वासुदेवस्त्वसंभ्रान्तो धैर्यमास्थाय सत्वरः । चोदयामास तानश्वान्विनुन्नान्भीष्मसायकैः
पण वासुदेवाने, अजिबात घाबरले नाही आणि धैर्याने, भीष्माच्या बाणांनी घायाळ झालेले घोडे झपाट्याने पुढे हाकले.
ततः पार्थो धनुर्गृह्य दिव्यं जलदनिःस्वनम् । पातयामास भीष्मस्य धनुश्छित्त्वा शितैः शरैः
मग पार्थाने मेघगर्जनेसारखा आवाज करणारे दिव्य धनुष्य उचलून, तीक्ष्ण बाणांनी भीष्माचं धनुष्य तोडलं.
स च्छिन्नधन्वा कौरव्यः पुनरन्यन्महद्धनुः । निमेषान्तरमात्रेण सज्यं चक्रे पिता तव
कौरवकुळातील त्या वीराने, धनुष्य तुटल्यानंतर, क्षणाचाही विलंब न करता दुसरं मोठं धनुष्य घेतलं आणि ते क्षणात सज्ज केलं.
चकर्ष च ततो दोर्भ्यां धनुर्जलदनिःस्वनम् । अथास्य तदपि क्रुद्धश्चिच्छेद धनुरर्जुनः । तस्य तत्पूजयामास लाघवं शन्तनोः सुतः
त्याने दोन्ही हातांनी ते धनुष्य ओढलं, तेव्हा मेघगर्जना झाली. पण अर्जुनाने रागाने ते धनुष्यही तोडलं. शंतनूच्या पुत्राने त्याच्या त्या वेगाचं कौतुक केलं.
गाङ्गेयस्त्वब्रवीत्पार्थं धन्विश्रेष्ठमरिंदम। साधुसाधु महाबाहो साधु कुन्तीसुतेति च
गंगेपुत्र भीष्म म्हणाला, 'पार्था, धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ, शत्रूंचा नाश करणारा, छान केलंस, छान केलंस, महाबाहू! छान केलंस, कुंतीपुत्रा!'
समाभाष्यैवमपरं प्रगृह्य रुचिरं धनुः। मुमोच समरे भीष्मः शरान्पार्थरथं प्रति
असं म्हणून, भीष्माने दुसरं सुंदर धनुष्य घेतलं आणि युद्धात पार्थाच्या रथावर बाणांचा मारा केला.
अदर्शयद्वसुदेवो हययाने परं बलम्। मोघान्कुर्वञ्शरांस्तस्य मण्डलानि निदर्शयन्
वासुदेवाने घोडे हाकण्यात मोठं कौशल्य दाखवलं, भीष्माचे बाण व्यर्थ केले आणि रथ गोल गोल फिरवत दाखवले.
शुशुभाते नरव्याघ्रौ तौ भीष्मशरविक्षतौ । गोवृषाविव संरब्धौ विषाणोल्लिखिताङ्कितौ
भीष्माच्या बाणांनी जखमी झालेले ते दोघे नरसिंह, जणू दोन संतप्त बैल, शिंगांनी उमटलेल्या खुणांसारखे, तेजस्वी दिसत होते.
वासुदेवस्तु संप्रेक्ष्य पार्थस्य मृदुयुद्धताम् । भीष्मं च शरवर्षाणि सृजन्तमनिशं युधि
पण वासुदेवाने पाहिलं की, पार्था सौम्यपणे लढतोय आणि भीष्म युद्धात सतत बाणांचा वर्षाव करतोय.
प्रतपन्तमिवादित्यं मध्यमासाद्य सेनयोः । वरान्वरान्विनिघ्नन्तं पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान्
तो जणू दोन सैन्यांच्या मध्ये तेजस्वी सूर्याप्रमाणे प्रखरतेने चमकत होता आणि पांडुपुत्रांच्या सेनांतील श्रेष्ठ योद्ध्यांना पराभूत करत होता.
युगान्तमिव कुर्वाणं भीष्मं यौधिष्ठिरे बले । नामृष्यत महाबाहुर्माधवः परवीरहा
युधिष्ठिराच्या सैन्यात भीष्म रागाने जसा युगाचा अंतच घडवतो आहे, हे पाहून पराक्रमी, शत्रूंचा संहार करणारा माधव हे सहन करू शकला नाही.
उत्सृज्य रजतप्रख्यान्हयान्पार्थस्य मारिष । वासुदेवस्ततो योगी प्रचस्कन्द महारथात्
पार्थाचे चांदीसारखे चमकणारे घोडे सोडून, योगी वासुदेव त्या मोठ्या रथावरून खाली उतरला.
अभिदुद्राव भीष्मं स भुजप्रहरणो बली। प्रतोदपाणिस्तेजस्वी सिंहवद्विनदन्मुहुः
हातात चाबूक घेऊन, तेजस्वी आणि बलवान कृष्णाने भीष्मावर सिंहासारखा पुन्हा पुन्हा गर्जना करत झेप घेतली.
दारयन्निव पद्भ्यां स जगतीं जगदीश्वरः । क्रोधताम्रेक्षणः कृष्णो जिघांसुरमितद्युतिः
जगाचा स्वामी कृष्ण, रागाने डोळे लाल झालेले, शत्रूचा वध करण्याच्या इर्षेने जणू पायांनी पृथ्वी फाडतो आहे असे वाटत होते.
ग्रसन्निव च तेजांसि तावकानां महाहवे । दृष्ट्वा माधवमाक्रन्दे भीष्मायोद्यतमन्तिके
महायुद्धात तुझ्या सैन्याचे तेज जणू गिळतच आहे असा माधव, भीष्मावर हल्ला करण्यासाठी पुढे सरसावताना दिसला.
हतो भीष्मो हतो भीष्म इति तत्रस्म सैनिकाः । क्रोशन्तः प्राद्रवन्सर्वे वासुदेवभयातुराः
'भीष्म मारला गेला! भीष्म मारला गेला!' असे सर्व सैनिक भीतीने ओरडू लागले आणि वासुदेवाच्या धास्तीने पळून गेले.
पीतकौशेयसंवीतो मणिश्यामो जनार्दनः । शुशुभे विद्रवन्भीष्मं विद्युन्माली यथाम्बुदः
पिवळ्या रेशमी वस्त्रात, रत्नासारखा काळा, जनार्दन भीष्माकडे झेपावताना जणू वीजेच्या हाराने सजलेला काळा मेघच शोभून दिसत होता.
स सिंह इव मातङ्गं यथर्षभ इवर्षभम् । अभिदुद्राव वेगेन विनदन्यादवर्षभः
सिंह जसा हत्तीवर तुटून पडतो किंवा बलद दुसऱ्या बलदावर झेप घेतो, तसा पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो मोठ्या वेगाने गर्जना करत पुढे धावला.
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य पुण्डरीकाक्षमाहवे। असंभ्रमं रणे भीष्मो विचकर्ष महद्धनुः । उवाच चैव गोविन्दमसंभ्रान्तेन चेतसा
कमळासारखे डोळे असलेला कृष्ण युद्धात आपल्यावर येताना पाहून, भीष्माने घाबरटपणा न दाखवता मोठे धनुष्य ओढले आणि स्थिर मनाने गोविंदाला म्हणाला.
एह्येहि पुण्डरीकाक्ष देवदेव नमोस्तु ते । मामद्य सात्वतश्रेष्ठ तापयस्त महाहवे
या, या कमळनयन! देवांचा देव, तुला नमस्कार. आज या महायुद्धात, सात्वतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, तू मला त्रास देऊ नकोस.
त्वया हि देव संग्रामे हतस्यापि ममानघ । श्रेय एव परं कृष्ण लोके भवति सर्वतः
देवा, जर तूच युद्धात मला मारलेस, तर हे पापरहित कृष्णा, माझ्यासाठी जगात सर्वत्र तेच सर्वश्रेष्ठ कल्याण ठरेल.
संभावितोऽस्मि गोविन्द त्रैलोक्येनाद्य संयुगे। प्रहरस्व यथेष्टं वै दासोऽस्मि तव चानघ
गोविंदा, आज या युद्धात मला त्रैलोक्याचाही सन्मान मिळाला आहे. पापरहित, तू जसे वाटेल तसे प्रहार कर, कारण मी तुझा दास आहे.
अन्वगेव ततः पार्थः समभिद्रुत्य केशवम् । निजग्राह महाबाहुर्बाहुभ्यां परिगृह्य वै
त्याच्यामागून पार्थाने धावत जाऊन केशवाला आपल्या बलवान हातांनी घट्ट धरले.
निगृह्यमाणः पार्थेन कृष्णो राजीवलोचनः । जगामैवैनमादाय वेगेन पुरुषोत्तमः
पार्थाने रोखल्यावर, कमळनयन कृष्ण, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, वेगाने त्याला घेऊन गेला.
पार्थस्तु विष्टभ्य बलाच्चरणौ परवीरहा । निजग्राह हृषीकेशं कथंचिद्दशमे पदे
पराक्रमी पार्थाने जोर लावून दोन्ही पाय रोवले आणि दहाव्या पावलावर कसाबसा हृषीकेशाला पकडले.
तत एवमुवाचार्तः क्रोधपर्याकुलेक्षणम् । निःश्वसन्तं यथा नागमर्जुनः प्रणयात्सखा
मग अर्जुनाने, मनात वेदना आणि डोळ्यांत राग, सापासारखा जोरात श्वास घेत, आपुलकीने मित्राला म्हणाले.
निवर्तस्व महाबाहो नानृतं कर्तुमर्हसि । यत्त्वया कथितं पूर्वं न योत्स्यामीति केशव
महाबाहू, तू मागे फिर. तू खोटं वागू नकोस. केशवा, तूच आधी म्हटलं होतंस, 'मी युद्ध करणार नाही.'
मिथ्यावादीति लोकास्त्वां कथयिष्यन्ति माधव । ममैष भारः सर्वो हि हनिष्यामि पितामहम्
माधवा, लोक तुला खोटारडा म्हणतील. हे सर्व ओझं माझ्यावर आहे; मीच पितामहाचा वध करीन.
शपे केशव शस्त्रेण सत्येन सुकृतेन च। अन्तं यथा गमिष्यामि शत्रूणां शत्रुसूदन
केशवा, मी शपथ घेतो — माझ्या शस्त्राची, सत्याची आणि पुण्याची — की मी माझ्या शत्रूंचा अंत घडवून आणीन, हे शत्रूंचा संहार करणाऱ्या!
अद्यैव पश्य दुर्धर्षं पात्यमानं महारथम् । तारापतिमिवापूर्णमन्तकाले यदृच्छया
आजच तू पाहा, तो दुर्धर वीर पडताना, जसा तारकांचा स्वामी आपला काळ पूर्ण झाल्यावर अचानक कोसळतो.