स वक्ष्यति हितं वाक्यं सत्यमस्माज्जनार्दन। यथा च वक्ष्यते कृष्ण तथा कर्तास्मि संयुगे
तो जनार्दन, आपल्यासाठी हिताचं आणि सत्यचं बोलणार. कृष्णा, जसं तो सांगेल, तसं मी युद्धात वागेन.
स नो जयस्य दाता स्यान्मन्त्रस्य च दृढव्रतः । बालाः पित्रा विहीनाश्च तेन संवर्धिता वयम्
तो आपल्या विजयाचा आणि सल्ल्याचा खरा दाता आहे. आम्ही लहानपणी वडिलांविना होतो, तेव्हा त्यानेच आम्हाला वाढवलं.
तं चेत्पितामहं वृद्धं हन्तुमिच्छामि माधव। पितुः पितरमिष्टं च धिगस्तु क्षत्रजीविकाम्
माधव, जर मी त्या वृद्ध पितामहाला, जो वडिलांसारखा प्रिय आहे, मारण्याची इच्छा धरली, तर क्षत्रियाचं जीवन लाजिरवाणं आहे.
ततोऽब्रवीन्महाराज वार्ष्णेयः कुरुनन्दनम् । रोचते मे महाप्राज्ञ राजेन्द्र तव भाषितम्
मग वृष्णिकुळातील त्या वीराने, कुरुनंदनाला सांगितलं – 'राजेंद्र, तुझं बोलणं मला फार आवडलं, महाप्राज्ञा.'
देवव्रतः कृती भीष्मः प्रेक्षितेनापि निर्दहेत्। गम्यतां स्ववधोपायं प्रष्टुं सागरगासुतम्
देवव्रत, म्हणजे भीष्म, केवळ नजरेनंही जाळू शकतो. चला, आपण सगळे मिळून सागरकन्येच्या पुत्राकडे त्याच्या पराभवाचा उपाय विचारायला जाऊया.
वक्तमर्हति सत्यं स त्वया पृष्टो विशेषतः । ते वयं तत्र गच्छामः प्रष्टुं कुरुपितामहम्
तो विशेषतः तुझ्या विचारण्यावर सत्य सांगण्यास योग्य आहे. म्हणून आपण तिथे जाऊन कुरुपितामहाला विचारूया.
गत्वा शान्तनवं वृद्धं मन्त्रं पृच्छाम भारत । स नो दास्यति मन्त्रं यं तेन योत्स्यामहे परान्
शांतनुपुत्र त्या वृद्धाकडे जाऊन आपण सल्ला विचारूया, भारत. तो आपल्याला जो उपाय सांगेल, त्याने आपण शत्रूंशी लढू.
एवमामन्त्र्य ते वीराः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज। जग्मुस्ते सहिताः सर्वे वासुदेवश्च वीर्यवान्
असं ठरवून, पांडुपुत्रांचा मोठा भाऊ आणि सर्व पांडव, बलवान वासुदेवासह, एकत्र निघाले.
विमुक्तशस्त्रकवचा भीष्मस्य सदनं प्रति। प्रविश्य च तदा भीष्मं शिरोभिः प्रणिपेदिरे
शस्त्र आणि कवच बाजूला ठेवून, ते भीष्माच्या निवासाकडे गेले. आत जाऊन त्यांनी भीष्माला डोकं टेकून नमस्कार केला.
पूजयन्तो महाराज पाण्डवा भरतर्षभम् । प्रणम्य शिरसा चैनं भीष्मं शरणमभ्ययुः
राजा, पांडवांनी भरतवंशातील वृषभीष्माचा सन्मान केला आणि डोकं टेकून त्याच्याकडे आश्रय मागितला.
तानुवाच महाबाहुर्भीष्मः कुरुपितामहः । स्वागतं तव वार्ष्णेय स्वागतं ते धनञ्जय
मग महाबाहू भीष्म, कुरूंचे आजोबा, त्यांनी त्यांना म्हणाले — 'वृष्णिकुळातील कृष्णा, तुझं स्वागत आहे; धनंजया, तुझंही स्वागत आहे.'
स्वागतं धर्मपुत्राय भीमाय यमयोस्तथा। किं वा कार्यं करोम्यद्य युष्माकं प्रीतिवर्धनं
युधिष्ठिरा, भीमा आणि दोन्ही जुळ्या भावांनाही स्वागत आहे; आज मी तुमच्यासाठी असं कोणतं काम करू, ज्यामुळे तुमचा आनंद वाढेल?
युद्धादन्यत्र हे वत्साः प्रीयन्तां मा विशङ्कथ ।' सर्वात्मनापि कर्तास्मि यदपि स्यात्सदुष्करम् । तथा ब्रुवाणं गाङ्गेयं प्रीतियुक्तं पुनःपुनः
लढाईखेरीज, मुलांनो, निर्धास्त राहा, काही काळजी करू नका; अगदी कठीण असलं तरी मी पूर्ण ताकदीने तुमचं काम करीन.' गंगेपुत्र भीष्म प्रेमाने पुन्हा पुन्हा असं म्हणाले.
उवाच राजा दीनात्मा प्रीतियुक्तमिदं वचः। कथं जयेम सर्वज्ञ कथं राज्यं लभेमहि
राजा, मनात दुःख घेऊन, प्रेमाने म्हणाला — 'सर्वज्ञा, आपण कसे जिंकू? आपल्याला राज्य कसं मिळवता येईल?'
प्रजानां संशयो न स्यात्कथं तन्मे बद प्रभो । भवान्हि नो वधोपायं ब्रवीतु स्वयमात्मनः
'लोकांच्या मनात शंका कशी राहणार नाही? हे मला सांगा, प्रभो. कारण, आपल्या पराभवाचा उपाय तुम्हीच आम्हाला सांगावा.'
भवन्तं समरे वीर विषहेम कथं वयम्। न हि ते सूक्ष्ममप्यस्ति रन्ध्रं कुरुपितामह
'वीरा, आम्ही युद्धात तुम्हाला कसे हरवू? कुरूंचे आजोबा, तुमच्यात अगदी लहानशीही कमतरता नाही.'
मण्डलेनैव धनुषा दृश्यसे संयुगे सदा। आददानं संदधानं विकर्षन्तं धनुर्न च
'युद्धात नेहमीच तुम्ही धनुष्याचा वर्तुळ करून, सतत बाण सोडताना, चढवताना आणि ओढताना दिसता.'
पश्यामस्त्वां महाबाहो रथे सूर्यमिवापरम् । रथाश्वनरनागानां हन्तारं परवीरहन्
'महाबाहू, आम्ही तुम्हाला रथावर दुसऱ्या सूर्यासारखेच पाहतो; रथ, घोडे, सैनिक आणि हत्ती यांचा संहार करणारे, शत्रूंचा नाश करणारे.'
कोऽथवोत्सहते जेतुं वां पुमान्भरतर्षभ । वर्षता शरवर्षाणि महान्ति पुरुषर्षभ
'भरतवंशातील श्रेष्ठा, मग अशा वेळी, जेव्हा तुम्ही मोठ्या प्रमाणात बाणांचा वर्षाव करता, कोण माणूस तुम्हाला जिंकू शकतो?'
क्षयं निता हि पृतना संयुगे महती मम। यथा युधि जयेम त्वां यथा राज्यं भृशं मम
'माझी मोठी सेना युद्धात नष्ट झाली आहे; आम्ही युद्धात तुम्हाला कसे जिंकू, आणि माझं राज्य पुन्हा कसं मिळवू, हे सांगा.'
ततोऽब्रवीच्छान्तनवः पाण्डवान्पाण्डुपूर्वज
मग शांतनूचे पुत्र पांडवांना, पांडूच्या ज्येष्ठ पुत्राला म्हणाले.
न कथंचन कौन्तेय मयि जीवति संयुगे। जयो भवति सर्वज्ञ सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
'कौन्तेय, मी युद्धात जिवंत असेपर्यंत, तुम्हाला विजय मिळणार नाही, हे मी खरे सांगतो.'
निर्जिते मयि युद्धेन रणे जेष्यथ पाण्डवाः । क्षिप्रं मयि प्रहरत यदीच्छथ रणे जयम्
'युद्धात जर तुम्ही मला हरवलंत, तर पांडवांनो, तुम्ही नक्की जिंकाल; म्हणून, जर विजय हवा असेल, तर लवकरच माझ्यावर हल्ला करा.'
अनुजानामि वः पार्थाः प्रहरध्वं यथासुखम् । एवं हि सुकृतं मन्ये भवतां विदितो ह्यहम् । हते मयि हतं सर्वं तस्मादेवं विधीयताम्
'पार्थांनो, मी तुम्हाला परवानगी देतो — हवे तसे हल्ला करा; कारण मला हेच योग्य वाटते, आणि मी तुम्हाला चांगलं ओळखतो. मी मारला गेलो की, सर्व काही संपेल; म्हणून असंच करा.'
ब्रूहि तस्मादुपायं नो यथा युद्धे जयेमहि। भवन्तं समरे क्रुद्धं दण्डहस्तमिवान्तकम्
'म्हणून, आम्ही युद्धात तुम्हाला कसे जिंकू, याचा उपाय सांगा; कारण तुम्ही रागावलेल्या मृत्यूसारखे, दंड घेऊन उभे आहात.'
शक्यो वज्रधरो जेतुं वरुणोऽथ यमस्तथा। न भवान्समरे शक्यः सेन्द्रैरपि सुरासुरैः
'वज्रधारी, वरुण किंवा यम यांना जरी जिंकता येईल, तरी युद्धात तुम्हाला, इंद्रासह देव-दानवही, जिंकू शकत नाहीत.'
सत्यमेतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव
'महाबाहू पांडवा, जसं तू म्हणतोस, ते खरंच आहे.'
नाहं जेतुं रणे शक्यः सेन्द्रैरपि सुरासुरैः। आत्तशस्त्रो रणे यत्तो गृहीतवरकार्मुकः । ततो मां न्यस्तशस्त्रं तु एते हन्युर्महारथाः
'युद्धात मी शस्त्र घेऊन, सज्ज असताना, इंद्रासह देव-दानवही मला जिंकू शकत नाहीत; पण मी शस्त्र खाली ठेवल्यावर, हे सर्व महायोद्धे मला मारू शकतात.'
निक्षिप्तशस्त्रे पतिते विमुक्तकवचध्वजे । द्रवमाणे च भीते च तवास्मीति च वादिनि
शस्त्र खाली टाकलं, कवच आणि ध्वज फेकून दिला, भीतीने पळू लागला आणि 'मी तुझाच आहे' असं म्हणाला,
स्त्रीजिते स्त्रीप्रधाने च स्त्रीप्रधायिनि धर्मज' स्त्रियां स्त्रीनामधेये च विकले चैकपुत्रिणि । अप्रसूते च षण्डे च न युद्धं रोचते मम
स्त्रियांनी जिंकलेल्या, स्त्रिया पुढे असलेल्या, किंवा स्त्रिया प्रमुख असलेल्या युद्धात, धर्मज्ञा, किंवा स्त्रियांच्या मध्ये, ज्यांचं नावही स्त्रीचं आहे, जी दुर्बल आहे, एकुलती एक मुलगी आहे, जी अपत्यहीन आहे किंवा नपुंसक आहे—त्यांच्याशी मला युद्ध करावंसं वाटत नाही.