ततोऽब्रवीच्छान्तनवः पाण्डवान्पाण्डुपूर्वज
मग शांतनूचे पुत्र पांडवांना, पांडूच्या ज्येष्ठ पुत्राला म्हणाले.
न कथंचन कौन्तेय मयि जीवति संयुगे। जयो भवति सर्वज्ञ सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
'कौन्तेय, मी युद्धात जिवंत असेपर्यंत, तुम्हाला विजय मिळणार नाही, हे मी खरे सांगतो.'
निर्जिते मयि युद्धेन रणे जेष्यथ पाण्डवाः । क्षिप्रं मयि प्रहरत यदीच्छथ रणे जयम्
'युद्धात जर तुम्ही मला हरवलंत, तर पांडवांनो, तुम्ही नक्की जिंकाल; म्हणून, जर विजय हवा असेल, तर लवकरच माझ्यावर हल्ला करा.'
अनुजानामि वः पार्थाः प्रहरध्वं यथासुखम् । एवं हि सुकृतं मन्ये भवतां विदितो ह्यहम् । हते मयि हतं सर्वं तस्मादेवं विधीयताम्
'पार्थांनो, मी तुम्हाला परवानगी देतो — हवे तसे हल्ला करा; कारण मला हेच योग्य वाटते, आणि मी तुम्हाला चांगलं ओळखतो. मी मारला गेलो की, सर्व काही संपेल; म्हणून असंच करा.'
ब्रूहि तस्मादुपायं नो यथा युद्धे जयेमहि। भवन्तं समरे क्रुद्धं दण्डहस्तमिवान्तकम्
'म्हणून, आम्ही युद्धात तुम्हाला कसे जिंकू, याचा उपाय सांगा; कारण तुम्ही रागावलेल्या मृत्यूसारखे, दंड घेऊन उभे आहात.'
शक्यो वज्रधरो जेतुं वरुणोऽथ यमस्तथा। न भवान्समरे शक्यः सेन्द्रैरपि सुरासुरैः
'वज्रधारी, वरुण किंवा यम यांना जरी जिंकता येईल, तरी युद्धात तुम्हाला, इंद्रासह देव-दानवही, जिंकू शकत नाहीत.'
सत्यमेतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव
'महाबाहू पांडवा, जसं तू म्हणतोस, ते खरंच आहे.'
नाहं जेतुं रणे शक्यः सेन्द्रैरपि सुरासुरैः। आत्तशस्त्रो रणे यत्तो गृहीतवरकार्मुकः । ततो मां न्यस्तशस्त्रं तु एते हन्युर्महारथाः
'युद्धात मी शस्त्र घेऊन, सज्ज असताना, इंद्रासह देव-दानवही मला जिंकू शकत नाहीत; पण मी शस्त्र खाली ठेवल्यावर, हे सर्व महायोद्धे मला मारू शकतात.'
निक्षिप्तशस्त्रे पतिते विमुक्तकवचध्वजे । द्रवमाणे च भीते च तवास्मीति च वादिनि
शस्त्र खाली टाकलं, कवच आणि ध्वज फेकून दिला, भीतीने पळू लागला आणि 'मी तुझाच आहे' असं म्हणाला,
स्त्रीजिते स्त्रीप्रधाने च स्त्रीप्रधायिनि धर्मज' स्त्रियां स्त्रीनामधेये च विकले चैकपुत्रिणि । अप्रसूते च षण्डे च न युद्धं रोचते मम
स्त्रियांनी जिंकलेल्या, स्त्रिया पुढे असलेल्या, किंवा स्त्रिया प्रमुख असलेल्या युद्धात, धर्मज्ञा, किंवा स्त्रियांच्या मध्ये, ज्यांचं नावही स्त्रीचं आहे, जी दुर्बल आहे, एकुलती एक मुलगी आहे, जी अपत्यहीन आहे किंवा नपुंसक आहे—त्यांच्याशी मला युद्ध करावंसं वाटत नाही.
इमं मे शृणु राजेन्द्र संकल्पं पूर्वचिन्तितम् । असंकल्पध्वजं दृष्ट्वा न युध्येयं कदाचन
हे राजेंद्र, माझा आधीच ठरवलेला संकल्प ऐक—समोरच्या ध्वजावर काहीच निश्चय दिसत नसेल, तर मी कधीच युद्ध करणार नाही.
य एष द्रौपदो राजंस्तव सैन्ये महारथः । शिखण्डी समरामर्षी शूरश्च समितिंजयः
राजा, तुझ्या सैन्यात द्रुपदाचा हा पुत्र—शिखंडी—महान रथी आहे, युद्धासाठी उत्सुक, शूर आणि नेहमी जिंकणारा आहे.
यथाऽभवच्च स्त्रीपूर्वं पश्चात्पुंस्त्वं समागतः। जानन्ति च भवन्तोऽपि सर्वमेतद्यथातथम्
तो पूर्वी स्त्री होता आणि नंतर पुरुषत्व मिळवलं; हे सर्व तुम्हा लोकांना अगदी नीट माहिती आहे.
अर्जुनः समरे शूरः पुरस्कृत्य शिखण्डीनम् । मामेव विशिखैस्तीक्ष्णैरभिद्रवतु दंशितः
समरात शूर असलेला अर्जुन, शिखंडीला पुढे करून, ठाम निश्चयाने माझ्यावर तीक्ष्ण बाणांनी हल्ला करू शकतो.
असंकल्पध्वजे तस्मिन्स्त्रीपूर्वे च विशेषतः । न प्रहर्तुमभीप्सामि गृहीतेषु कथंचन
समोरच्या ध्वजावर निश्चय नसेल, विशेषतः तो पूर्वी स्त्री असेल, तर मी कधीच हल्ला करायची इच्छा ठेवत नाही, काहीही झालं तरी.
तदन्तरं समासाद्य पाण्डवो मां धनञ्जयः। शरैर्घातयतु क्षिप्रं समन्ताद्भरतर्षभ
अशा वेळी पांडवांचा धनंजय माझ्यावर सर्व बाजूंनी बाणांचा मारा करून मला पटकन पाडू शकतो, हे भरतश्रेष्ठा.
न तं पश्यामि लोकेष मां हन्याद्यः समुद्यतम्। ऋते कृष्णान्महाभागात्पाण्डवाद्वा धनञ्जयात्
मी सज्ज असताना, या जगात मला मारू शकेल असा कोणीच नाही, फक्त पुण्यशाली कृष्ण किंवा पांडवांमध्ये धनंजय वगळता.
पार्षतं तु पुरोधाय क्लीबमद्य ममाग्रतः । आत्तशस्त्रो रणे यत्तो गृहीतवरकार्मुकः । मां पातयतु बीभत्सुरेवं तव जयो ध्रुवम्
पार्षतपुत्र, जो नपुंसकत्वाचं चिन्ह घेऊन माझ्यासमोर उभा राहील, आणि युद्धासाठी सज्ज, उत्तम धनुष्य हाती घेऊन, भीमसुद्धा मला पाडू शकतो—मग तुझा विजय निश्चित आहे.
एतत्कुरुष्व कौन्तेय यथोक्तं मम सुव्रत । ततो जेष्वसि संग्रामे धार्तराष्ट्रान्समागतान्
कौन्तेय, मी सांगितल्याप्रमाणे तू हे केलंस, तर या युद्धात एकत्र जमलेल्या धृतराष्ट्रपुत्रांवर नक्कीच विजय मिळवशील.
तेऽनुज्ञातास्ततः पार्था जग्मुः स्वशिबिरं प्रति। अभिवाद्य महात्मानं भीष्मं कुरुपितामहम्
मग त्या परवानगीने पांडवांनी कुरुपितामह, महान आत्मा भीष्म यांना वंदन करून आपापल्या छावणीत परत गेले.
तथोक्तवति गाङ्गेये परलोकाय दीक्षिते। अर्जुनो दुःखसंतप्तः सव्रीडमिदमब्रवीत्
गंगेपुत्राने असं सांगितल्यावर, आणि परलोकाचा संकल्प केल्यावर, अर्जुन दुःखाने आणि लाजेने व्याकुळ होऊन म्हणाला—
गुरुणा कुरुवृद्धेन कृतप्रज्ञेन धीमता । पितामहेन संग्रामे कथं योद्धास्मि माधव
माधवा, माझे गुरु, कुरुवृद्ध, ज्ञानी आणि बुद्धिमान, माझे आजोबा—त्यांच्याशी मी युद्ध कसं करणार?
क्रीडता हि मया बाल्ये वासुदेव महामनाः । पांसुरूषितगात्रेण महात्मा परुषीकृतः
वसुदेव, जेव्हा मी लहानपणी खेळत होतो, अंगावर माती लागली होती, तेव्हा त्या महान आत्म्याने मला कधी कडक शब्दही बोलले.
यस्याहमधिरुह्याङ्कं वालः किल गदाग्रज । तातेत्यवोचं पितरं पितुः पाण्डोर्महात्मनः
गदाग्रज, ज्यांच्या मांडीवर मी लहानपणी चढून बसायचो आणि 'बाबा' म्हणायचो, ते पांडूंचे वडील, महान आत्मा.
नाहं तातस्तव पितुस्तातोऽस्मि तव भारत । इति मामब्रवीद्बाल्ये यः स वध्यः कथं मया
'मी तुझा बाबा नाही, तुझ्या वडिलांचा बाबा आहे, भारत,' असं लहानपणी मला त्यांनी सांगितलं; मग मी त्यांना कसा मारू?
कामं वध्यतु सैन्यं मे नाहं योत्स्ये महात्मना । जयो वास्तु वधो वा मे कथं वा कृष्ण मन्यसे
माझं सैन्य जरी मारलं गेलं तरी चालेल, पण मी त्या महान आत्म्याशी युद्ध करणार नाही; विजय असो वा मृत्यू, कृष्णा, तुझं काय मत?
कथमस्माद्विधः कृष्ण जानन्धर्मं सनातनम् । न्यस्तशस्त्रे च वृद्धे च प्रहरेद्धि पितामहे
कृष्णा, जो माणूस सनातन धर्म जाणतो, त्याने शस्त्र खाली ठेवलेल्या आणि वयस्कर असलेल्या आपल्या आजोबांवर कसा काय हात उगारावा?
प्रतिज्ञाय वधं जिष्णो पुरा भीष्मस्य संयुगे। क्षत्रधर्मे स्थितः पार्थ कथं नैनं हनिष्यसि
पार्था, ज्याने पूर्वी युद्धात भीष्माचा वध करण्याची प्रतिज्ञा केली आणि क्षत्रिय धर्मात ठाम राहिला, तो त्याला का मारणार नाहीस असे कसे म्हणतोस?
पातयैनं रथात्पार्थ क्षत्रियं युद्धदुर्मदम् । नाहत्वा युधि गाङ्गेयं विजयस्ते भविष्यति
पार्था, तो युद्धात गर्विष्ठ असलेला क्षत्रिय आहे, त्याला रथावरून खाली पाड. गंगेपुत्राला युद्धात न मारता तुला विजय मिळणार नाही.
दृष्टमेतत्पुरा देवैर्भविष्यत्यवशस्य ते। यद्दृष्टं हि पुरा पार्थ तत्तथा न तदन्यथा
हे सर्व देवांनी पूर्वीच पाहिले आहे; हे तुझ्या बाबतीत नक्की घडेल. पार्था, जे पूर्वी घडले तेच घडणार, त्यात बदल नाही.