धृष्टद्युम्नस्तथा शूरो राक्षसश्च घटोत्कचः । व्यद्रावयेतां सहसा सैन्यं मम महारणे
धृष्टद्युम्न आणि राक्षस घटोत्कच — हे दोघेही अचानक माझं सैन्य या मोठ्या युद्धात पांगवून टाकतात.
वध्यमानस्य सैन्यस्य सर्वैरेतैर्महारथैः । नान्यां गतिं प्रपश्यामि स्थाने युद्धे च भारत
हे भारत, हे सगळे महान रथी माझ्या सैन्याचा संहार करत आहेत; आता युद्धात किंवा कुठेच मला दुसरा मार्ग दिसत नाही.
ऋते त्वां पुरुषव्याघ्र देवतुल्यपराक्रमम्। पर्याप्तस्तु भवाञ्शीघ्रं पीडितानां गतिर्भव
पुरुषांमध्ये वाघासारखा, देवांसारखा पराक्रमी, तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीच पुरेसा नाही; लवकरच संकटात असलेल्या आमचं आश्रय हो.
एवमुक्तो महाराज पिता देवव्रतस्तव। चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु कृत्वा निश्चयमात्मनः
राजा, तुझ्या वडिलांनी, देवव्रताने, हे ऐकून थोडा वेळ विचार केला आणि मग मनाशी ठाम निर्धार केला.
तव संधारयन्पुत्रमब्रवीच्छंतनोः सुतः। दुर्योधन विजानीहि स्थिरो भूत्वा विशांपते
शंतनूच्या पुत्राने तुझ्या मुलाला जवळ धरून सांगितले — 'दुर्योधन, समजून घे, राजाधिराज, तू ठाम राहा.'
पातयिष्ये रिपूनन्यान्पाण्डवान्प्रतिपालयन् । प्रतिज्ञातो जयो ह्यद्य पाण्डवानां महात्मनाम्
मी इतर शत्रूंना पाडीन आणि पांडवांचं रक्षण करीन; आज मी या महान पांडवांवर विजय मिळवण्याची प्रतिज्ञा केली आहे.
पूर्वकालं तव मया प्रतिज्ञानं महाबल । हत्वा दशसहस्राणि क्षत्रियाणां महात्मनाम्
पूर्वी मी तुला वचन दिलं होतं, हे महाबळा — दहा हजार महान क्षत्रियांना मारल्यानंतर—
संग्रामादपयास्यामि ह्येतत्कर्म समाहितम् । इति तत्कृतवांश्चाहं यथोक्तं भरतर्षभ
हे कार्य पूर्ण केल्यावर मी युद्धातून माघार घेईन; भारतश्रेष्ठा, मी जसं सांगितलं तसं केलं आहे.
अद्य चापि महत्कर्म प्रकरिष्ये यथाबलम् । अहं वाऽद्य हतः शेष्ये हनिष्ये वाऽद्य पाण्डवान्
आज मी माझ्या शक्तीनुसार मोठं कृत्य करीन; किंवा मी आज मारला जाईन, किंवा पांडवांना मारीन.
अशक्याः पाण्डवा जेतुं देवैरपि सवासवैः।' किं पुनर्मर्त्यधर्मेण क्षत्रियेण महाबलाः
पांडवांना देवसुद्धा, इंद्रासह, जिंकू शकत नाहीत; मग माणसांनी, अगदी बलाढ्य क्षत्रियांनी, कसं शक्य?
अद्य ते पुरुषव्याघ्र प्रतरिष्ये ऋणं तव। भर्तृपिण्डकृतं राजन्निहताः पृतनामुखे
पुरुषांमध्ये वाघा, आज मी तुझं ऋण फेडीन; राजन, युद्धाच्या अग्रभागी शत्रू मारले जातील.
इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठ क्षत्रियान्प्रवपञ्छरैः। आससाद दुराधर्षः पाण्डवानामनीकिनीम्
असं म्हणून, भारतश्रेष्ठा, त्या दुर्धर्ष योद्ध्याने क्षत्रियांवर बाणांचा वर्षाव केला आणि पांडवांच्या सैन्याकडे गेला.
अनीकमध्ये तिष्ठन्तं गाङ्गेयं भारतर्षभ । आशीविषमिव क्रुद्धं पाण्डवाः प्रत्यवारयन्
सैन्याच्या मध्यभागी उभा असलेला गांगेय, रागावलेल्या सर्पासारखा, भारतश्रेष्ठा, पांडवांनी त्याला सामोरा गेला.
दशमेऽहनि भीष्मस्तु दर्शयञ्शक्तिमात्मनः । राजञ्शतसहस्राणि सोऽवधीत्कुरुनन्दन
दहाव्या दिवशी, भीष्माने आपली शक्ती दाखवत, राजा, कुरूंच्या आनंदासाठी, लक्षावधी लोकांचा संहार केला.
पाञ्चालानां च ये श्रेष्ठा राजपुत्रा महारथाः । तेषामादत्त तेजांसि जलं सूर्य इवांशुभिः
पांचाळांच्या राजपुत्रांपैकी जे श्रेष्ठ आणि पराक्रमी होते, त्यांचा तेज त्याने जणू सूर्य आपल्या किरणांनी पाणी घेतो तसं हिरावून घेतलं.
हत्वा दशसहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् । सारोहाणां महाराज हयानां चायुतं तथा
राजा, त्याने दहा हजार बलाढ्य हत्ती आणि त्यांच्यावर बसलेले योद्धे, तसेच दहा हजार घोडे मारले.
पूर्णे शतसहस्रे द्वे पादातानां नरोत्तमः । प्रजज्वाल रणे भीष्मो विधूम इव पावकः
पदातींच्या दोन लाख सैन्याचा संहार करून, भीष्म रणभूमीत धगधगणाऱ्या धुररहित अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित झाला.
न चैवं पाण्डवेयानां केचिच्छेकुर्निरीक्षितुम् । उत्तरं मार्गमास्थाय तपन्तमिव भास्करम्
तो उत्तरेकडे मार्गक्रमण करत असताना, जसा प्रखर सूर्य डोळ्यात न बसतो तसा, पांडवांपैकी कुणालाही त्याच्याकडे पाहवत नव्हतं.
ते पाण्डवेवाः संरब्धा महेष्वासेन पीडिताः । वधायाभ्यद्रवन्भीष्मं सृञ्जयाश्च महारथाः
मग पांडव आणि सृंजयांचे महायोद्धे, भीष्माच्या बाणांनी त्रस्त होऊन, संतापाने त्याला मारण्यासाठी धावले.
स वध्यमानो बहुभिर्भीष्मः शान्तनवस्तथा । अवकीर्णो महेष्वासैः शैलो मेघैरिवावृतः
शांतनूचा पुत्र भीष्म अनेकांनी वेढलेला असतानाही, जणू ढगांनी वेढलेला डोंगर, तसा मोठ्या धनुर्धरांनी वेढला गेला.
पुत्रास्तु तव गाङ्गेयं समन्तात्पर्यवारयन् । महत्या सेनया सार्धं ततो युद्धमवर्तत
मग तुझ्या पुत्रांनी आणि मोठ्या सैन्याने गंगेपुत्राला सर्व बाजूंनी घेरलं; आणि मग युद्ध सुरू झालं.
अर्जुनस्तु रणे राजन्दृष्ट्वा भीष्मस्य विक्रमम् । शिखण्डिनमथोवाच समभ्योहि पितामहम्
राजा, अर्जुनाने रणात भीष्माचं पराक्रम पाहून शिखंडीला सांगितलं, 'आपण आजोबांच्या जवळ जा.'
न चापि भीस्त्वया कार्या भीष्मादद्य कथंचन । अहमेनं शरैस्तीक्ष्णैः पातयिष्ये रथोत्तमात्
आज तुला भीष्माची भीती बाळगायची नाही; मी माझ्या तीक्ष्ण बाणांनी त्यांना रथावरून खाली पाडीन.
एवमुक्तस्तु पार्थेन शिखण्डी भरतर्षभ । अभ्यद्रवत गाङ्गेयं श्रुत्वा पार्थस्य भाषितम्
पार्थाने असं म्हटल्यावर, भरतवंशातील श्रेष्ठ शिखंडीने अर्जुनाची वचने ऐकून गंगेपुत्राकडे धाव घेतली.
धृष्टद्युम्नस्तथा राजन्सौभद्रश्च महारथः । हृष्टावाद्रवतां भीष्मं श्रुत्वा पार्थस्य भाषितम्
त्याचप्रमाणे, धृष्टद्युम्न आणि सुभद्रापुत्र अभिमन्यू हे दोघेही अर्जुनाची वचने ऐकून आनंदाने भीष्माकडे धावले.
विराटद्रुपदौ वृद्धौ कुन्तिभोजस्य दंशितः। अभ्यद्रवत गाङ्गेयं पुत्रस्य तव पश्यतः । नकुलः सहदेवश्च धर्मराजश्च वीर्यवान्
वृद्ध विराट आणि द्रुपद, तसेच कंतीभोजांचा धाडसी राजा, तुझ्या डोळ्यांसमोर गंगेपुत्राकडे धावले; तसेच नकुल, सहदेव आणि धैर्यवान धर्मराजही गेले.
तथेतराणि सैन्यानि सर्वाम्येव विशांपते । समाद्रवन्त गाङ्गेयं श्रुत्वा पार्थस्य भाषितम्
राजा, त्याचप्रमाणे इतर सर्व सैन्यांनीही अर्जुनाची वचने ऐकून गंगेपुत्राकडे धाव घेतली.
प्रत्युद्ययुस्तावकाश्च समेतांस्तान्महारथान् । यथाशक्ति यथोत्साहं तन्मे निगदतः शृणु
राजा, तुझ्या सैन्यानेही आपापल्या ताकदीप्रमाणे आणि उत्साहाने त्या एकत्र आलेल्या महायोद्ध्यांना सामोरे जाण्यास सुरुवात केली; आता मी सांगतोय, नीट ऐक.
चित्रसेनो महाराज चेकितानं समभ्यायात् । भीष्मप्रेप्सुं रणे यान्तं वृषं व्याघ्रशिशुर्यथा
राजा, चित्रसेनाने रणात भीष्माकडे जाणाऱ्या चेकितानाला, जणू वाघाचं पिल्लू बैलाला भिडावं तसा, सामोरा गेला.
धृष्टद्युम्नं महाराज भीष्मान्तिकमुपागतम् । त्वरमाणं रणे यत्तं कृतवर्मा न्यवरायत्
राजा, रणात उत्सुक आणि निर्धाराने भीष्माजवळ आलेल्या धृष्टद्युम्नाला कृतवर्म्याने रोखलं.