कुरवश्च कथं युद्धे पाण्डवान्प्रत्यवारयन्। आचक्ष्व मे महायुद्धं भीष्मस्याहवशोभिनः
आणि कुरू लोकांनी युद्धात पांडवांना कसे रोखलं? त्या महान युद्धात भीष्माने दाखवलेल्या पराक्रमाची गोष्ट मला सांग.
कुरवः पाण्डवैः सार्धं यदयुध्यन्त भारत। यथा च तदभूद्युद्धं तत्तु वक्ष्यामि सांप्रतम्
भारता, जेव्हा कुरू आणि पांडव एकत्र लढले, तेव्हा त्या युद्धात नेमकं काय घडलं, ते मी आता सांगतो.
गमिताः परलोकाय परमास्त्रैः किरीटिना । अहन्यहनि संप्राप्ते तावकानां महारथाः
अरुंधतीचे शस्त्र हातात असलेल्या अर्जुनाने तुझ्या सैन्यातील मोठमोठ्या वीरांना दररोज युद्धात मारून दुसऱ्या लोकात पाठवलं.
यथाप्रतिज्ञं कौरव्यः स चापि समितिंजयः । पार्थानामकरोद्भीष्मः सततं समिति क्षयम्
कौरवा, समरात नेहमी विजय मिळवणाऱ्या भीष्माने आपली प्रतिज्ञा कायम ठेवली आणि पांडवांच्या सैन्याचा सातत्याने नाश केला.
कुरुभिः सहितं भीष्मं युध्यमानं परंतप । अर्जुनं च सपाञ्चाल्यं दृष्ट्वा संशयिता जनाः
कुरूंसोबत भीष्म आणि पांडवांसोबत अर्जुन व पाञ्चाळ लढताना पाहून लोकांच्या मनात शंका निर्माण झाली.
दशमेऽहनि तस्मिंस्तु भीष्मार्जुनसमागमे । अवर्तत महारौद्रः सततं समिति क्षयः
त्या दहाव्या दिवशी भीष्म आणि अर्जुन आमनेसामने आले, तेव्हा युद्धात सतत आणि भयंकर संहार चालू राहिला.
तस्मिन्नयुतशो राजन्भूयशश्च परंतपः । भीष्मः शान्तनवो योधाञ्जघान परामास्त्रवित्
राजा, शांतनूंचा पुत्र भीष्म, श्रेष्ठ शस्त्रज्ञ, तिथे पुन्हा पुन्हा हजारो-हजारो योद्ध्यांना ठार करत होता.
येषामज्ञातकल्पानि नामगोत्राणि पार्थिव । ते हतास्तत्र भीष्मेण शूराः सर्वेऽनिवर्तिनः
राजा, ज्यांची नावं आणि कुळं कोणालाही माहीत नव्हतं, असे सर्व शूर आणि हट्टी वीर तिथे भीष्माच्या हातून मारले गेले.
दशाहानि तथा तप्त्वा भीष्मः पाण्डववाहिनीम् । निरविद्यत धर्मात्मा जीविते स परंतपः
भीष्माने दहा दिवस पांडवांच्या सैन्याला छळल्यानंतर, धर्मनिष्ठ आणि शत्रूंचा संहार करणाऱ्या त्या वीराला जगण्याची इच्छा उरली नाही.
स क्षिप्रं वधमन्विच्छन्नात्मनोऽभिसुखं रणे। न हन्यां मानवश्रेष्ठान्संग्रामेऽभिमुखानिति
आपल्याला लवकर मृत्यू यावा म्हणून भीष्माने मनाशी ठरवलं, 'समोरून येणाऱ्या श्रेष्ठ पुरुषांना मी युद्धात मारणार नाही.'
चिन्तयित्वा महाबाहुः पिता देवव्रतस्तव । अभ्याशस्थं महाराज पाण्डवं वाक्यमब्रवीत्
म्हणून तुझ्या वडिलांनी, मोठ्या बाहूंच्या देवव्रताने, राजन, जवळ असलेल्या पांडवाला हे शब्द सांगितले.
युधिष्ठिर महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । शृणुष्व वचनं तात धर्म्यं स्वर्ग्यं च जल्पतः
"युधिष्ठिरा, तू अत्यंत बुद्धिमान आणि सर्व शास्त्रांचा जाणकार आहेस. माझं धर्मयुक्त आणि स्वर्गप्राप्तीला नेणारं बोलणं ऐक."
निर्विष्णोऽस्मि भृशं तात देहेनानेन भारत । घ्नतश्च मे गतः कालः सुबहून्प्राणिनो रणे
"तात, या शरीराने मी फार थकलो आहे. युद्धात मी मारताना अनेक जीवांचा मृत्यू झाला आहे."
तस्मात्पार्थं पुरोधाय पाञ्चालान्सृज्जयांस्तथा । मद्वधे क्रियतां यत्नो मम चेदिच्छसि प्रियम्
"म्हणून, अर्जुनाला पुढे ठेव आणि पाञ्चाळ व श्रींजय यांना घेऊन, जर तुला माझं भलं हवं असेल तर माझ्या मृत्यूसाठी प्रयत्न कर."
तस्य तन्मतमाज्ञाय पाण्डवः सत्यदर्शनः । भीष्मं प्रति ययौ राजा संग्रामे सह सृञ्जयैः
त्याच्या सल्ल्याचा अर्थ समजून, सत्यदर्शी पांडवाने श्रींजयांसह युद्धात भीष्माकडे कूच केले.
धृष्टद्युम्नस्ततो राजन्पाण्डवश्च युधिष्ठिरः । श्रुत्वा भीष्मस्य तां वाचं चोदयामासतुर्बलम्
मग, राजन, धृष्टद्युम्न आणि युधिष्ठिर यांनी भीष्माची वाणी ऐकून आपली सेना पुढे चालवली.
अभिद्रवध्यं युद्ध्यध्वं भीष्मं जयत संयुगे । रक्षिताः सत्यसन्धेन जिष्णुना रिपुजिष्णुना
भीष्मावर हल्ला करा, लढा आणि त्याला युद्धात जिंका; कारण सत्यप्रतिज्ञ आणि शत्रूंना जिंकणारा अर्जुन तुमचे रक्षण करतो.
अयं चापि महेष्वासः पार्षतो वाहिनीपतिः । भीमसेनश्च समरे पालयिष्यति वो ध्रुवम्
हा सामर्थ्यशाली धनुर्धारी, पार्षतांचा सेनापती, आणि भीमसेन युद्धात नक्कीच तुमचे रक्षण करतील.
मा वो भीष्माद्भयं किंचिदस्त्वद्य युधि सृञ्जयाः। ध्रुवं भीष्मं विजेष्यामः पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्
श्रींजयो, आज युद्धात भीष्माची भीती मनात आणू नका; आपण शिखंडीला पुढे करून नक्कीच भीष्माला पराभूत करू.
ते तथा समयं कृत्वा दशमेऽहनि पाण्डवाः। ब्रह्मलोकपरा भूत्वा संजग्मुः क्रोधमूर्च्छिताः
दहाव्या दिवशी असे ठरवून, पांडव ब्रह्मलोक मिळवण्याच्या इच्छेने आणि रागाने भरून युद्धात उतरले.
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य पाण्डवं च धनञ्जयम् । भीष्मस्य पातने यत्नं परमं ते समास्थिताः
शिखंडी आणि धनंजय यांना पुढे करून, त्यांनी भीष्माला पाडण्यासाठी आपले सर्व प्रयत्न एकवटले.
ततस्त्व सुतादिष्टा नानाजनपदेश्वराः। द्रोणेन सहपुत्रेण सहसेना महाबलाः
मग तुझ्या पुत्राच्या आज्ञेने, विविध देशांचे बलाढ्य राजे, द्रोण आणि त्याचा पुत्र, तसेच त्यांच्या सैन्यांसह एकत्र आले.
दुःशासनश्च बलवान्सह सर्वैः सहोदरैः । भीष्मं समरमध्यस्थं पालयांचक्रिरे तदा
त्या वेळी, बलवान दुःशासन आणि त्याचे सर्व भाऊ, युद्धाच्या मध्यभागी असलेल्या भीष्माचे रक्षण करू लागले.
ततस्तु तावकाः शूराः पुरस्कृत्य महाव्रतम्। शिखण्डिप्रमुखान्पार्थान्योधयन्ति स्म संयुगे
मग तुझ्या शूर वीरांनी, महान व्रती भीष्माला पुढे करून, शिखंडीप्रमुख पांडवांशी युद्ध केले.
चेदिभिस्तु सपाञ्चालैः सहितो वानरध्वजः । ययौ शान्तनवं भीष्मं पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्
चेदी आणि पांचालांसह, वानरध्वज अर्जुनाने शिखंडीला पुढे करून शांतनुपुत्र भीष्माकडे कूच केले.
द्रोणपुत्रं शिनेर्नप्ता धृष्टकेतुस्तु पौरवम् । अभिमन्युः सहामात्यं दुर्योधमयोधयत्
धृष्टकेतू, शिनिंचा नातू, द्रोणपुत्राशी भिडला; अभिमन्यूने आपल्या मंत्र्यांसह दुर्योधनावर हल्ला केला.
विराटस्तु सहानीकः सहसेनं जयद्रथम् । वृद्धक्षत्रस्य दायादमाससाद परंतप
विराटाने आपल्या सैन्यासह वृद्धक्षत्राचा वारस जयद्रथ याच्यावर आक्रमण केले.
मद्रराजं महेष्वासं सहसैन्यं युधिष्ठिरः । भीमसेनोऽभिगुप्तस्तु नागानीकमुपाद्रवत्
युधिष्ठिराने आपल्या सैन्यासह मद्रराज या सामर्थ्यशाली धनुर्धारीशी सामना केला; भीमसेनाने, योग्य रक्षण मिळवून, हत्तींच्या फळीवर हल्ला केला.
अप्रधृष्यमनावार्यं सर्वशस्त्रभृतां वरम् । द्रोणं प्रति ययौ यत्तः पाञ्चाल्यः सह सोदरैः
पांचाल राजाने आपल्या भावांसह, सर्व शस्त्रधारींपैकी श्रेष्ठ, अजेय आणि अडथळा न होणाऱ्या द्रोणावर चाल केली.
कर्णिकारध्वजं चैव सिंहकैतुररिंदमः । प्रत्युज्जगाम सौभद्रं राजपुत्रो बृहद्बलः
सिंहध्वज असलेल्या शत्रुनाशक भगदत्ताने कर्णिकारध्वज असलेल्या सुभद्रपुत्राला सामोरे जाण्यासाठी पुढे गेला.