युधिष्ठिरं द्वादशभिर्बाह्वोरुरसि चार्पयत्। धृष्टद्युम्नं ततो विद्ध्वा ननाद सुमहाबलः
युधिष्ठिराच्या दोन्ही हातांवर आणि छातीवर बारा बाण मारले; मग धृष्टद्युम्नाला जखमी करून तो बलाढ्य भीष्म मोठ्याने गर्जला.
तं द्वादशाख्यैर्नकुलो माधवश्च त्रिभिः शरैः । धृष्टद्युम्नश्च सप्तत्या भीमसेनश्च सप्तभिः । युधिष्ठिरो द्वादशभिः प्रत्यविध्यत्पितामहम्
नकुलाने बारा, माधवाने तीन, धृष्टद्युम्नाने सत्तर, भीमाने सात, आणि युधिष्ठिराने बारा बाणांनी पितामहावर वार केला.
द्रोणस्तु सात्यकिं विद्ध्वा भीमसेनमविध्यत । एकैकं पञ्चभिर्बाणैर्यमदण्डोपमैः शितैः
द्रोणाने सात्यकीला मारून मग भीमसेनावर, प्रत्येकी पाच धारदार आणि कठीण बाणांनी वार केला.
तौ च तं प्रत्यविध्येतां त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः । तोत्रैरिव महानागं द्रोणं ब्राह्मणपुङ्गवम्
त्यांनी दोघांनी मिळून द्रोण या श्रेष्ठ ब्राह्मणावर, प्रत्येकाने तीन सरळ बाणांनी जणू मोठ्या हत्तीला टोचणी लावावी तसे वार केले.
सौवीरा कितवाः प्राच्याः प्रतीच्योदीच्यमालवाः । अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः। संग्रमे नाजहुर्भीष्मं वध्यमानाः शितैः शरैः
सौवीर, कितव, प्राच्य, प्रतीच्य, मालव, अभिषाह, शूरसेन, शिबी आणि वसात या सर्वांनी, भीष्माच्या धारदार बाणांनी जखमी होऊन, युद्धात त्याला थांबवू शकले नाही.
तथैवान्ये महीपाला नानादेशसमागताः । पाण्डवानभ्यवर्तन्त विविधायुधपाणयः । तथैव पाण्डवा राजन्परिवव्रुः पितामहम्
त्याचप्रमाणे, विविध प्रदेशांतील इतर राजेही वेगवेगळ्या शस्त्रांनी सज्ज होऊन पांडवांवर चालून आले; आणि पांडवांनीही, राजन, पितामहाला सर्व बाजूंनी वेढले.
स समन्तात्परिवृतो रथौघैरपराजितः । गहनेऽग्निरिवोत्सृष्टः प्रजज्वाल दहन्परान्
सर्व बाजूंनी रथांच्या लाटांनी वेढलेला, तो अपराजित योद्धा जणू दाट जंगलात पेटलेला अग्नीच, शत्रूंना जाळत तेजाने प्रज्वलित झाला.
रथाग्न्यगारश्चापार्चिरसिशक्तिगजेन्धनः । शरस्फुलिङ्गो भीष्माग्निर्ददाह क्षत्रियर्षभान्
रथ हे जणू अग्निकुंड, धनुष्य जणू ज्वाळा, तलवारी आणि भाले इंधन, बाण जणू ठिणग्या, अशा भीष्माच्या अग्नीने क्षत्रियश्रेष्ठ जळून गेले.
यथा हि सुमहानग्निः कक्षे चरसि सानिलः ।' तथा भीष्मो महाराज दिव्यमस्त्रमुदीरयन्
जसा मोठा अग्नी वाऱ्याच्या झोताने झाडाझुडपांतून धावतो, तसा भीष्म, राजन, दिव्य अस्त्र सोडून रणभूमीत धडाडत गेला.
सुवर्णपुङ्खैरिषुभिर्गार्ध्रपक्षैः सुतेजनैः । कर्णिनालीकनाराचैश्छादयामास तद्बलम्
सुवर्णपंख, गृध्रपंख, उत्तम बांधणीचे, कर्णी, नाळिका आणि नाराच अशा बाणांनी त्याने त्या सैन्यावर पाऊस पाडला.
अपातयद्ध्वजांश्चैव रथिनश्च शितैः शरैः । मुण्डतालवनानीव चकार स रथव्रजान्
त्याने धारदार बाणांनी ध्वज आणि रथी खाली पाडले; त्यामुळे रथांच्या गर्द्या जणू शिरच्छेद झालेल्या ताडवनासारख्या दिसू लागल्या.
निर्मनुष्यान्रथान्राजन्गजानश्वांश्च संयुगे। अकरोत्स महाबाहुः सर्वशस्त्रभृतां वरः
महाबाहू आणि सर्व शस्त्रधारींपैकी श्रेष्ठ असलेल्या त्याने, युद्धात रथ, हत्ती आणि घोडे माणसाविना करून टाकले, राजन.
तस्य ज्यातलनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः। निशम्य सर्वभूतानि समकम्पन्त भारत
त्याच्या धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा गडगडाट वीज चमकावी तसा घुमला, आणि तो आवाज ऐकून सर्व प्राणी, भारत, थरथर कापू लागले.
अमोघा ह्यपत्नबाणाः पितुस्ते भरतर्षभ। नासज्जन्त तनुत्रेषु भीष्मचापच्युताः शराः
तुझ्या वडिलांचे बाण कधीही निष्फळ जात नव्हते, भारतश्रेष्ठा; भीष्माच्या धनुष्यातून सुटलेले बाण कधीही दुर्बल ठिकाणी अडकत नसत.
हतवीरान्रथान्राजन्संयुक्ताञ्जवनैर्हयैः । अपश्याम महाराज ह्रियमाणान्रणाजिरे
राजा, आम्ही रणभूमीत वेगवान घोड्यांनी जोडलेले रथ, ज्यांवर वीर पडले होते, ते ओढून नेले जाताना पाहिले.
चेदिकाशिकरूषाणां सहस्राणि चतुर्दश । महारथाः समाख्याताः कलपुत्रास्तनुत्यजः । अपरावर्तिनः सर्वे सुवर्णविकृतध्वजाः
चेदि, काशी आणि करूष यांचे चौदा हजार बलाढ्य रथी, जे राजपुत्र म्हणून प्रसिद्ध होते, सर्वजण सुवर्णाने सजवलेल्या ध्वजांसह, एकही मागे न फिरता लढले.
संग्रामे भीष्ममासाद्य व्यादितास्यमिवान्तकम्। निमग्नाः परलोकाय सवाजिरथकुञ्जराः
लढाईत भीष्मांसमोर उभे राहून, जणू मृत्यूच्या उघड्या जबड्यात शिरल्यासारखे, ते आपल्या घोडे, रथ आणि हत्तींसह दुसऱ्या जगात बुडाले.
भग्नाक्षोपस्करान्कांश्चिद्भग्नचक्रांश्च भारत। अपश्याम महाराज शतशोऽथ सहस्रशः
राजा, आम्ही शेकडो-हजारो रथांचे तुटलेले अक्ष, उपकरणे आणि मोडलेली चाकं रणभूमीत पडलेली पाहिली.
सवरूथै रथैर्भग्नै रथिभिश्च निपातितैः । शरैः सुकवचैश्छिन्नैः पट्टसैश्च विशांपते
मोडलेले रथ, त्यांचे रथी, पडलेले वीर, तुटलेल्या बाणांचे तुकडे आणि फाटलेली तलवारी, हे सर्व तेथे विखुरलेले होते, राजाधिराज.
गदाभिर्भिण्डिपालैश्च निशितैश्च शिलीमुखैः । अनुकर्षैरुपासङ्गैश्चक्रैर्भग्नैश्च मारिष
गदा, भिंडिपाळ, धारदार बाणांचे टोक, जुए, उपासंग आणि तुटलेली चाकं, हे सर्व, मारिषा, रणभूमीत पसरले होते.
बाहुभिः कार्मुकैः खङ्गैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः। तलत्रैरङ्गुलित्रैश्च ध्वजैश्च विनिपातितैः। चापैश्च बहुधा च्छिन्नैः समास्तीर्यत मेदिनी
हात, धनुष्य, तलवारी, कुंडलांसह तुटलेली डोकी, ढाली, बोटांचे रक्षण करणारे तुकडे, पडलेले ध्वज आणि अनेक तुटलेली धनुष्ये, या सर्वांनी पृथ्वी झाकली गेली.
गजारोहा गजान्राजन्हयांश्च हयसादिनः । अभिपेतुर्द्रुतं तत्र शतशोऽथ सहस्रशः
राजा, शेकडो-हजारो हत्तीस्वार आपल्या हत्तींसह, आणि घोडेस्वार आपल्या घोड्यांसह, तिथे वेगाने पडले.
यतमानाश्च ते वीरा द्रवमाणान्महारथान्। नाशक्नुवन्वारयितुं भीष्मबाणप्रपीडितान्
ते वीर प्रयत्न करत होते, पण भीष्मांच्या बाणांच्या वर्षावाने त्रस्त झालेले मोठे रथी पळून जात होते, त्यांना थांबवता आले नाही.
महेन्द्रसमवीर्येण वध्यमाना महाचमूः । अभज्यत महाराज न च द्वौ समधावताम्
महेंद्रासारखी ताकद असणाऱ्याने सेना मारली जात होती, त्यामुळे ती सेना तुटली, राजा, आणि दोनही एकत्र उभे राहिले नाहीत.
आविद्धरथनागाश्वं पतितध्वजसंकुलम् । अनीकं पाण्डुपुत्राणां हाहाभूतमचेतनम्
पांडवांची मांडणी, जिथे जखमी रथ, हत्ती, घोडे आणि पडलेले ध्वज होते, तिथे हंबरडा आणि शुद्ध हरपलेली स्थिती निर्माण झाली.
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथ। प्रियं सखाय चाक्रन्दे सखा दैवबलात्कृतः
इथे वडील मुलाला मारत होते, मुलगा वडिलांना मारत होता; प्रिय मित्र एकमेकांवर दैवाच्या जोरावर आक्रमण करत होते आणि हंबरडा करत होते.
विमुच्य कवचानन्ये पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः । प्रकीर्य केशान्धावन्तः प्रत्यदृश्यन्त सर्वशः
पांडवांच्या सैन्यातील काही सैनिक कवच फेकून, केस विस्कटून, सर्वत्र पळताना दिसत होते.
तद्गोकुलमिवोद्भ्रान्तमुद्भान्तरथकूबरम् । ददृशे पाण्डुपुत्रस्य सैन्यमार्तस्वरं तदा
त्या वेळी पांडवांची सेना, जणू गोंधळलेल्या गाईंचा कळप, विखुरलेली रथांची आडवी आणि वेदनेचा आवाज उठलेला, अशी दिसत होती.
प्रभज्यमानं सैन्यं तु दृष्ट्वा यादवनन्दनः । उवाच पार्थं बीभत्सुं निगृह्य रथमुत्तमम्
सेना तुटताना पाहून यादवांचा पुत्र आपल्या उत्तम रथाला थांबवून पांडुपुत्र अर्जुनाला म्हणाला.
अयं स कालः संप्राप्तः पार्थ यः काङ्क्षितस्तव। प्रहरास्मै नरव्याघ्र भीष्मायाहवशोभिने
पार्था, हा तोच क्षण आहे जो तू फार दिवसांपासून वाट पाहत होतास; आता, नरसिंहा, युद्धातील तेजस्वी भीष्मावर आक्रमण कर.