तथोक्तवति गाङ्गेये परलोकाय दीक्षिते। अर्जुनो दुःखसंतप्तः सव्रीडमिदमब्रवीत्
गंगेपुत्राने असं सांगितल्यावर, आणि परलोकाचा संकल्प केल्यावर, अर्जुन दुःखाने आणि लाजेने व्याकुळ होऊन म्हणाला—
गुरुणा कुरुवृद्धेन कृतप्रज्ञेन धीमता । पितामहेन संग्रामे कथं योद्धास्मि माधव
माधवा, माझे गुरु, कुरुवृद्ध, ज्ञानी आणि बुद्धिमान, माझे आजोबा—त्यांच्याशी मी युद्ध कसं करणार?
क्रीडता हि मया बाल्ये वासुदेव महामनाः । पांसुरूषितगात्रेण महात्मा परुषीकृतः
वसुदेव, जेव्हा मी लहानपणी खेळत होतो, अंगावर माती लागली होती, तेव्हा त्या महान आत्म्याने मला कधी कडक शब्दही बोलले.
यस्याहमधिरुह्याङ्कं वालः किल गदाग्रज । तातेत्यवोचं पितरं पितुः पाण्डोर्महात्मनः
गदाग्रज, ज्यांच्या मांडीवर मी लहानपणी चढून बसायचो आणि 'बाबा' म्हणायचो, ते पांडूंचे वडील, महान आत्मा.
नाहं तातस्तव पितुस्तातोऽस्मि तव भारत । इति मामब्रवीद्बाल्ये यः स वध्यः कथं मया
'मी तुझा बाबा नाही, तुझ्या वडिलांचा बाबा आहे, भारत,' असं लहानपणी मला त्यांनी सांगितलं; मग मी त्यांना कसा मारू?
कामं वध्यतु सैन्यं मे नाहं योत्स्ये महात्मना । जयो वास्तु वधो वा मे कथं वा कृष्ण मन्यसे
माझं सैन्य जरी मारलं गेलं तरी चालेल, पण मी त्या महान आत्म्याशी युद्ध करणार नाही; विजय असो वा मृत्यू, कृष्णा, तुझं काय मत?
कथमस्माद्विधः कृष्ण जानन्धर्मं सनातनम् । न्यस्तशस्त्रे च वृद्धे च प्रहरेद्धि पितामहे
कृष्णा, जो माणूस सनातन धर्म जाणतो, त्याने शस्त्र खाली ठेवलेल्या आणि वयस्कर असलेल्या आपल्या आजोबांवर कसा काय हात उगारावा?
प्रतिज्ञाय वधं जिष्णो पुरा भीष्मस्य संयुगे। क्षत्रधर्मे स्थितः पार्थ कथं नैनं हनिष्यसि
पार्था, ज्याने पूर्वी युद्धात भीष्माचा वध करण्याची प्रतिज्ञा केली आणि क्षत्रिय धर्मात ठाम राहिला, तो त्याला का मारणार नाहीस असे कसे म्हणतोस?
पातयैनं रथात्पार्थ क्षत्रियं युद्धदुर्मदम् । नाहत्वा युधि गाङ्गेयं विजयस्ते भविष्यति
पार्था, तो युद्धात गर्विष्ठ असलेला क्षत्रिय आहे, त्याला रथावरून खाली पाड. गंगेपुत्राला युद्धात न मारता तुला विजय मिळणार नाही.
दृष्टमेतत्पुरा देवैर्भविष्यत्यवशस्य ते। यद्दृष्टं हि पुरा पार्थ तत्तथा न तदन्यथा
हे सर्व देवांनी पूर्वीच पाहिले आहे; हे तुझ्या बाबतीत नक्की घडेल. पार्था, जे पूर्वी घडले तेच घडणार, त्यात बदल नाही.
न हि भीष्मं दुराधर्षं व्यात्ताननमिवान्तकम् । त्वदन्यः शक्नुयाद्योद्धुमपि वज्रधरः स्वयम्
भीष्मासारख्या प्रचंड पराक्रमी आणि मृत्यूसारख्या भीषण योद्ध्याशी तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीही लढू शकत नाही, अगदी वज्रधारी देखील नाही.
जहि भीष्मं स्थिरो भूत्वा शृणु चेदं वचो मम। यथोवाच पुरा शक्रं महाबुद्धिर्बृहस्पतिः
स्थिर राहून भीष्माचा वध कर आणि माझे हे शब्द ऐक, जसे ब्रहस्पतींनी पूर्वी इंद्राला सांगितले होते.
ज्यायांसमपि चेद्वृद्धं गुणैरपि समन्वितम् । आततायिनमायान्तं हन्याद्धातकमात्मनः
कोणीतरी वयाने मोठा किंवा गुणांनी श्रेष्ठ असला, तरी तो शस्त्र घेऊन समोर आला तर स्वतःच्या रक्षणासाठी त्याचा वध करावा.
शाश्वतोऽयं स्थितो धर्मः क्षत्रियाणां धनञ्जय । योद्धव्यं रक्षितव्यं च यष्टव्यं चानसूयुभिः
धनंजया, क्षत्रियांना हा धर्म कायमचा ठरवलेला आहे—त्यांनी लढावे, रक्षण करावे आणि द्वेष न ठेवता यज्ञ करावा.
शिखण्डी निधनं कृष्ण भीष्मस्य भविता ध्रुवम् । दृष्ट्वैव हि सदा भीष्मः पाञ्चाल्यं विनिवर्तते
कृष्णा, शिखंडीच भीष्माच्या मृत्यूचे कारण होईल हे निश्चित आहे; कारण भीष्म नेहमी पाञ्चाल राजपुत्राला पाहिले की मागे हटतो.
ते वयं प्रमुखे तस्य पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्। गाङ्गेयं पातयिष्याम उपायेनेति मे मतिः
म्हणून, त्याच्या समोर शिखंडीला पुढे ठेवून, आपण गंगेपुत्राला या उपायाने खाली पाडू—हीच माझी कल्पना आहे.
अहमन्यान्महेष्वासान्वारयिष्यामि सायकैः । शिखण्ड्यपि युधां श्रेष्ठं भीष्ममेवाभियोधयेत्
मी इतर मोठ्या धनुर्धरांना माझ्या बाणांनी रोखीन, आणि शिखंडी, योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ, भीष्मावर हल्ला करील.
श्रुतं हि कुरुमुख्यस्य नाहं हन्यां शिखण्डिनम् । कन्या ह्येषा पुरा भूत्वा पुरुषः समपद्यत
कारण मी ऐकले आहे की कुरूंच्या प्रमुखाने सांगितले, 'मी शिखंडीवर बाण उगारणार नाही, कारण हा पूर्वी स्त्री होता आणि नंतर पुरुष झाला.'
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीष्मस्य वधसंयुतम्। जहृषुर्हृष्टरोमाणः सकृष्णाः पाण्डवास्तदा
अर्जुनाने भीष्माच्या मृत्यूबद्दल सांगितलेले ऐकून, कृष्णासह पांडवांना मोठा आनंद झाला आणि त्यांच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले.
इत्येवं निश्चयं कृत्वा पाण्डवाः सहमाधवाः। अनुमान्य महात्मानं प्रययुर्हृष्टमानसाः। शयनानि यथा स्वानि भेजिरे पुरुषर्षभाः
अशी ठाम योजना करून, पांडव आणि माधव, त्या महात्म्याची परवानगी घेऊन, आनंदी मनाने आपापल्या शय्यांवर गेले.
कथं शिखण्डी गाङ्गेयमभ्यवर्तत संयुगे। पाण्डवाश्च कथं भीष्मं तन्ममाचक्ष्व सञ्जय
शिखंडीने युद्धात गंगेपुत्राकडे कसा पुढाकार घेतला आणि पांडवांनी भीष्माचा सामना कसा केला, हे मला सांग, संजय.
ततः प्रभाते विमले सूर्यस्योदयनं प्रति। ताड्यमानासु भेरीषु मृदङ्गेष्वानकेषु च
मग सकाळी सूर्य उगवण्याच्या वेळी, ढोल, मृदंग आणि नगारे वाजू लागले.
ध्मायमानेषु शङ्खेषु पाण्डरेषु समन्ततः । शिखण्डिनं पुरस्कृत्य निर्याप्ताः पाण्डवा युधि
सर्व बाजूंनी पांढऱ्या शंखांचा आवाज घुमू लागला, आणि पांडवांनी शिखंडीला पुढे ठेवून युद्धासाठी प्रस्थान केले.
कृत्वा व्यूहं महाराज सर्वशत्रुनिबर्हणम् । शिखण्डी सर्वसैन्यानामग्र आसीद्विशांपते
राजा, सर्व शत्रूंचा नाश करणारा व्यूह रचून, शिखंडी सर्व सैन्याच्या पुढे उभा राहिला, हे राजाधिराज.
चक्ररक्षौ ततस्तस्य भीमसेनधनंजयौ । पृष्ठतो द्रौपदेयाश्च सौभद्रश्चैव वीर्यवान्
भीमसेन आणि धनंजय यांनी त्याच्या रथाच्या चाकांचे रक्षण केले, तर द्रौपदीचे पुत्र आणि शूरवीर सुभद्रापुत्र मागे उभे राहिले.
सात्यकिश्चेकितानश्च तेषां गोप्ता महारथः। धृष्टद्युम्नस्ततः पश्चात्पाञ्चालैरभिरक्षितः
सात्यकी आणि चेकितान या दोन्ही महाबलवानांनी त्यांचे रक्षण केले; त्यांच्या मागे धृष्टद्युम्न पाञ्चाल सैनिकांनी वेढलेला होता.
ततो युधिष्ठिरो राजा यमाभ्यां सहितः प्रभुः। प्रययौ सिंहनादेन नादयन्भरतर्षभ
यानंतर राजा युधिष्ठिर, यमपुत्र दोघांसह, सिंहासारखा गर्जना करत पुढे निघाला.
विराटस्तु ततः पश्चात्स्वेन सैन्येन संवृत्तः । द्रुपदश्च महाबाहो ततः पञ्चादुपाद्रवत्
मग विराट आपल्या सैन्याने वेढलेला मागून आला आणि त्यानंतर बलाढ्य द्रुपद पाञ्चालांसह पुढे गेला.
केकया भ्रातरः पञ्च धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् । जघनं पालयामासुः पाण्डवेयश्च राक्षसः
कैकयाचे पाच भाऊ, धृष्टकेतु हा पराक्रमी, आणि पांडुपुत्र राक्षस यांनी मागील फळीचे रक्षण केले.
एवं व्यूह्य महासैन्यं पाण्डवास्तव वाहिनीम् । अभ्यद्रवन्त संग्रामे त्यक्त्वा जीवितमात्मनः
अशा प्रकारे मोठे सैन्य मांडून पांडवांनी आपल्या जीवाची पर्वा न करता तुझ्या सैन्यावर आक्रमण केले.