तं शिखण्डी त्रिभिर्बाणैरभ्यविध्यत्सनान्तरे । आशीविषमिव क्रुद्धं कालसृष्टमिवान्तकम्
शिखंडीने रणाच्या मध्यभागी त्याला तीन बाणांनी घायाळ केलं, जणू काही रागावलेला सर्प किंवा काळाने पाठवलेला मृत्यूच त्याच्यावर तुटून पडला.
स तेनातिभृशं विद्धः प्रेक्ष्य भीष्मः शिखण्डिनम् । पुनर्नालोकयत्क्रुद्धः प्रहसन्निदमब्रवीत्
त्या बाणांनी फारच जखमी झाल्यावर भीष्माने शिखंडी कडे पाहिलं, आणि मग रागाने पुन्हा त्याच्याकडे न पाहता हसत म्हणाला—
कामं प्रहर वा मा वा न त्वां योत्स्ये कथंचन । यैव हि त्वं कृता धात्रा सैव हि त्वं शिखण्डिनी
माझ्यावर हल्ला कर किंवा करू नकोस, मी तुझ्याशी कधीच लढणार नाही. कारण तू जशी विधात्याने घडवली आहेस, तशीच आहेस, शिखंडिनी.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शिखण्डी क्रोधमूर्च्छितः । उवाच भीष्मं समरे सृक्विणी परिलेलिहन्
भीष्माचं हे बोलणं ऐकून शिखंडी संतापाने भरून गेला आणि रणभूमीत जीभ ओठांवर फिरवत भीष्माला म्हणाला—
जानामि त्वां महाबाहो क्षत्रियाणां भयंकरम् । मया श्रुतं च ते युद्धं जामदग्न्येन वै सह
महाबाहो, मी तुला क्षत्रियांमध्ये भीती निर्माण करणारा म्हणून ओळखतो. तुझं परशुरामासोबतचं युद्ध मी ऐकलं आहे.
दिव्यश्च ते प्रभावोऽयं मया च बहुशः श्रुतः । जनन्नपि प्रभावं ते योत्स्येऽद्याहं त्वया सह
तुझ्या दिव्य सामर्थ्याबद्दल मी अनेकदा ऐकलं आहे. तरीही, तुझं सामर्थ्य माहिती असूनही, आज मी तुझ्याशी लढणार आहे.
पाण्डवानां प्रियं कुर्वन्नात्मनश्च नरोत्तम ।। अद्य त्वां योधयिष्यामि रणे पुरुषसत्तम
पांडवांना आणि स्वतःलाही आनंद देण्यासाठी, नरश्रेष्ठा, आज मी या रणात तुझ्याशी भिडणार आहे, वीरांमध्ये श्रेष्ठा.
ध्रुवं च त्वां हनिष्यामि शपे सत्येन तेऽग्रतः । एतच्छ्रुत्वा च मद्वाक्यं यत्कृत्यं तत्समाचर
मी नक्कीच तुला ठार मारणार, हे मी तुझ्यासमोर सत्याची शपथ घेतो. माझं हे बोलणं ऐकून तुला जे करायचं असेल ते कर.
कामं युध्यस्व वा मा वा न मे जीवन्प्रमोक्ष्यसे । सुदृष्टः क्रियतां भीष्म लोकोऽयं समितिंजय
लढ किंवा लढू नकोस, पण माझ्या हातून तू जिवंत सुटणार नाहीस. हे महान युद्ध जगाला पाहू दे, भीष्मा.
एवमुक्त्वा ततो भीष्मं पञ्चभिर्नतपर्वभिः। अविध्यत रणे भीष्मं प्रतुदन्वाक्यसायकैः
असं म्हणत शिखंडीने रणात भीष्मावर पाच तीक्ष्ण बाण सोडले आणि शब्दांनी व बाणांनी त्याच्यावर हल्ला केला.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सव्यसाची महारथः । कालोऽयमिति संचिन्त्य शिखण्डिनमचोदयत्
शिखंडीचं हे बोलणं ऐकून, महान रथी सव्यसाचीने 'हा योग्य काळ आहे' असं मनात ठरवून शिखंडीला पुढे जायला सांगितलं.
अहं त्वामनुयास्यामि परान्विद्रावयञ्शरैः । अभिद्रव सुसंरब्धो भीष्मं भीमपराक्रमम्
मी तुझ्या मागे येईन आणि शत्रूंना बाणांनी पळवून लावीन; तू भीमासारख्या पराक्रमी भीष्मावर जोरात हल्ला कर.
न हि ते संयुगे पीडां शक्ताः कर्तुं महाबलाः । तस्मादद्य महाबाहो यत्नाद्भीष्यमभिद्रव
रणात मोठे वीरही तुला त्रास देऊ शकत नाहीत; म्हणून महाबाहो, आज पूर्ण प्रयत्न करून भीष्मावर तुटून पड.
अहत्वा समरे भीष्म यदि यास्यसि मारिष । अवहास्योऽस्य लोकस्य भविष्यसि मया सह
मित्रा, जर तू रणात भीष्माला न मारता मागे हटलास, तर जगात माझ्यासह तुझीही हसणूक होईल.
नावहास्या यथा वीर भवेम परमाहवे । तथा कुरु रणे यत्नं साधयस्व पितामहम्
या मोठ्या युद्धात आपली हसणूक होऊ नये म्हणून, वीर, रणात पूर्ण प्रयत्न कर आणि पितामहाला पाड.
कुरूंश्च सहितान्सर्वान्यतमानान्महारथान् । अहमावारयिष्यामि सावयस्व पितामहम्
मी सर्व कुरू आणि मोठ्या रथी वीरांना रोखून धरतो, तू पितामहाला पाड.
द्रोणं च द्रोणपुत्रं च कृपं चाथ सुयोधनम् । चित्रसेनं विकर्णं च सैन्धवं च यजद्रथम्
द्रोण, द्रोणाचा मुलगा, कृपाचार्य, सुयोधन, चित्रसेन, विकर्ण, सैन्धव आणि यज्ञदत्त—
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजं च सुदक्षिणम् । भगदत्तं तथा शूरं मागदं च महाबलम्
अवंतीचे विंद आणि अनुविंद, काम्बोजाचा सुदक्षिण, शूर भगदत्त आणि बलवान मागधराज—
सौमदत्तिं तथा शूरमार्श्यशृङ्गिं च राक्षसम् । त्रिगर्तराजं च रणे सह सर्वैर्महारथैः
सौमदत्ति हा शूरवीर, तसेच राक्षस असलेला आर्ष्यशृंगी, आणि त्रिगर्तांचा राजा, हे सर्व मोठे रथी युद्धात एकत्र उभे होते.
अहमावारयिष्यामि वेलेव मकरालयम् । कुरूंश्च सहितान्सर्वान्युध्यमानान्महाबलान् । निवारयिष्यामि रणे साधयस्व पितामहम्
मी त्यांना थांबवीन, जसा किनारा मगरांच्या घराला आडवतो; आणि हे सर्व बलवान कुरू मिळून लढले तरी मी त्यांना युद्धात रोखीन. तू पितामहाचा वध साध्य कर.
कथं शिखण्डी गाङ्गेयमभ्यधावत्पितामहम् । पाञ्चाल्यः समरे क्रुद्धो धर्मात्मानं यतव्रतम्
शिखंडी, जो पांचाळांचा होता आणि युद्धात रागावला होता, त्याने धर्मनिष्ठ आणि व्रतस्थ गंगेपुत्र पितामहाकडे कसा धाव घेतला?
केऽरक्षन्पाण्डवानीके शिखण्डिनमुदायुधाः। त्वरमाणास्त्वराकाले जिगीषन्तो महारथाः
पांडवांच्या सैन्यात शिखंडीला कोण कोण शस्त्रांनी सज्ज होऊन, विजयाची इच्छा ठेवून, वेळेवर धाव घेत रक्षण करत होते?
कथं शान्तनवो भीष्मः स तस्मिन्दशमेऽहनि। अयुध्यत महावीर्यः पाण्डवैः सह सृञ्जयैः
शांतनूंचा पुत्र भीष्म, तो महाशूर, दहाव्या दिवशी पांडव आणि श्रींजय यांच्याशी कसा लढला?
न मृष्यामि रणे भीष्मं प्रत्युद्यातं शिखण्डिना । कच्चिन्न रथमद्गोऽस्व धनुर्वाऽशीर्यतास्थतः
शिखंडीने युद्धात भीष्माला सामोरे जाणे मला सहन होत नाही; त्याचा रथ तुटला का, धनुष्य तुटले का, की तो ठामपणे उभा राहिला?
नाशीर्यत धनुश्चास्य रथभङ्गो न चाप्यभूत्। युध्यमानस्य संग्रामे भीष्मस्य भरतर्षभ। निघ्नतः समरे शत्रून्शरैः सन्नतपर्वभिः
त्याचे धनुष्य तुटले नाही, रथही फुटला नाही; भीष्म, जो भरतवंशातील शूर होता, युद्धात वाकलेल्या बाणांनी शत्रूंचा संहार करत होता.
अनेकशतसाहस्रावकानां महारथाः । तथा दन्तिगणा राजन्हायश्चैव सुसञ्जिताः
शेकडो हजारो मोठे रथी, तसेच हत्तींच्या फौजा, आणि नीट प्रशिक्षित घोडे, हे सर्व राजा, पुढे सरसावले.
अभ्यवर्तन्त युद्धाय पुरस्कृत्य पितामहम्
सर्वांनी पितामहाला पुढे करून युद्धासाठी कूच केले.
यथाप्रतिज्ञं कौरव्य स चापि समिर्तिजयः । पार्यानामकरोद्भीष्मः सततं समिति क्षयम्
कौरवा, जसा वचन दिला होता तसा भीष्म, जो नेहमीच विजयी होत असे, शत्रूंच्या सैन्याचा नाश सतत करत राहिला.
युध्यमानं महेष्वासं विनिघ्नन्तं पराञ्शरैः । पाञ्चालाः पाण्डवैः सार्ध सर्वतः पर्यवारयन्
पांचाळ आणि पांडवांनी सर्व बाजूंनी त्याला वेढले, तो मोठे धनुष्य घेऊन शत्रूंना बाणांनी मारत होता.
दशमेऽहनि संप्राप्ते ततस्तां रिपुवाहिनीम् । कीर्यमाणां शितैर्बाणैः शतशोऽथ सहस्रशः
दहावा दिवस येताच, त्या शत्रूंच्या सैन्यावर शेकडो-हजारो तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव झाला.