विजयी च रणे नित्यं भैरवास्त्रश्च पाण्डवः । `अभ्युद्यतं रणे दृष्ट्वा भैरवास्त्रं च पाण्डवम् ।' तस्य मार्गं परिहरन्द्रुतं गच्छ यतव्रत
तो पांडव नेहमीच युद्धात विजयी होतो आणि भीषण अस्त्र धारण करतो; युद्धात त्याला आणि त्याच्या भीषण अस्त्राला समोर येताना पाहिलं की, तू त्याच्या मार्गाला लवकर टाळ.
पश्याद्यैतन्महाघोरे संयुगे वैशसं महत्। हेमचित्राणि शूरणां महान्ति च शुभानि च
हे भयंकर युद्धातील मोठं विध्वंस पाहा—शूरवीरांचे सोन्याने मढवलेले, मोठे आणि सुंदर कवचं विखुरली जात आहेत.
कवचान्यवदीर्यन्ते शरैः सन्नतपर्वभिः । छिद्यन्ते च ध्वजाग्राणि तोमराश्च धनूंषि च
वाकलेल्या टोकाच्या बाणांनी कवचं फोडली जात आहेत, ध्वजांच्या टोकां, भाले आणि धनुष्ये तुटत आहेत.
प्रासाश्च विमलास्तीक्ष्णाः शक्त्यश्च कनकोज्ज्वलाः । वैजयन्त्यश्च नागानां संक्रुद्धेन किरीटिना
शुद्ध, तीक्ष्ण भाले, सोन्याने झळाळणाऱ्या शक्त्या आणि हत्तींच्या विजयपताका—हे सगळं क्रोधित मुकुटधारी अर्जुनाने फोडलं आहे.
नायं संरक्षितुं कालः प्राणान्पुत्रोपजीविभिः । याहि स्वर्गं पुरस्कृत्य यशसे विजयाय च
ही वेळ आपल्या मुलांवर अवलंबून असलेल्या लोकांचे प्राण वाचवण्याची नाही; तू स्वर्ग, कीर्ती आणि विजयासाठी पुढे जा.
रथनागहयावर्तां महाघोरां सुदुर्गमाम् । रथेन संग्रामनदीं तरत्येष कपिध्वजः
कपिध्वज असलेला तो, रथ, हत्ती आणि घोड्यांनी भरलेल्या, भयंकर आणि कठीण युद्धाच्या नदीतून आपल्या रथाने मार्ग काढतो आहे.
ब्रह्मण्यता दमो दानं तपश्च चरितं महत्। इहैव दृश्यते पार्थे भ्राता यस्य धनञ्जयः
ब्राह्मणांची भक्ती, संयम, दान आणि मोठं तप—हे सर्व पार्थामध्ये दिसतं, ज्याचा भाऊ धनंजय आहे.
भीमसेनश्च बलवान्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ । वासुदेवश्च वार्ष्णेयो यस्य नाथो व्यवस्थितः
बलवान भीमसेन, मद्रीचे दोन्ही पांडव पुत्र आणि वृष्णिकुळातील वासुदेव—यांचा आधार ज्याला मिळालेला आहे.
तस्यैष मन्युप्रभवो धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः । तपोभावितदेहस्य कोपो दहति वाहिनीम्
धृतराष्ट्राच्या दुष्ट बुद्धीच्या पुत्राचा हा राग, तपाच्या बळावर वाढलेला, सैन्याला अग्नीप्रमाणे जाळत आहे.
एष संदृश्यते पार्थो वासुदेवव्यपाश्रयः । दारयन्सर्वसैन्यानि धार्तराष्ट्राणि सर्वशः
पार्थ, वासुदेवाच्या आधाराने, कौरवांच्या सगळ्या सैन्याला पूर्णपणे फाडून टाकत आहे.
एतदालोक्यते सैन्यं क्षोभ्यमाणं किरीटिना । महोर्मिनद्धं सुमहत्तिमिनेव महाजलम्
किरिटधारी अर्जुनामुळे सैन्य अस्वस्थ झाले आहे, जणू काही एखाद्या मोठ्या जलचराने समुद्राचे पाणी ढवळून टाकले आहे.
हाहाकिलकिलाशब्दाः श्रूयन्ते च चमूमुखे । याहि पाञ्चालदायादमहं यास्ये युधिष्ठिरम्
रणाच्या पुढच्या भागात 'हाय हाय' अशा हाका आणि गोंधळ ऐकू येतो—'पांचाळांच्या वारसाकडे जा! मी युधिष्ठिराकडे जातो!'
दुर्गमं ह्यन्तरं राज्ञो व्यूहस्यामिततेजसः । समुद्रकुक्षिप्रतिमं सर्वतोऽतिरथैः स्थितैः
राजाच्या व्यूहातील जागा अत्यंत कठीण आणि तेजस्वी आहे, जणू समुद्राच्या खोल भागासारखी, सर्व बाजूंनी बलाढ्य योद्ध्यांनी राखलेली.
सात्यकिश्चाभिमन्युश्च धृष्टद्युम्नवृकोदरौ । पर्यरक्षन्त राजानं यमौ च मनुजेश्वरम्
सात्यकी, अभिमन्यू, धृष्टद्युम्न, भीम आणि दोन्ही जुडवा भावंडांनी त्या राजाला, म्हणजेच मनुष्यांच्या अधिपतीला, सर्व बाजूंनी संरक्षण दिले.
उपेन्द्रसदृशश्यामो महाशाल इवोद्गतः । एष गच्छत्यनीकाग्रे द्वितीय इव फल्गुनः
तो उपेंद्रासारखा काळा, मोठ्या वृक्षासारखा उंच, सैन्याच्या अगदी पुढे, दुसऱ्या अर्जुनासारखा पुढे जात आहे.
उत्तमास्त्राणि चाधत्स्व गृहीत्वा च महद्धनुः । पार्षतं याहि राजानं युध्यस्व च वृकोदरम्
आपली उत्तम अस्त्रे आणि मोठं धनुष्य उचल, प्रिषतांचा राजा आणि भीम यांच्याशी युद्ध कर.
को हि नेच्छेत्प्रियं पुत्रं जीवन्तं शाश्वतीः समाः । क्षत्रधर्मं तु संप्रेक्ष्य ततस्त्वां नियुनज्म्यहम्
आपला प्रिय मुलगा अनेक वर्षे जगावा असे कोणाला वाटणार नाही? पण क्षत्रिय धर्म लक्षात घेऊन मी तुला हे सांगतो.
एष चातिरणे भीष्मो दहते वै महाचमूम् । युद्धेषु सदृशस्तात यमस्य वरुणस्य च
या रणभूमीत भीष्म मोठ्या सैन्याला जाळत आहे, युद्धात तो यम आणि वरुण यांच्याइतका पराक्रमी आहे.
पुत्रं समनुशास्यैवं भारद्वाजः प्रतापवान्। महारणे महाराज धर्मराजमयोधयत्
आपल्या मुलाला अशा प्रकारे उपदेश करून, पराक्रमी भारद्वाज, हे राजा, त्या महान युद्धात धर्मराजाशी लढू लागला.
भगदत्तः कृपः शल्यः कृतवर्ता तथैव च। विन्दानुविन्दावावन्त्यौ सैन्धवश्च जयद्रथः
भगदत्त, कृप, शल्य, कृतवर्मा, अवंतीचे विंद आणि अनु विंद, सिंधूचा राजा आणि जयद्रथ,
चित्रसेनो विकर्णश्च तथा दुर्मर्षणो युवा। दशैते तावका योधा भीमसेनमयोधयन्
चित्रसेन, विकर्ण आणि तरुण दुर्मर्षण—हे तुझे दहा योद्धे भीमसेनावर तुटून पडले.
महत्या सेनया युक्ता नानादेशसमुत्थया । भीष्मस्य समरे राजन्प्रार्थयाना महद्यशः
अनेक प्रदेशांतून जमलेल्या मोठ्या सैन्यासह, भीष्माच्या नेतृत्वाखाली, युद्धात मोठं यश मिळवण्यासाठी हे योद्धे सज्ज झाले.
शल्यस्तु नवभिर्बाणैर्भीमसेनमताडयत् । कृतवर्मा त्रिभिर्भाणैः कृपश्च नवभिः शरैः
शल्याने भीमसेनावर नऊ बाण मारले, कृतवर्म्याने तीन, आणि कृपानेही नऊ तीक्ष्ण बाण सोडले.
चित्रसेनो विकर्णश्च भगदत्तश्च मारिष । दशभिर्दशभिर्बाणैर्भीमसेनमताडयन्
चित्रसेन, विकर्ण आणि भगदत्त यांनीही प्रत्येकी दहा दहा बाणांनी भीमसेनावर वार केले.
सैन्धवश्च त्रिभिर्बाणैर्भीमसेनमडायत् । विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः
सिंधूच्या राजाने तीन बाणांनी भीमसेनावर वार केला, तर अवंतीचे विंद आणि अनु विंद यांनी प्रत्येकी पाच पाच बाण सोडले.
दुर्मर्षणस्तु विंशत्या पाण्डवं निशितैः शरैः। स तान्सर्वान्महाराज राजमानान्पृथक्पृथक्
दुर्मर्षणाने पांडवावर वीस तीक्ष्ण बाण सोडले; पण भीमसेनाने त्या सर्व गर्विष्ठ योद्ध्यांचा एकेक करून सामना केला.
प्रवीरान्सर्वलोकस्य धार्तराष्ट्रान्महारथान् । जघान समरे वीरः पाण्डवः परवीरहा
पृथ्वीवरील सर्वात पराक्रमी आणि मोठ्या रथांवर बसलेले धृतराष्ट्राचे वीर पांडवांनी रणांगणात पराभूत केले.
सप्तभिः शल्यमाविध्यत्कृतवर्माणमष्टभिः । कृपस्य सशरं चापं मध्ये चिच्छेद भारत
त्याने सात बाणांनी शल्याला, आठ बाणांनी कृतवर्म्याला आणि रणाच्या मध्यभागी कृपाच्या धनुष्याला व त्याच्या बाणांना छेदले.
अथैनं च्छिन्नधन्वानं पुनर्विव्याध सप्तभिः । विन्दानुविन्दौ च तथा त्रिभिस्त्रिभिरताडयत्
कृपाचे धनुष्य तुटल्यावर त्याला पुन्हा सात बाणांनी मारले; तसेच विंद आणि अनुविंद या दोघांनाही प्रत्येकी तीन बाणांनी घायाळ केले.
दुर्मर्षणं च विंशत्या चित्रसेनं च पञ्चभिः । विकर्णं दशभिर्बाणैः पञ्चभिश्च जयद्रथम्
दुर्मर्षणाला वीस बाणांनी, चित्रसेनाला पाच, विकर्णाला दहा आणि जयद्रथाला पाच बाणांनी मारले.