इमं मे शृणु राजेन्द्र संकल्पं पूर्वचिन्तितम् । असंकल्पध्वजं दृष्ट्वा न युध्येयं कदाचन
हे राजेंद्र, माझा आधीच ठरवलेला संकल्प ऐक—समोरच्या ध्वजावर काहीच निश्चय दिसत नसेल, तर मी कधीच युद्ध करणार नाही.
य एष द्रौपदो राजंस्तव सैन्ये महारथः । शिखण्डी समरामर्षी शूरश्च समितिंजयः
राजा, तुझ्या सैन्यात द्रुपदाचा हा पुत्र—शिखंडी—महान रथी आहे, युद्धासाठी उत्सुक, शूर आणि नेहमी जिंकणारा आहे.
यथाऽभवच्च स्त्रीपूर्वं पश्चात्पुंस्त्वं समागतः। जानन्ति च भवन्तोऽपि सर्वमेतद्यथातथम्
तो पूर्वी स्त्री होता आणि नंतर पुरुषत्व मिळवलं; हे सर्व तुम्हा लोकांना अगदी नीट माहिती आहे.
अर्जुनः समरे शूरः पुरस्कृत्य शिखण्डीनम् । मामेव विशिखैस्तीक्ष्णैरभिद्रवतु दंशितः
समरात शूर असलेला अर्जुन, शिखंडीला पुढे करून, ठाम निश्चयाने माझ्यावर तीक्ष्ण बाणांनी हल्ला करू शकतो.
असंकल्पध्वजे तस्मिन्स्त्रीपूर्वे च विशेषतः । न प्रहर्तुमभीप्सामि गृहीतेषु कथंचन
समोरच्या ध्वजावर निश्चय नसेल, विशेषतः तो पूर्वी स्त्री असेल, तर मी कधीच हल्ला करायची इच्छा ठेवत नाही, काहीही झालं तरी.
तदन्तरं समासाद्य पाण्डवो मां धनञ्जयः। शरैर्घातयतु क्षिप्रं समन्ताद्भरतर्षभ
अशा वेळी पांडवांचा धनंजय माझ्यावर सर्व बाजूंनी बाणांचा मारा करून मला पटकन पाडू शकतो, हे भरतश्रेष्ठा.
न तं पश्यामि लोकेष मां हन्याद्यः समुद्यतम्। ऋते कृष्णान्महाभागात्पाण्डवाद्वा धनञ्जयात्
मी सज्ज असताना, या जगात मला मारू शकेल असा कोणीच नाही, फक्त पुण्यशाली कृष्ण किंवा पांडवांमध्ये धनंजय वगळता.
पार्षतं तु पुरोधाय क्लीबमद्य ममाग्रतः । आत्तशस्त्रो रणे यत्तो गृहीतवरकार्मुकः । मां पातयतु बीभत्सुरेवं तव जयो ध्रुवम्
पार्षतपुत्र, जो नपुंसकत्वाचं चिन्ह घेऊन माझ्यासमोर उभा राहील, आणि युद्धासाठी सज्ज, उत्तम धनुष्य हाती घेऊन, भीमसुद्धा मला पाडू शकतो—मग तुझा विजय निश्चित आहे.
एतत्कुरुष्व कौन्तेय यथोक्तं मम सुव्रत । ततो जेष्वसि संग्रामे धार्तराष्ट्रान्समागतान्
कौन्तेय, मी सांगितल्याप्रमाणे तू हे केलंस, तर या युद्धात एकत्र जमलेल्या धृतराष्ट्रपुत्रांवर नक्कीच विजय मिळवशील.
तेऽनुज्ञातास्ततः पार्था जग्मुः स्वशिबिरं प्रति। अभिवाद्य महात्मानं भीष्मं कुरुपितामहम्
मग त्या परवानगीने पांडवांनी कुरुपितामह, महान आत्मा भीष्म यांना वंदन करून आपापल्या छावणीत परत गेले.
तथोक्तवति गाङ्गेये परलोकाय दीक्षिते। अर्जुनो दुःखसंतप्तः सव्रीडमिदमब्रवीत्
गंगेपुत्राने असं सांगितल्यावर, आणि परलोकाचा संकल्प केल्यावर, अर्जुन दुःखाने आणि लाजेने व्याकुळ होऊन म्हणाला—
गुरुणा कुरुवृद्धेन कृतप्रज्ञेन धीमता । पितामहेन संग्रामे कथं योद्धास्मि माधव
माधवा, माझे गुरु, कुरुवृद्ध, ज्ञानी आणि बुद्धिमान, माझे आजोबा—त्यांच्याशी मी युद्ध कसं करणार?
क्रीडता हि मया बाल्ये वासुदेव महामनाः । पांसुरूषितगात्रेण महात्मा परुषीकृतः
वसुदेव, जेव्हा मी लहानपणी खेळत होतो, अंगावर माती लागली होती, तेव्हा त्या महान आत्म्याने मला कधी कडक शब्दही बोलले.
यस्याहमधिरुह्याङ्कं वालः किल गदाग्रज । तातेत्यवोचं पितरं पितुः पाण्डोर्महात्मनः
गदाग्रज, ज्यांच्या मांडीवर मी लहानपणी चढून बसायचो आणि 'बाबा' म्हणायचो, ते पांडूंचे वडील, महान आत्मा.
नाहं तातस्तव पितुस्तातोऽस्मि तव भारत । इति मामब्रवीद्बाल्ये यः स वध्यः कथं मया
'मी तुझा बाबा नाही, तुझ्या वडिलांचा बाबा आहे, भारत,' असं लहानपणी मला त्यांनी सांगितलं; मग मी त्यांना कसा मारू?
कामं वध्यतु सैन्यं मे नाहं योत्स्ये महात्मना । जयो वास्तु वधो वा मे कथं वा कृष्ण मन्यसे
माझं सैन्य जरी मारलं गेलं तरी चालेल, पण मी त्या महान आत्म्याशी युद्ध करणार नाही; विजय असो वा मृत्यू, कृष्णा, तुझं काय मत?
कथमस्माद्विधः कृष्ण जानन्धर्मं सनातनम् । न्यस्तशस्त्रे च वृद्धे च प्रहरेद्धि पितामहे
कृष्णा, जो माणूस सनातन धर्म जाणतो, त्याने शस्त्र खाली ठेवलेल्या आणि वयस्कर असलेल्या आपल्या आजोबांवर कसा काय हात उगारावा?
प्रतिज्ञाय वधं जिष्णो पुरा भीष्मस्य संयुगे। क्षत्रधर्मे स्थितः पार्थ कथं नैनं हनिष्यसि
पार्था, ज्याने पूर्वी युद्धात भीष्माचा वध करण्याची प्रतिज्ञा केली आणि क्षत्रिय धर्मात ठाम राहिला, तो त्याला का मारणार नाहीस असे कसे म्हणतोस?
पातयैनं रथात्पार्थ क्षत्रियं युद्धदुर्मदम् । नाहत्वा युधि गाङ्गेयं विजयस्ते भविष्यति
पार्था, तो युद्धात गर्विष्ठ असलेला क्षत्रिय आहे, त्याला रथावरून खाली पाड. गंगेपुत्राला युद्धात न मारता तुला विजय मिळणार नाही.
दृष्टमेतत्पुरा देवैर्भविष्यत्यवशस्य ते। यद्दृष्टं हि पुरा पार्थ तत्तथा न तदन्यथा
हे सर्व देवांनी पूर्वीच पाहिले आहे; हे तुझ्या बाबतीत नक्की घडेल. पार्था, जे पूर्वी घडले तेच घडणार, त्यात बदल नाही.
न हि भीष्मं दुराधर्षं व्यात्ताननमिवान्तकम् । त्वदन्यः शक्नुयाद्योद्धुमपि वज्रधरः स्वयम्
भीष्मासारख्या प्रचंड पराक्रमी आणि मृत्यूसारख्या भीषण योद्ध्याशी तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीही लढू शकत नाही, अगदी वज्रधारी देखील नाही.
जहि भीष्मं स्थिरो भूत्वा शृणु चेदं वचो मम। यथोवाच पुरा शक्रं महाबुद्धिर्बृहस्पतिः
स्थिर राहून भीष्माचा वध कर आणि माझे हे शब्द ऐक, जसे ब्रहस्पतींनी पूर्वी इंद्राला सांगितले होते.
ज्यायांसमपि चेद्वृद्धं गुणैरपि समन्वितम् । आततायिनमायान्तं हन्याद्धातकमात्मनः
कोणीतरी वयाने मोठा किंवा गुणांनी श्रेष्ठ असला, तरी तो शस्त्र घेऊन समोर आला तर स्वतःच्या रक्षणासाठी त्याचा वध करावा.
शाश्वतोऽयं स्थितो धर्मः क्षत्रियाणां धनञ्जय । योद्धव्यं रक्षितव्यं च यष्टव्यं चानसूयुभिः
धनंजया, क्षत्रियांना हा धर्म कायमचा ठरवलेला आहे—त्यांनी लढावे, रक्षण करावे आणि द्वेष न ठेवता यज्ञ करावा.
शिखण्डी निधनं कृष्ण भीष्मस्य भविता ध्रुवम् । दृष्ट्वैव हि सदा भीष्मः पाञ्चाल्यं विनिवर्तते
कृष्णा, शिखंडीच भीष्माच्या मृत्यूचे कारण होईल हे निश्चित आहे; कारण भीष्म नेहमी पाञ्चाल राजपुत्राला पाहिले की मागे हटतो.
ते वयं प्रमुखे तस्य पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्। गाङ्गेयं पातयिष्याम उपायेनेति मे मतिः
म्हणून, त्याच्या समोर शिखंडीला पुढे ठेवून, आपण गंगेपुत्राला या उपायाने खाली पाडू—हीच माझी कल्पना आहे.
अहमन्यान्महेष्वासान्वारयिष्यामि सायकैः । शिखण्ड्यपि युधां श्रेष्ठं भीष्ममेवाभियोधयेत्
मी इतर मोठ्या धनुर्धरांना माझ्या बाणांनी रोखीन, आणि शिखंडी, योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ, भीष्मावर हल्ला करील.
श्रुतं हि कुरुमुख्यस्य नाहं हन्यां शिखण्डिनम् । कन्या ह्येषा पुरा भूत्वा पुरुषः समपद्यत
कारण मी ऐकले आहे की कुरूंच्या प्रमुखाने सांगितले, 'मी शिखंडीवर बाण उगारणार नाही, कारण हा पूर्वी स्त्री होता आणि नंतर पुरुष झाला.'
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीष्मस्य वधसंयुतम्। जहृषुर्हृष्टरोमाणः सकृष्णाः पाण्डवास्तदा
अर्जुनाने भीष्माच्या मृत्यूबद्दल सांगितलेले ऐकून, कृष्णासह पांडवांना मोठा आनंद झाला आणि त्यांच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले.
इत्येवं निश्चयं कृत्वा पाण्डवाः सहमाधवाः। अनुमान्य महात्मानं प्रययुर्हृष्टमानसाः। शयनानि यथा स्वानि भेजिरे पुरुषर्षभाः
अशी ठाम योजना करून, पांडव आणि माधव, त्या महात्म्याची परवानगी घेऊन, आनंदी मनाने आपापल्या शय्यांवर गेले.