अहं गङ्गा जह्नुसुता महर्षिगणसेविता। देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थमुषिताऽहं त्वया सह
'मी गंगा आहे, जह्नूची कन्या, मोठ्या ऋषींच्या सेवेत असलेली. देवकार्य पूर्ण करण्यासाठी मी तुझ्यासोबत राहिले.'
इमेऽष्टौ वसवो देवा महाभागा महौजसः। वसिष्ठशापदोषेण मानुषत्वमुपागताः
'हे आठ वसु, हे महान आणि सामर्थ्यशाली देव, वसिष्ठाच्या शापामुळे मानव जन्माला आले आहेत.'
तेषां जनयिता नान्यस्त्वदृते भुवि विद्यते। मद्विधा मानुषी धात्री लोके नास्तीह काचन
'या पृथ्वीवर तुझ्याशिवाय त्यांचा पिता कोणीच होऊ शकला नसता, आणि माझ्यासारखी आई या जगात दुसरी कोणीच नाही.'
तस्मात्तज्जननीहेतोर्मानुषत्वमुपागता। जनयित्वा वसूनष्टौ जिता लोकास्त्वयाऽक्षयाः
'म्हणून त्यांना जन्म देण्यासाठी मी मानव रूप घेतले; आठ वसूंना जन्म देऊन तुला नाश न होणारी लोकं मिळाली आहेत.'
देवानां समयस्त्वेष वसूनां संश्रुतो मया। जातं जातं मोक्षयिष्ये जन्मतो मानुषादिति
'वसूंशी मी असा करार केला होता – प्रत्येक जन्मलेल्या वसुला मी मानव जन्मातून मुक्त करीन.'
तत्ते शापाद्विनिर्मुक्ता आपवस्य महात्मनः। स्वस्ति तेस्तु गमिष्यामि पुत्रं पाहि महाव्रतम्
'म्हणून त्या महान आत्मा आपवाच्या शापामुळे ते मुक्त झाले आहेत. तुला शुभेच्छा; मी आता जाते. या महान व्रती पुत्राचे रक्षण कर.'
अयं तव सुतस्तेषां वीर्येण कुलनन्दनः। संभूतोतिजनं कर्म करिष्यति न संशयः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि पञ्चाधिकशततमोऽध्यायः।। 105
'हा तुझा मुलगा, त्यांच्याच सामर्थ्याने जन्मलेला, हे कुलाचे आनंद, तो असामान्य कृत्ये करील – यात शंका नाही.'
शान्तनोः कीर्तयिष्यामि सर्वानेव गुणानहम्। दमो दानं क्षमा बुद्धिर्ह्रीर्धृतिस्तेज उत्तमम्। नित्यान्यासन्महासत्वे शान्तनौ पुरुषर्षभे
शान्तनूचे सर्व गुण मी सांगतो – संयम, दान, क्षमा, बुद्धी, लाज, स्थैर्य आणि उत्तम तेज हे सगळे गुण त्या महात्मा, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या शान्तनूमध्ये नेहमीच होते.
एवं स गुणसंपन्नो धर्मार्थकुशलो नृपः। आसीद्भरतवंशस्य गोप्ता सर्वजनस्य च
अशा गुणांनी युक्त आणि धर्म व अर्थ यामध्ये कुशल असलेला तो राजा भरतवंशाचा आणि सर्व लोकांचा रक्षणकर्ता होता.
कम्बुग्रीवः पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रमः। अन्वितः परिपूर्णार्थैः सर्वैर्नृपतिलक्षणैः
त्याचा गळा शंखासारखा, खांदे रुंद, मदाने भरलेल्या हत्तीचे बळ त्याच्यात होते, आणि राजाला शोभणारे सर्व गुण व ऐश्वर्य त्याच्यात होते.
तस्य कीर्तिमतो वृत्तमवेक्ष्य सततं नराः। धर्म एव परः कामादर्थाच्चेति व्यवस्थितः
त्याच्या नेहमीच्या कीर्तिमान वर्तनाकडे पाहून लोकांना नेहमीच वाटे की, त्याच्यासाठी धर्म हा काम आणि अर्थ यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.
एवमासीन्महासत्वः शान्तनुर्भरतर्षभ। न चास्य सदृशः कश्चिद्धर्मतः पार्थिवोऽभवत्
असा होता तो महात्मा शान्तनू, हे भरतश्रेष्ठा; आणि धर्माच्या बाबतीत त्याच्यासारखा दुसरा राजा झाला नाही.
वर्तमानं हि धर्मेषु सर्वधर्मभृतां वरम्। तं महीपा महीपालं राजराज्येऽभ्यषेचयन्
तो धर्मात वागणारा, सर्व कर्तव्यपालकांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, त्या राजांना प्रिय होता. म्हणून त्यांनी त्या पृथ्वीच्या रक्षण करणाऱ्या राजाला राज्याभिषेक केला.
वीतशोकभयाबाधाः सुखस्वप्ननिबोधनाः। पतिं भारतगोप्तारं समपद्यन्त भूमिपाः
दुःख, भीती आणि त्रास यांपासून मुक्त होऊन, सुखाने झोपेतून जागे होणारे ते राजे, भारतवंशाचे रक्षण करणारा तोच आपला स्वामी म्हणून मानू लागले.
तेन कीर्तिमता शिष्टाः शक्रप्रतिमतेजसा। यज्ञदानक्रियाशीलाः समपद्यन्त भूमिपाः
त्याच्या कीर्तीमुळे आणि इंद्रासारख्या तेजामुळे, यज्ञ, दान आणि सत्कर्मे करणारे ते राजे त्याच्या राज्यात भरभराटीस आले.
शान्तनुप्रमुखैर्गुप्ते लोके नृपतिभिस्तदा। नियमात्सर्ववर्णानां धर्मोत्तरमवर्तत
शांतनु आणि इतर राजांनी जगाचे रक्षण करत असताना, सर्व वर्णांमध्ये कडक नियमाने श्रेष्ठ धर्माचे पालन होत होते.
ब्रह्म पर्यचरत्क्षत्रं विशः क्षत्रमनुव्रताः। ब्रह्मक्षत्रानुरक्ताश्च शूद्राः पर्यचरन्विशः
ब्राह्मण क्षत्रियांना सेवा करीत, लोक क्षत्रियांना अनुसरायचे; आणि शूद्र ब्राह्मण व क्षत्रियांवर प्रेम ठेवून लोकांची सेवा करायचे.
स हास्तिनपुरे रम्ये कुरूणां पुटभेदने। वसन्सागरपर्यन्तामन्वशासद्वसुन्धराम्
तो शांतनु ह्या रम्य हस्तिनापुरात, कुरूंच्या मध्यभागी राहून, समुद्रापर्यंत पसरलेल्या पृथ्वीचे राज्य करीत होता.
स देवराजसदृशो धर्मज्ञः सत्यवागृजुः। दानधर्मतपोयोगाच्छ्रिया परमया युतः
तो देवेंद्रासारखा, धर्मज्ञ, सत्य बोलणारा, सरळमार्गी, दान, धर्म आणि तप यांच्या योगाने उत्तम श्रीमंतीने युक्त होता.
अरागद्वेषसंयुक्तः सोमवत्प्रियदर्शनः।। तेजसा सूर्यकल्पोऽभूद्वायुवेगसमो जवे। अन्तकप्रतिमः कोपे क्षमया पृथिवीसमः
त्याला आसक्ती किंवा द्वेष नव्हता, तो चंद्रासारखा मनमोहक दिसणारा, सूर्यासारखा तेजस्वी, वाऱ्यासारखा वेगवान, रागात यमासारखा भयंकर, आणि क्षमेत पृथ्वीप्रमाणे होता.
वधः पशुवराहाणां तथैव मृगपक्षिणाम्। शान्तनौ पृथिवीपाले नावर्तत तथा नृप
शांतनु राजा असताना, गायी, रानडुक्कर, हरणे आणि पक्ष्यांची हत्या कधीच होत नव्हती.
ब्रह्मधर्मोत्तरे राज्ये शान्तनुर्विनयात्मवान्। समं शशास भूतानि कामरागविवर्जितः
श्रेष्ठ धर्माने चालणाऱ्या त्या राज्यात, संयमी शांतनु काम आणि राग यांपासून मुक्त राहून सर्व प्राण्यांवर सारखेच राज्य करीत होता.
चकोरनेत्रस्ताम्रास्यः सिंहर्षभगतिर्युवा। गुणैरनुपमैर्युक्तः समस्तैराभिगामिकैः। गम्भीरः सत्वसंपन्नः पूर्णचन्द्रनिभाननः
त्याचे डोळे चकोऱ्यासारखे, तोंड तांबूस, सिंह किंवा वृषभासारखी चाल, तरुणपण, अद्वितीय गुण, सर्व सद्गुण, गंभीरता, उत्तम तेज आणि पूर्ण चंद्रासारखे मुख होते.
देवर्षिपितृयज्ञार्थमारभ्यन्त तदा क्रियाः। न चाधर्मेण केषांचित्प्राणिनामभवद्वधः
त्या काळी देव, ऋषी आणि पितरांसाठी विधी होत, आणि कोणत्याही प्राण्याचा अधर्माने वध होत नव्हता.
असुखानामनाथानां तिर्यग्योनिषु वर्तताम्। स एव राजा सर्वेषां भूतानामभवत्पिता
दुःखी, अनाथ किंवा पशुरूपात जन्मलेल्या सर्व जीवांसाठी तो राजा सर्वांचा पिता झाला.
तस्मिन्कुरुपतिश्रेष्ठे राजराजेश्वरे सति। श्रिता वागभवत्सत्यं दानधर्माश्रितं मनः
त्या कुरुपतीश्रेष्ठ, राजाधिराजाच्या काळात, वाणी नेहमी सत्य बोलायची आणि मन दान व धर्मात गुंतलेले असायचे.
यज्ञार्थं पशवः सृष्टाः संतानार्थं च मैथुनम्।' स समाः षोडशाष्टौ च चतस्रोऽष्टौ तथाऽपराः। रतिमप्राप्नुवन्स्त्रीषु बभूव वनगोचरः
यज्ञासाठीच पशू निर्माण झाले होते, संततीसाठीच स्त्री-पुरुष संबंध होते; सोळा, आठ, चार आणि पुन्हा आठ वर्षे त्याने स्त्रियांमध्ये रमण केले नाही, तो जणू वनात राहणारा झाला.
तथारूपस्तथाचारस्तथावृत्तस्तथाश्रुतः। गाङ्गेयस्तस्य पुत्रोऽभून्नाम्ना देवव्रतो वसुः
त्याची रूप, आचार, वर्तन आणि विद्या अशीच होती; गंगेपासून जन्मलेला त्याचा पुत्र देवव्रत, ज्याला वसु म्हणत, असा झाला.
सर्वास्त्रेषु स निष्णातः पार्थिवेष्वितरेषु च। महाबलो महासत्वो महावीर्यो महारथः
तो सर्व अस्त्रशस्त्रात पारंगत, राजकारणातील सर्व कलांमध्ये निपुण, प्रचंड बळ, धैर्य, पराक्रम आणि महान रथी होता.
स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा गङ्गामनुसरन्नदीम्। भागीरथीमल्पजलां शान्तनुर्दृष्टवान्नृपः
एकदा, हरणाला बाण मारल्यानंतर, शांतनु गंगामाईच्या मागे गेला आणि त्या वेळी त्याने पाण्याने कमी झालेली भागीरथी नदी पाहिली.