यो महारथः
तो सर्व अस्त्रशस्त्रात पारंगत, राजकारणातील सर्व कलांमध्ये निपुण, प्रचंड बळ, धैर्य, पराक्रम आणि महान रथी होता.
स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा गङ्गामनुसरन्नदीम्। भागीरथीमल्पजलां शान्तनुर्दृष्टवान्नृपः
एकदा, हरणाला बाण मारल्यानंतर, शांतनु गंगामाईच्या मागे गेला आणि त्या वेळी त्याने पाण्याने कमी झालेली भागीरथी नदी पाहिली.
तां दृष्ट्वा चिन्तयामास शान्तनुः पुरुषर्षभः। स्यन्दते किं न्वियं नाद्य सरिच्छ्रेष्ठा यथा पुरा
तीला पाहून शांतनू मनात विचार करू लागला, 'ही उत्तम नदी आज नेहमीसारखी का वाहत नाही?'
ततो निमित्तमन्विच्छन्ददर्श स महामनाः। कुमारं रूपसंपन्नं बृहन्तं चारुदर्शनम्
मग त्या मोठ्या मनाच्या राजाने कारण शोधले आणि त्याला एक देखणा, उंच आणि सुंदर तरुण दिसला.
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणं यथा देवं पुरन्दरम्। कृत्स्नां गङ्गां समावृत्य शरैस्तीक्ष्णैरवस्थितम्
तो दिव्य अस्त्र हातात घेऊन, जणू काही इंद्रासारखा, संपूर्ण गंगा नदीत तीक्ष्ण बाणांनी वेढलेला उभा होता.
तां शरैराचितां दृष्ट्वा नदीं गङ्गां तदन्तिके। अभवद्विस्मितो राजा दृष्ट्वा कर्मातिमानुषम्
त्या जवळ गंगा नदी बाणांनी भरलेली पाहून राजा आश्चर्यचकित झाला, कारण हे कृत्य माणसाच्या क्षमतेपलीकडचे होते.
जातमात्रं पुरा दृष्टं तं पुत्रं शान्तनुस्तदा। नोपलेभे स्मृतिं धीमानभिज्ञातुं तमात्मजम्
शांतनूने पूर्वी जन्मल्यानंतर पाहिलेला तो पुत्र आहे हे त्याला ओळखता आले नाही, आणि तो आपला मुलगा आहे हेही आठवले नाही.
स तु तं पितरं दृष्ट्वा मोहयामास मायया। संमोह्य तु ततः क्षिप्रं तत्रैवान्तरधीयत
पण त्या तरुणाने वडिलांना पाहून आपल्या मायेमुळे त्यांना गोंधळवले आणि लगेचच तिथून अदृश्य झाला.
तदद्बुतं ततो दृष्ट्वा तत्र राजा स शान्तनुः। सङ्कमानः सुतं गङ्गामब्रवीद्दर्शयेति ह
हे अद्भुत घडलेले पाहून शांतनू राजाला आपल्या मुलाची ओढ लागली आणि त्याने गंगेला म्हणाले, 'माझ्या मुलाला मला दाखव.'
दर्शयामास तं गङ्गा बिभ्रती रूपमुत्तमम्। गृहीत्वा दक्षिणे पाणौ तं कुमारमलङ्कृतम्
गंगाने मग त्याला सुंदर रूपात दाखवले, उजव्या हातात तो अलंकारांनी सजलेला मुलगा धरलेला होता.
अलङ्कृतामाभरणैर्विरजोम्बरधारिणीम्। दृष्टपूर्वामपि स तां नाभ्यजानात्स शान्तनुः
ती स्वतःही दागिन्यांनी सजलेली आणि स्वच्छ वस्त्र घातलेली होती; शांतनूने तिला पूर्वी पाहिले असले तरी ओळखले नाही.
यं पुत्रमष्टमं राजंस्त्वं पुरा मय्यविन्दथाः। स चायं पुरुषव्याघ्र सर्वास्त्रविदनुत्तमः
हे पुरुषसिंहा, पूर्वी माझ्या पोटी जन्मलेला तुझा आठवा पुत्र हाच आहे, जो सर्व अस्त्रविद्येत श्रेष्ठ आहे.