हनिष्यामि रणे भीष्ममाहूय पुरुषर्षभम् । पश्यतां धार्तराष्ट्राणां यदि नेच्छति फल्गुनः
जर फाळ्गुनाला इच्छा नसेल, तर मी स्वतः त्या पुरुषसिंह भीष्माला युद्धात आव्हान देऊन, धृतराष्ट्रपुत्रांच्या समोर ठार मारीन.
यदि भीष्मे हते वीरे जयं पश्यसि पण्डव। हन्तास्म्येकरथेनाद्य कुरुवृद्धं पितामहम्
पांडवा, जर तूं भीष्मासारख्या शूरवीराच्या मृत्यूमध्ये विजय पाहत असशील, तर आज मी एकाच रथावरून कुरुकुळातील वयोवृद्ध पितामहाचा वध करीन.
पश्य मे विक्रमं राजन्महेन्द्रस्येव संयुगे। विमुञ्चन्तं महास्त्रामि पातयिष्यामि तं रथात्
राजन, युद्धात माझं पराक्रम पहा, जसं महेंद्राचं असतं; मी मोठी अस्त्रं सोडून त्याला रथावरून खाली पाडीन.
यः शत्रुः पाण्डुपुत्राणां मच्छत्रुः स न संशयः। मदर्था भवदर्था ये ये मदीयास्तवैव ते
पांडुपुत्रांचा जो शत्रू आहे, तो माझाही शत्रू आहे, यात शंका नाही; माझ्या किंवा तुझ्या कारणासाठी जे माझे आहेत, ते सगळे तुझेच आहेत.
तव भ्राता मम सखा संबन्धी शिष्य एव च । मांसान्युत्कृत्य दास्यामि फल्गुनार्थे महीपते
तुझा भाऊ माझा मित्र, नातेवाईक आणि शिष्यही आहे; फाळ्गुनाच्या हितासाठी मी स्वतःचं मांसही कापून देईन, राजन.
एष चापि नरव्याघ्रो मत्कृते जीवितं त्यजेत्। एष नः समयस्तात तारयेम परस्परम्
आणि हा पुरुषसिंह माझ्यासाठी आपलं जीवनही सोडू शकतो; आपल्यात असा ठराव आहे की, आपण एकमेकांना वाचवायचं.
स मां नियुङ्क्ष्व राजेन्द्र यावत्सज्जो भवाम्यहम् । प्रतिज्ञातमुपप्लाव्ये यत्तत्पार्थेन पूर्वतः
राजाधिराज, मी तयार असताना मला सांग; उपप्लव्य येथे पार्थाने जे वचन दिलं, ते पूर्ण व्हायलाच हवं.
पातयिष्यामि गाङ्गेयमित्युलूकस्य संनिधौ। परिरक्ष्यमिदं तावद्वचः पार्थस्य धीमतः
उलूकाच्या उपस्थितीत त्याने वचन दिलं होतं, 'मी गंगेपुत्राला खाली पाडीन.' तोपर्यंत बुद्धिमान पार्थाचं हे वचन जपावं.
अनुज्ञातेन पार्थेन मया कार्यं न संशयः। अथवा फल्गुनस्यैष भारः परिमितो रणे
पार्थाच्या परवानगीनेच मला काही करायचं, यात शंका नाही; नाहीतर युद्धातील हा भार फक्त फाळ्गुनाचाच आहे.
स हनिष्यति संग्रामे भीष्मं परपुरंजयम् । अशक्यमपि कुर्याद्धि रणे पार्थः समुद्यतः
तो युद्धात शत्रूंच्या किल्ले जिंकणाऱ्या भीष्माचा वध करील; कारण पार्थाने ठरवलं की, त्याला अशक्यही शक्य करता येतं.
त्रिदशान्वा समुद्युक्तान्सहितान्दैत्यदानवैः । निहन्त्यादर्जुनः सङ्ख्ये किमु भीष्मं नराधिप
अर्जुन जर खडबडून उठला, तर तो देव, दैत्य आणि दानवांसकट सगळ्यांना युद्धात हरवू शकतो; मग भीष्माचं काय, राजन?
विपरीतो महावीर्यो गतसत्वोऽल्पजीवनः । भीष्मः शान्तनवो नूनं कर्तव्यं नावबुध्यते
शांतनूचा पुत्र भीष्म मोठ्या सामर्थ्याचा असला, तरी त्याचं मन आता वळलं आहे, त्याचा उत्साह संपला आहे, आयुष्य थोडंच उरलं आहे आणि काय करावं हे त्याला समजत नाही.
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि माधव। सर्वे ह्येते न पर्याप्तास्तव वेगविधारणे
हे खरंच आहे, महाबाहो, जसं तू म्हणालास, माधव. कारण हे सगळे मिळूनही तुझ्या वेगाला थोपवू शकत नाहीत.
नियतं समावाप्स्यामि सर्वमेतद्यथेप्सितम् । यस्य मे पुरुषव्याघ्र भवान्पक्षे व्यवस्थितः
हे पुरुषसिंह, तू माझ्या बाजूला ठाम उभा आहेस, म्हणून मला हवी ती सगळी गोष्ट मी नक्की साध्य करीन.
सेन्द्रानपि रणे देवाञ्जयेयं जयतां वर। त्वया नाथेन गोविन्द किमु भीष्मं महारथम्
गोविंदा, तू माझा रक्षक असताना, मी इंद्रासह देवतांनाही युद्धात जिंकू शकतो, मग भीष्मासारख्या महान रथीचं काय?
न तु त्वामनृतं कर्तुमुत्सहे स्वात्मगौरवात्। अयुध्यमानाः सहाय्यं यथोक्तं कुरु माधव
माझ्या आत्मगौरवामुळे मी तुझ्याशी असत्य वागू शकत नाही. म्हणून, माधव, तू जसं सांगितलंस तसं, न लढता आम्हाला मदत कर.
समयस्तु कृतः कश्चिन्मम भीष्मेण संयुगे। मन्त्रयिष्ये तवार्थाय न तु योत्स्ये कथंचन
माझं आणि भीष्माचं युद्धात काहीतरी ठरलं आहे. मी तुझ्या भल्यासाठी सल्ला घेईन, पण कधीच लढणार नाही.
दुर्योधनार्थं योत्स्यामि सत्यमेतदिति प्रभो। स हि राज्यस्य मे दाता मन्त्रस्यैव च माधव
मी दुर्योधनासाठीच लढणार, हे खरं आहे, प्रभो. कारण तोच मला राज्य आणि सल्ला देणारा आहे, माधव.
तस्माद्देवव्रतं भूयो वधोपायार्थमात्मनः । भवता सहिताः सर्वे प्रयाम मधुसूदन
म्हणून, मधुसूदन, आपण सगळे मिळून पुन्हा देवव्रताकडे जाऊ या, त्याच्या पराभवाचा उपाय विचारायला.
तद्वयं सहिता गत्वा भीष्ममाशु नरोत्तमम् । रुचिते तव पृच्छामि मन्त्रं वार्ष्णेय माचिरम्
म्हणून आपण दोघं मिळून लगेच भीष्माकडे जाऊ या, आणि तुझ्या इच्छेनुसार, वृष्णिकुळातील, मी त्याला लवकरच सल्ला विचारतो.
स वक्ष्यति हितं वाक्यं सत्यमस्माज्जनार्दन। यथा च वक्ष्यते कृष्ण तथा कर्तास्मि संयुगे
तो जनार्दन, आपल्यासाठी हिताचं आणि सत्यचं बोलणार. कृष्णा, जसं तो सांगेल, तसं मी युद्धात वागेन.
स नो जयस्य दाता स्यान्मन्त्रस्य च दृढव्रतः । बालाः पित्रा विहीनाश्च तेन संवर्धिता वयम्
तो आपल्या विजयाचा आणि सल्ल्याचा खरा दाता आहे. आम्ही लहानपणी वडिलांविना होतो, तेव्हा त्यानेच आम्हाला वाढवलं.
तं चेत्पितामहं वृद्धं हन्तुमिच्छामि माधव। पितुः पितरमिष्टं च धिगस्तु क्षत्रजीविकाम्
माधव, जर मी त्या वृद्ध पितामहाला, जो वडिलांसारखा प्रिय आहे, मारण्याची इच्छा धरली, तर क्षत्रियाचं जीवन लाजिरवाणं आहे.
ततोऽब्रवीन्महाराज वार्ष्णेयः कुरुनन्दनम् । रोचते मे महाप्राज्ञ राजेन्द्र तव भाषितम्
मग वृष्णिकुळातील त्या वीराने, कुरुनंदनाला सांगितलं – 'राजेंद्र, तुझं बोलणं मला फार आवडलं, महाप्राज्ञा.'
देवव्रतः कृती भीष्मः प्रेक्षितेनापि निर्दहेत्। गम्यतां स्ववधोपायं प्रष्टुं सागरगासुतम्
देवव्रत, म्हणजे भीष्म, केवळ नजरेनंही जाळू शकतो. चला, आपण सगळे मिळून सागरकन्येच्या पुत्राकडे त्याच्या पराभवाचा उपाय विचारायला जाऊया.
वक्तमर्हति सत्यं स त्वया पृष्टो विशेषतः । ते वयं तत्र गच्छामः प्रष्टुं कुरुपितामहम्
तो विशेषतः तुझ्या विचारण्यावर सत्य सांगण्यास योग्य आहे. म्हणून आपण तिथे जाऊन कुरुपितामहाला विचारूया.
गत्वा शान्तनवं वृद्धं मन्त्रं पृच्छाम भारत । स नो दास्यति मन्त्रं यं तेन योत्स्यामहे परान्
शांतनुपुत्र त्या वृद्धाकडे जाऊन आपण सल्ला विचारूया, भारत. तो आपल्याला जो उपाय सांगेल, त्याने आपण शत्रूंशी लढू.
एवमामन्त्र्य ते वीराः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज। जग्मुस्ते सहिताः सर्वे वासुदेवश्च वीर्यवान्
असं ठरवून, पांडुपुत्रांचा मोठा भाऊ आणि सर्व पांडव, बलवान वासुदेवासह, एकत्र निघाले.
विमुक्तशस्त्रकवचा भीष्मस्य सदनं प्रति। प्रविश्य च तदा भीष्मं शिरोभिः प्रणिपेदिरे
शस्त्र आणि कवच बाजूला ठेवून, ते भीष्माच्या निवासाकडे गेले. आत जाऊन त्यांनी भीष्माला डोकं टेकून नमस्कार केला.
पूजयन्तो महाराज पाण्डवा भरतर्षभम् । प्रणम्य शिरसा चैनं भीष्मं शरणमभ्ययुः
राजा, पांडवांनी भरतवंशातील वृषभीष्माचा सन्मान केला आणि डोकं टेकून त्याच्याकडे आश्रय मागितला.