तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सव्यसाची महारथः । कालोऽयमिति संचिन्त्य शिखण्डिनमचोदयत्
शिखंडीचं हे बोलणं ऐकून, महान रथी सव्यसाचीने 'हा योग्य काळ आहे' असं मनात ठरवून शिखंडीला पुढे जायला सांगितलं.
अहं त्वामनुयास्यामि परान्विद्रावयञ्शरैः । अभिद्रव सुसंरब्धो भीष्मं भीमपराक्रमम्
मी तुझ्या मागे येईन आणि शत्रूंना बाणांनी पळवून लावीन; तू भीमासारख्या पराक्रमी भीष्मावर जोरात हल्ला कर.
न हि ते संयुगे पीडां शक्ताः कर्तुं महाबलाः । तस्मादद्य महाबाहो यत्नाद्भीष्यमभिद्रव
रणात मोठे वीरही तुला त्रास देऊ शकत नाहीत; म्हणून महाबाहो, आज पूर्ण प्रयत्न करून भीष्मावर तुटून पड.
अहत्वा समरे भीष्म यदि यास्यसि मारिष । अवहास्योऽस्य लोकस्य भविष्यसि मया सह
मित्रा, जर तू रणात भीष्माला न मारता मागे हटलास, तर जगात माझ्यासह तुझीही हसणूक होईल.
नावहास्या यथा वीर भवेम परमाहवे । तथा कुरु रणे यत्नं साधयस्व पितामहम्
या मोठ्या युद्धात आपली हसणूक होऊ नये म्हणून, वीर, रणात पूर्ण प्रयत्न कर आणि पितामहाला पाड.
कुरूंश्च सहितान्सर्वान्यतमानान्महारथान् । अहमावारयिष्यामि सावयस्व पितामहम्
मी सर्व कुरू आणि मोठ्या रथी वीरांना रोखून धरतो, तू पितामहाला पाड.
द्रोणं च द्रोणपुत्रं च कृपं चाथ सुयोधनम् । चित्रसेनं विकर्णं च सैन्धवं च यजद्रथम्
द्रोण, द्रोणाचा मुलगा, कृपाचार्य, सुयोधन, चित्रसेन, विकर्ण, सैन्धव आणि यज्ञदत्त—
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजं च सुदक्षिणम् । भगदत्तं तथा शूरं मागदं च महाबलम्
अवंतीचे विंद आणि अनुविंद, काम्बोजाचा सुदक्षिण, शूर भगदत्त आणि बलवान मागधराज—
सौमदत्तिं तथा शूरमार्श्यशृङ्गिं च राक्षसम् । त्रिगर्तराजं च रणे सह सर्वैर्महारथैः
सौमदत्ति हा शूरवीर, तसेच राक्षस असलेला आर्ष्यशृंगी, आणि त्रिगर्तांचा राजा, हे सर्व मोठे रथी युद्धात एकत्र उभे होते.
अहमावारयिष्यामि वेलेव मकरालयम् । कुरूंश्च सहितान्सर्वान्युध्यमानान्महाबलान् । निवारयिष्यामि रणे साधयस्व पितामहम्
मी त्यांना थांबवीन, जसा किनारा मगरांच्या घराला आडवतो; आणि हे सर्व बलवान कुरू मिळून लढले तरी मी त्यांना युद्धात रोखीन. तू पितामहाचा वध साध्य कर.
कथं शिखण्डी गाङ्गेयमभ्यधावत्पितामहम् । पाञ्चाल्यः समरे क्रुद्धो धर्मात्मानं यतव्रतम्
शिखंडी, जो पांचाळांचा होता आणि युद्धात रागावला होता, त्याने धर्मनिष्ठ आणि व्रतस्थ गंगेपुत्र पितामहाकडे कसा धाव घेतला?
केऽरक्षन्पाण्डवानीके शिखण्डिनमुदायुधाः। त्वरमाणास्त्वराकाले जिगीषन्तो महारथाः
पांडवांच्या सैन्यात शिखंडीला कोण कोण शस्त्रांनी सज्ज होऊन, विजयाची इच्छा ठेवून, वेळेवर धाव घेत रक्षण करत होते?
कथं शान्तनवो भीष्मः स तस्मिन्दशमेऽहनि। अयुध्यत महावीर्यः पाण्डवैः सह सृञ्जयैः
शांतनूंचा पुत्र भीष्म, तो महाशूर, दहाव्या दिवशी पांडव आणि श्रींजय यांच्याशी कसा लढला?
न मृष्यामि रणे भीष्मं प्रत्युद्यातं शिखण्डिना । कच्चिन्न रथमद्गोऽस्व धनुर्वाऽशीर्यतास्थतः
शिखंडीने युद्धात भीष्माला सामोरे जाणे मला सहन होत नाही; त्याचा रथ तुटला का, धनुष्य तुटले का, की तो ठामपणे उभा राहिला?
नाशीर्यत धनुश्चास्य रथभङ्गो न चाप्यभूत्। युध्यमानस्य संग्रामे भीष्मस्य भरतर्षभ। निघ्नतः समरे शत्रून्शरैः सन्नतपर्वभिः
त्याचे धनुष्य तुटले नाही, रथही फुटला नाही; भीष्म, जो भरतवंशातील शूर होता, युद्धात वाकलेल्या बाणांनी शत्रूंचा संहार करत होता.
अनेकशतसाहस्रावकानां महारथाः । तथा दन्तिगणा राजन्हायश्चैव सुसञ्जिताः
शेकडो हजारो मोठे रथी, तसेच हत्तींच्या फौजा, आणि नीट प्रशिक्षित घोडे, हे सर्व राजा, पुढे सरसावले.
अभ्यवर्तन्त युद्धाय पुरस्कृत्य पितामहम्
सर्वांनी पितामहाला पुढे करून युद्धासाठी कूच केले.
यथाप्रतिज्ञं कौरव्य स चापि समिर्तिजयः । पार्यानामकरोद्भीष्मः सततं समिति क्षयम्
कौरवा, जसा वचन दिला होता तसा भीष्म, जो नेहमीच विजयी होत असे, शत्रूंच्या सैन्याचा नाश सतत करत राहिला.
युध्यमानं महेष्वासं विनिघ्नन्तं पराञ्शरैः । पाञ्चालाः पाण्डवैः सार्ध सर्वतः पर्यवारयन्
पांचाळ आणि पांडवांनी सर्व बाजूंनी त्याला वेढले, तो मोठे धनुष्य घेऊन शत्रूंना बाणांनी मारत होता.
दशमेऽहनि संप्राप्ते ततस्तां रिपुवाहिनीम् । कीर्यमाणां शितैर्बाणैः शतशोऽथ सहस्रशः
दहावा दिवस येताच, त्या शत्रूंच्या सैन्यावर शेकडो-हजारो तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव झाला.
न हि भीष्मं महेष्वासं पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज । अशक्नुवन्रणे जेतुं पाशहस्तमिवानतकम्
पांडवांना, हे पांडुपुत्रांमध्ये ज्येष्ठ, युद्धात मोठे धनुष्य घेणाऱ्या भीष्माला जिंकता आले नाही, जसे मृत्यूच्या फासाला कोणी जिंकू शकत नाही.
अथोपायान्महाराज सव्यसाची धनञ्जयः । त्रासयन्रथिनः सर्वान्बीभत्सुरपराजितः
मग, राजा, सव्यसाची धनंजयाने, सर्व रथींना घाबरवून, भीमसेनासह, अनेक उपाय योजले.
सिंहवद्विनदन्नुच्चैर्धनुर्ज्यां विक्षिपन्मुहुः । शरौघान्विसृजन्पार्थो व्यचरत्कालवद्रणे
सिंहासारखा मोठ्याने गर्जत, धनुष्याची प्रत्यंचा वारंवार ओढत, बाणांचा मारा करत, पार्थ युद्धात काळासारखा फिरत होता.
तस्य शब्देन वित्रस्तास्तावका भारतर्षभ । सिंहस्येव मृगा राजन्व्यद्रवन्त महाभयात्
त्याच्या धनुष्याच्या आवाजाने, हे भरतश्रेष्ठ, तुझे सैन्य सिंहाने घाबरलेल्या हरणांसारखे, मोठ्या भीतीने पळून गेले, राजा.
जयन्तं पाण्डवं दृष्ट्वा त्वत्सैन्यं चाभिपीडितम् । दुर्योधनस्ततो भीष्ममब्रवीद्भृशपीडितः
पांडव जिंकताना आणि तुझे सैन्य त्रस्त होताना पाहून, दुर्योधन फारच व्याकुळ झाला आणि त्याने भीष्माला सांगितले.
एष पाण्डुसुतस्तात श्वेताश्वः कृष्णसारथिः। दहते मामकान्सर्वान्कृष्णवर्त्मेन काननम्
हे वडील, हा पांडुपुत्र, पांढऱ्या घोड्यांवर आणि कृष्ण सारथ्य करत आहे, माझ्या सर्व माणसांना जाळतो आहे, जणू कृष्णाच्या मार्गाने जंगल जळते.
पश्य सैन्यानि गाङ्गेय द्रवमाणानि सर्वशः । पण्डवेन युधां श्रेष्ठ काल्यमानानि संयुगे
गांगेय, बघ कसा पांडव योद्ध्याने युद्धात आमच्या सैन्याला सर्वत्र पळवून लावले आहे.
यथा पशुगणान्पालः संकालयति कानने । तथेदं मामकं सैन्यं काल्यते शत्रुतापन
जसा राखणारा जंगलात गुरांचा कळप एकत्र करतो, तसंच शत्रूंनी माझं सैन्य गोळा करून हाकलून लावलं आहे.
धनञ्जयशरैर्भग्नं द्रवमाणं ततस्ततः । भीमोऽप्येवं दुराधर्पो विद्रावयति मे बलम्
अर्जुनाच्या बाणांनी माझं सैन्य तुटून सगळीकडे पळत आहे; आणि भीमसुद्धा, प्रचंड आणि थांबवता न येणारा, माझ्या फौजा पळवत आहे.
सात्यकिश्चेकितानश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ। अभिमन्युः सुविक्रान्तो वाहिनीं द्रवते मम
सात्यकी, चेकितान, माद्रीचे दोन्ही पुत्र आणि पराक्रमी अभिमन्यू — हे सर्व पांडव माझ्या सैन्याला पळवत आहेत.