तथैव तावकाः सर्वे भीष्मरक्षार्थमुद्यताः । प्रत्युद्ययुः पाण्डुसेनां सहसैन्या नराधिप
त्याचप्रमाणे, तुझे सर्व सैनिक भीष्माचे रक्षण करण्याच्या निर्धाराने, आपापल्या सैन्यासह पांडवांच्या सैन्यावर चालून गेले, हे नराधिपा.
तत्रासीत्सुमहद्युद्धं तव तेषां च संकुलम् । नराश्वरथनागानां यमराष्ट्रविवर्धनम्
तेथे तुझ्या आणि त्यांच्या सैन्यात मोठे आणि गोंधळाचे युद्ध झाले. माणसे, घोडे, रथ आणि हत्ती यांचा असा संग्राम झाला की, यमराजाच्या राज्यात भर पडली.
रथी रथिनमासाद्य प्राहिणोद्यमसादनम्। तथेतरान्समासाद्य नरनागाश्वसादिनः
रथी रथांवर भिडले आणि एकमेकांना नाशाकडे ढकलू लागले; तसेच पायदळ, हत्ती आणि घोडेस्वारही आपापल्या समोरच्यांशी भिडले.
अनयन्परलोकाय शरैः सन्नतपर्वभिः । शरैश्च विविधैर्घोरैस्तत्रतत्र विशांपते
तीक्ष्ण टोक असलेल्या बाणांनी त्यांनी शत्रूंना दुसऱ्या लोकात पाठवले; आणि विविध भयंकर बाणांनी सर्वत्र प्रहार केला, हे लोकाधिपती.
रथास्तु रथिभिर्हीना हतसारथयस्तथा । विप्रद्रुताश्वाः समरे दिशो जग्मुः समन्ततः
रथांवरचे योद्धे आणि सारथी मारले गेल्यावर, त्यांच्या रथांचे घोडे घाबरून सर्व दिशांना पळू लागले आणि ते रथ रणांगणात विखुरले गेले.
मृद्गन्तस्ते नरान्राजन्हयांश्च सुबहून्रणे। वातायमाना दृश्यन्ते गन्धर्वनगरोपमाः
राजा, युद्धात चुरडले गेलेली माणसे आणि असंख्य घोडे, वाऱ्यासारखे उडून जाताना, गंधर्वांच्या उडत्या नगरीसारखे दिसत होते.
रथिनश्च रथैर्हीना वर्मिणस्तेजसा युताः। कुण्डलोष्णीषिणः सर्वे निष्काङ्गदविभूषणाः
रथांवरचे योद्धे रथांशिवाय, पण अजूनही कवचधारी आणि तेजस्वी, कानात कुंडले, डोक्यावर पागोटे आणि सोन्याच्या कड्यांनी सजलेले, उठून दिसत होते.
देवपुत्रसमाः सर्वे शौर्ये शक्रसमा युधि। ऋद्ध्या वैश्रवणां चाति नयेन च बृहस्पतिम्
सर्वजण पराक्रमात देवपुत्रांसारखे, युद्धात इंद्रासारखे, संपत्तीत कुबेराहून श्रेष्ठ आणि बुध्दीत बृहस्पतीसारखे होते.
सर्वलोकेश्वराः शूरास्तत्रतत्र विशांपते। विप्रद्रुता व्यदृश्यन्त प्राकृता इव मानवाः
हे लोकाधिपती, सर्व लोकांचे स्वामी असणारे ते शूरवीर, इकडे तिकडे पळताना सामान्य माणसांसारखे दिसत होते.
दन्तिनश्च नरश्रेष्ठ हीनाः परमसादिभिः । मृद्गन्तः स्वान्यनीकानि निपेतुः सर्वशब्दगाः
आणि उत्तम पुरुष, जे हत्तीवर होते, जेव्हा आपल्या बलाढ्य हत्तींपासून वंचित झाले, तेव्हा ते आपल्याच सैन्यात चुरडले गेले आणि मोठा गोंगाट करत पडले.
चर्मभिश्चामरैश्चित्रैः पताकाभिश्च मारिष । छत्रैः सितैर्हेमदण्डैश्चामरैश्च समन्ततः
रंगीत ढाली, सुंदर चामरे, पताका, पांढऱ्या छत्र्या सोन्याच्या दांड्यांसह आणि चहूकडे चामरे — अशा वस्तूंनी,
विशीर्णैर्विप्रधावन्तो दृश्यन्ते स्म दिशो दश। नवमेघप्रतीकाशा जलदोपमनिःस्वनाः
त्यांचे निशाणे तुटलेली, ते सर्व दहा दिशांना पळताना दिसत होते. ते काळ्या मेघांसारखे दिसत होते आणि त्यांच्या आवाजात मेघगर्जना होती.
तथैव दन्तिभिर्हीना गजारोहा विशांपते। प्रधावन्तोऽन्वदृश्यन्त तव तेषां च संकुले
त्याचप्रमाणे, हे लोकाधिपती, हत्ती नसलेल्या हत्तीस्वारांना तुझ्या आणि त्यांच्या गोंधळलेल्या सैन्यात धावताना पाहिले गेले.
नानादेशसमुत्थांश्च तुरगान्हेमभीषितान् । वातायमानानद्राक्षं शतशोऽथ सहस्रशः
मी शेकडो आणि हजारो घोडे, जे विविध प्रदेशांतून आलेले आणि सोन्याने सजवलेले होते, वाऱ्यासारखे धावताना पाहिले.
अश्वारोहान्हतैरश्वैर्गृहीतासन्समन्ततः । द्रवमाणानपश्याम द्राव्यमाणांश्च संयुगे
ज्यांचे घोडे मारले गेले, असे घोडेस्वार सर्व बाजूंनी पकडले जात होते; काही पळत होते, तर काही युद्धात हाकले जात होते.
गजो गजं समासाद्य द्रवमाणं महाहवे । ययौ प्रमृद्य तरसा पादातान्वाजिनस्तथा । तथैव च रथान्राजन्प्रममर्द रणे गजः
त्या मोठ्या युद्धात, एक हत्ती दुसऱ्या पळणाऱ्या हत्तीवर तुटून पडून त्याला जोरात चिरडून टाकत होता; तसेच घोडेस्वार पायदळांना चिरडत होते, आणि हत्ती रथांना युद्धात चिरडत होते, हे राजा.
रथाश्चैव समासाद्य पतितांस्तुरगान्भुवि। व्यमृद्गन्समरे राजंस्तुरगांश्च नरान्रमे
राजा, रथांनी खाली पडलेल्या घोड्यांना रणभूमीत चिरडले, आणि घोडे व माणसे दोघांनाही तुडवले.
एवं ते बहुधा राजन्प्रत्यमृद्गन्परस्परम्। `दृश्यन्तेस्म महाबाहो तत्रतत्र महाबलाः
राजा, ते बलवान वीर एकमेकांना अनेक प्रकारे तुडवत होते; इथे-तिथे त्यांची मोठी ताकद दिसत होती.
तस्मिन्रौद्रे तथा युद्धे वर्तमाने महाभये। प्रावर्तत नदी घोरा शोमितान्त्रतरङ्गिणी
त्या भयंकर आणि भीतीदायक युद्धात रक्ताच्या लाटा उसळणारी एक भीषण नदी वाहू लागली.
अस्थिसङ्घातसंबाधा केशशैवलाद्वला । रथह्रदा शरावर्ता हयमीना दुरासदा
ती नदी हाडांचे ढीग, केसांची जाळी, रथांचे खोल तळे, बाणांचे भोवरे आणि घोडे मासे याने भरलेली होती; तिच्या जवळ जाणे अशक्य होते.
शीर्षोपलसमाकीर्णा हस्तिग्राहसमाकुला । कवचोष्णीषफेनौघा धनुर्वेगासिकच्छपा
ती नदी छिन्न डोकींनी जणू दगडांनी भरलेली, हत्ती म्हणजे मगर, कवच व पागोट्यांचा फेस, आणि धनुष्य व तलवारी कासवांसारखी होती.
शङ्खनक्रौघसंकीर्णा छत्रकूर्मरथोडुपा।' पताकाध्वजवृक्षाढ्या मर्त्यकूलापहारिणी । क्रव्यादहंससंकीर्णा यमराष्ट्रविवर्धनी
ती नदी शंख व मगरींनी, छत्री, ढाल, रथ व ताऱ्यांनी भरलेली, पताका व ध्वजांनी जणू झाडे शोभली होती; तिच्या काठावर मृतांचे ढीग होते, ती मृतदेह वाहून नेत होती, गिधाडे व हंस यांच्यात मिसळलेली, आणि यमाच्या राज्यात भर घालत होती.
तां नदीं क्षत्रियाः शूरा रथनागहयप्लवैः । प्रतेरुर्बहवो राजन्भयं त्यक्त्वा महारथाः
त्या नदीत शूर क्षत्रियांनी रथ, हत्ती, घोडे आणि होड्या यांचा आधार घेत मोठ्या संख्येने, भीती सोडून, ओलांडले.
अपोवाह रणे भीरून्कश्मलेनाभिसंवृतान्। यथा वैतरणी प्रेतान्प्रेतराजपुरं प्रति
त्या युद्धातील नदीने भीतीने भरलेल्या, गोंधळलेल्या लोकांना वाहून नेले, जशी वैतरणी नदी मृतांना यमाच्या नगरीकडे घेऊन जाते.
प्राक्रोशन्क्षत्रियास्तत्र दृष्ट्वा तद्वैशसं महत्। दुर्योधनापराधेन गच्छन्ति क्षत्रियाः क्षयम्
त्या भयंकर विनाश पाहून क्षत्रिय तिथे ओरडले, 'दुर्योधनाच्या चुकीमुळे क्षत्रियांचा नाश होत आहे.'
गुणवत्सु कथं द्वेषं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । कृतवान्पाण्डुपुत्रेषु पापात्मा लोभमोहितः
धृतराष्ट्राने, लोकांचा राजा असून, पांडुपुत्रांवर द्वेष का केला? लोभाने अंध झाल्याने त्याने त्यांच्यावर पाप केले.
एवं बहुविधा वाचः श्रूयन्ते स्म परस्परम् । पाण्डवस्तवसंयुक्ताः पुत्राणां ते सुदारुणाः
तेथे अनेक प्रकारच्या कठोर शब्दांची देवाणघेवाण होत होती, तुमच्या मुलांना आणि पांडवांना दोष देणारी.
ता निशम्य ततो वाचः सर्वयोधैरुदाहृताः। आगस्कृत्सर्वलोकस्य पुत्रो दुर्योधनस्तव
सर्व योद्ध्यांनी उच्चारलेल्या त्या शब्दांनी तुझा पुत्र दुर्योधन संपूर्ण जगाचा अपराधी ठरला.
भीष्मं द्रोणं कृपं चैव शल्यं चोवाच भारत। युध्यध्वमनहंकराः किं चिरं कुरुथेति च
त्याने भीष्म, द्रोण, कृप आणि शल्य यांना म्हटले, 'अहंकार न ठेवता लढा! इतका वेळ का लावता?'
इति दुर्योधनोत्सृष्टाः सर्वे युयुधिरे नृपाः' ततः प्रववृते युद्धं कुरूणां पाण्डवैः सह। अक्षद्यूतकृतं राजन्सुघोरं वैशसं तदा
दुर्योधनाच्या आज्ञेने सर्व राजे युद्ध करू लागले; मग कौरव आणि पांडव यांच्यात, त्या फसव्या पास्यांच्या खेळामुळे, भयंकर आणि विनाशकारी युद्ध सुरू झाले.