चर्मभिश्चामरैश्चित्रैः पताकाभिश्च मारिष । छत्रैः सितैर्हेमदण्डैश्चामरैश्च समन्ततः
रंगीत ढाली, सुंदर चामरे, पताका, पांढऱ्या छत्र्या सोन्याच्या दांड्यांसह आणि चहूकडे चामरे — अशा वस्तूंनी,
विशीर्णैर्विप्रधावन्तो दृश्यन्ते स्म दिशो दश। नवमेघप्रतीकाशा जलदोपमनिःस्वनाः
त्यांचे निशाणे तुटलेली, ते सर्व दहा दिशांना पळताना दिसत होते. ते काळ्या मेघांसारखे दिसत होते आणि त्यांच्या आवाजात मेघगर्जना होती.
तथैव दन्तिभिर्हीना गजारोहा विशांपते। प्रधावन्तोऽन्वदृश्यन्त तव तेषां च संकुले
त्याचप्रमाणे, हे लोकाधिपती, हत्ती नसलेल्या हत्तीस्वारांना तुझ्या आणि त्यांच्या गोंधळलेल्या सैन्यात धावताना पाहिले गेले.
नानादेशसमुत्थांश्च तुरगान्हेमभीषितान् । वातायमानानद्राक्षं शतशोऽथ सहस्रशः
मी शेकडो आणि हजारो घोडे, जे विविध प्रदेशांतून आलेले आणि सोन्याने सजवलेले होते, वाऱ्यासारखे धावताना पाहिले.
अश्वारोहान्हतैरश्वैर्गृहीतासन्समन्ततः । द्रवमाणानपश्याम द्राव्यमाणांश्च संयुगे
ज्यांचे घोडे मारले गेले, असे घोडेस्वार सर्व बाजूंनी पकडले जात होते; काही पळत होते, तर काही युद्धात हाकले जात होते.
गजो गजं समासाद्य द्रवमाणं महाहवे । ययौ प्रमृद्य तरसा पादातान्वाजिनस्तथा । तथैव च रथान्राजन्प्रममर्द रणे गजः
त्या मोठ्या युद्धात, एक हत्ती दुसऱ्या पळणाऱ्या हत्तीवर तुटून पडून त्याला जोरात चिरडून टाकत होता; तसेच घोडेस्वार पायदळांना चिरडत होते, आणि हत्ती रथांना युद्धात चिरडत होते, हे राजा.
रथाश्चैव समासाद्य पतितांस्तुरगान्भुवि। व्यमृद्गन्समरे राजंस्तुरगांश्च नरान्रमे
राजा, रथांनी खाली पडलेल्या घोड्यांना रणभूमीत चिरडले, आणि घोडे व माणसे दोघांनाही तुडवले.
एवं ते बहुधा राजन्प्रत्यमृद्गन्परस्परम्। `दृश्यन्तेस्म महाबाहो तत्रतत्र महाबलाः
राजा, ते बलवान वीर एकमेकांना अनेक प्रकारे तुडवत होते; इथे-तिथे त्यांची मोठी ताकद दिसत होती.
तस्मिन्रौद्रे तथा युद्धे वर्तमाने महाभये। प्रावर्तत नदी घोरा शोमितान्त्रतरङ्गिणी
त्या भयंकर आणि भीतीदायक युद्धात रक्ताच्या लाटा उसळणारी एक भीषण नदी वाहू लागली.
अस्थिसङ्घातसंबाधा केशशैवलाद्वला । रथह्रदा शरावर्ता हयमीना दुरासदा
ती नदी हाडांचे ढीग, केसांची जाळी, रथांचे खोल तळे, बाणांचे भोवरे आणि घोडे मासे याने भरलेली होती; तिच्या जवळ जाणे अशक्य होते.
शीर्षोपलसमाकीर्णा हस्तिग्राहसमाकुला । कवचोष्णीषफेनौघा धनुर्वेगासिकच्छपा
ती नदी छिन्न डोकींनी जणू दगडांनी भरलेली, हत्ती म्हणजे मगर, कवच व पागोट्यांचा फेस, आणि धनुष्य व तलवारी कासवांसारखी होती.
शङ्खनक्रौघसंकीर्णा छत्रकूर्मरथोडुपा।' पताकाध्वजवृक्षाढ्या मर्त्यकूलापहारिणी । क्रव्यादहंससंकीर्णा यमराष्ट्रविवर्धनी
ती नदी शंख व मगरींनी, छत्री, ढाल, रथ व ताऱ्यांनी भरलेली, पताका व ध्वजांनी जणू झाडे शोभली होती; तिच्या काठावर मृतांचे ढीग होते, ती मृतदेह वाहून नेत होती, गिधाडे व हंस यांच्यात मिसळलेली, आणि यमाच्या राज्यात भर घालत होती.
तां नदीं क्षत्रियाः शूरा रथनागहयप्लवैः । प्रतेरुर्बहवो राजन्भयं त्यक्त्वा महारथाः
त्या नदीत शूर क्षत्रियांनी रथ, हत्ती, घोडे आणि होड्या यांचा आधार घेत मोठ्या संख्येने, भीती सोडून, ओलांडले.
अपोवाह रणे भीरून्कश्मलेनाभिसंवृतान्। यथा वैतरणी प्रेतान्प्रेतराजपुरं प्रति
त्या युद्धातील नदीने भीतीने भरलेल्या, गोंधळलेल्या लोकांना वाहून नेले, जशी वैतरणी नदी मृतांना यमाच्या नगरीकडे घेऊन जाते.
प्राक्रोशन्क्षत्रियास्तत्र दृष्ट्वा तद्वैशसं महत्। दुर्योधनापराधेन गच्छन्ति क्षत्रियाः क्षयम्
त्या भयंकर विनाश पाहून क्षत्रिय तिथे ओरडले, 'दुर्योधनाच्या चुकीमुळे क्षत्रियांचा नाश होत आहे.'
गुणवत्सु कथं द्वेषं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । कृतवान्पाण्डुपुत्रेषु पापात्मा लोभमोहितः
धृतराष्ट्राने, लोकांचा राजा असून, पांडुपुत्रांवर द्वेष का केला? लोभाने अंध झाल्याने त्याने त्यांच्यावर पाप केले.
एवं बहुविधा वाचः श्रूयन्ते स्म परस्परम् । पाण्डवस्तवसंयुक्ताः पुत्राणां ते सुदारुणाः
तेथे अनेक प्रकारच्या कठोर शब्दांची देवाणघेवाण होत होती, तुमच्या मुलांना आणि पांडवांना दोष देणारी.
ता निशम्य ततो वाचः सर्वयोधैरुदाहृताः। आगस्कृत्सर्वलोकस्य पुत्रो दुर्योधनस्तव
सर्व योद्ध्यांनी उच्चारलेल्या त्या शब्दांनी तुझा पुत्र दुर्योधन संपूर्ण जगाचा अपराधी ठरला.
भीष्मं द्रोणं कृपं चैव शल्यं चोवाच भारत। युध्यध्वमनहंकराः किं चिरं कुरुथेति च
त्याने भीष्म, द्रोण, कृप आणि शल्य यांना म्हटले, 'अहंकार न ठेवता लढा! इतका वेळ का लावता?'
इति दुर्योधनोत्सृष्टाः सर्वे युयुधिरे नृपाः' ततः प्रववृते युद्धं कुरूणां पाण्डवैः सह। अक्षद्यूतकृतं राजन्सुघोरं वैशसं तदा
दुर्योधनाच्या आज्ञेने सर्व राजे युद्ध करू लागले; मग कौरव आणि पांडव यांच्यात, त्या फसव्या पास्यांच्या खेळामुळे, भयंकर आणि विनाशकारी युद्ध सुरू झाले.
यत्पुरा न निगृह्णासि वार्यमाणो महात्मभिः । वैचित्रवीर्य तस्येदं फलं पश्य सुदारुणम्
वैचित्रवीर्य, जेव्हा मोठ्या मनाच्या लोकांनी तुला थांबवायचा प्रयत्न केला, तेव्हा तू ऐकले नाहीस; आता त्याचे हे भीषण फळ बघ.
न हि पाण्डुसुता राजन्ससैन्याः सपदानुगाः । रक्षन्ति समरे प्राणान्कौरवा वापि संयुगे
राजा, ना पांडुपुत्र, ना कौरव, त्यांच्या सैन्यासह आणि अनुयायांसह, युद्धात आपले प्राण वाचवत आहेत.
एतस्मात्कारणाद्धोरो वर्तते स्वजनक्षयः । दैवाद्वा पुरुषव्याघ्र तव चापनयान्नृप
म्हणूनच, राजन, या कारणामुळे किंवा दैवामुळे, किंवा तुझ्या चुकीमुळे, आप्तांचा हा भयानक नाश घडत आहे.
अर्जुनस्तान्नरव्याघ्रः सुशर्मानुचरान्नृपान् । अनयत्प्रेतराजस्य सदनं सायकैः शितैः
अर्जुनाने, नरांमध्ये वाघ असलेल्या, सुशर्माच्या पाठिराख्या राजांना तीक्ष्ण बाणांनी मृत्युलोकाच्या अधिपतीकडे पाठवले.
सुशर्मापि ततो बाणैः पार्थं विव्याध संयुगे। वासुदेवं च सप्तत्या पार्थं च नवभिः पुनः
नंतर सुशर्म्याने युद्धात पार्थावर बाणांचा मारा केला; त्याने वासुदेवावर सत्तर बाण सोडले, आणि पुन्हा पार्थावर नव्हे बाणांचा वर्षाव केला.
तं निवार्य शरौघेण सक्रुसूनुर्महारथः । सुशर्मणो रणे योधान्प्राहिणोद्यमसादनम्
कुंतीपुत्र अर्जुनाने बाणांच्या मुसळधार वर्षावाने त्याचा प्रतिकार केला आणि सुशर्म्याच्या सैनिकांना रणांगणात पराभूत केले.
ते वध्यमानाः पार्थेन कालेनेव युगक्षये। व्यद्रवन्त रणे राजन्भये जाते महारथाः
राजन, पार्थाने जणू काळाच्या शेवटी येणाऱ्या मृत्यूसारखे त्यांना मारू लागल्यावर ते महान योद्धे रणभूमीत घाबरून पळाले.
उत्सृज्य तुरगान्केचिद्रथान्केचिच्च मारिष। गजानन्ये समुत्सृज्य प्राद्रवन्त दिशो दश
मारिषा, काहींनी आपले घोडे सोडून दिले, काहींनी रथ टाकून दिले, तर काहींनी हत्ती सोडून दिले आणि सर्वजण दहा दिशांना पळाले.
अपरे तु तदादाय वाजिनागरथान्रणे । त्वरया परया युक्ताः प्राद्रवन्त विशांपते
इतर काहींनी मात्र आपले घोडे, हत्ती आणि रथ घेऊन, मोठ्या घाईने युद्धातून पळ काढला, हे जनाधिपती.
पादाताश्चापि शस्त्राणि समुत्सृज्य महारणे । निरपेक्षा व्यधावन्त तेनतेन स्म भारत
महायुद्धात पायदळ सैनिकांनीही आपली शस्त्रे टाकून दिली आणि कुठेही न पाहता इकडेतिकडे धावू लागले, हे भारत.