भेरीमृदङ्गपणवान्नादयन्तश्च पुष्करान्। पाण्डवा अभ्यवर्तन्त नदन्तो भैरवान्रवान्
पांडवांनी भेरी, मृदंग, पणव आणि टाळ वाजवत, भीषण गर्जना करत पुढे कूच केली.
भेरीमृद्गशङ्खानां दुन्दुभीनां च निःस्वनैः । उत्कृष्टसिंहनादैश्च वल्गितैश्च पृथग्विधैः
भेरी, मृदंग, शंख, दुंदुभी यांचे आवाज, मोठ्या सिंहगर्जना आणि वेगवेगळ्या उड्या यामुळे मोठा गोंधळ उडाला.
वयं प्रतिनदन्तस्तानगच्छाम त्वरान्विताः । सहसैवाभिसंक्रद्धास्तदासीत्तुमुलं महत्
आम्हीही त्यांच्या गर्जनांना उत्तर देत वेगाने पुढे गेलो; अचानक दोन्ही बाजू एकमेकांवर तुटून पडल्या आणि मोठा गोंगाट झाला.
ततोऽन्योन्यं प्रधावन्तः संप्रहारं प्रचक्रिरे । ततः शब्देन महता प्रचकम्पे वसुंधरा
मग दोन्ही बाजू एकमेकांकडे धावत जाऊन लढू लागल्या; त्या मोठ्या आवाजाने पृथ्वी थरथरली.
पक्षिणश्च महाघोरं व्याहरन्तो विबभ्रमुः । सप्रभश्चोदितः सूर्यो निष्प्रभः समपद्यत
पक्षी भयंकर आवाज करत इकडे तिकडे उडू लागले; तेजस्वी सूर्यही तेजहीन झाला.
ववुश्च वातास्तुमुलाः शंसन्तः सुमहद्भयम् । घोराश्च घोरनिर्ह्रादाः शिवास्तत्र ववाशिरे
भयंकर वारे वाहू लागले, मोठ्या भीतीची जाणीव करून देत; तिथे भयंकर आवाजात कोल्हे ओरडू लागले.
वेदयन्त्यो महाराज महद्वैशसमागतम्। दिशः प्रज्वलिता राजन्पांसुवर्षं पपात च
राजा, मोठा अनर्थ येणार असल्याची जाणीव होताच, दिशांना ज्वाळा भडकल्या आणि धुळीचा पाऊस पडू लागला.
रुधिरेण समुन्मिश्रमस्थिवर्षं पपात च । रुदतां वाहनानां च नेत्रेभ्यः प्रापतञ्जलम्
रक्तामध्ये मिसळलेली हाडांची पाऊस पडली; रडणाऱ्या प्राण्यांच्या डोळ्यातून पाणी वाहू लागले.
सुस्रुवुश्च शकृन्मूत्रं प्रध्यायन्तो विशांपते । अन्तर्हिता महानादाः श्रूयन्ते भरतर्षभ
ते प्राणी चिंतेने मलमूत्र सोडू लागले, राजन; आणि अदृश्य मोठे आवाज ऐकू येऊ लागले, भरतश्रेष्ठ.
रक्षसां पुरुषादानां नदतां भैरवान्रवान् । संपतन्तश्च दृश्यन्ते गोमायबलवायसाः
राक्षस आणि नरभक्षक भीषण गर्जना करत ओरडू लागले; कोल्हे आणि गिधाडे इकडे तिकडे धावताना दिसले.
श्वानश्च विविधैर्नादैर्भषन्तस्तत्र मारिष । ज्वलिताश्च महोल्का वै समाहत्य दिवाकरम् । निपेतुः सहसा भूमौ वेदयन्त्यो महद्भयम्
मित्रा, कुत्रे वेगवेगळ्या आवाजात भुंकू लागले; जळती उल्का सूर्याला धडकून अचानक जमिनीवर पडली, मोठ्या भीतीची जाणीव करून देत.
महान्त्यनीकानि महासमुच्छ्रये ततस्तयोः पाण्डवधार्तराष्ट्रयोः। चकम्पिरे शङ्खमृदङ्गनिःस्वनैः प्रकम्पितानीव वनानि वायुना
पांडव आणि धृतराष्ट्र यांच्या मोठ्या, विशाल सैन्यांनी शंख आणि मृदंग यांच्या आवाजाने थरथर कापली, जशी वाऱ्याने जंगलं हलतात.
नरेन्द्रनागाश्वसमाकुलाना- मभ्यायतीनामशिवे मुहूर्ते। बभूव घोषस्तुमुलश्चमूनां वातोद्धुतानामिव सागराणाम्
राजे, हत्ती आणि घोडे यांनी भरलेल्या सैन्याने अशुभ वेळी कूच केली आणि त्या सैन्यांचा गोंगाट प्रचंड झाला, जणू वाऱ्याने ढवळलेले समुद्र गर्जत आहेत.
अभिमन्यू रथोदारः पिशङ्गैस्तुरगोत्तमैः। अभिदुद्राव तेजस्वी दुर्योधनबलं महत्
अभिमन्यू तेजस्वी रथावर बसून, पिंगट रंगाच्या उत्तम घोड्यांनी ओढलेल्या रथातून, दुर्योधनाच्या मोठ्या सैन्यावर तुफान हल्ला करू लागला.
विकिरञ्शरवर्षाणि वारिधारा इवाम्बुदः। न शेकुः समरे क्रुद्धं सौभद्रमरिसूदनम्
तो जसा मेघ पाऊस पाडतो तसा बाणांचा वर्षाव करू लागला; क्रुद्ध सुभद्रपुत्राला युद्धात शत्रू रोखू शकले नाहीत.
शस्त्रौघिणं गाहमानं सेनासागरमक्षयम्। निवारयितुमप्याजौ त्वदीयाः कुरुनन्दन
शस्त्रांनी भरलेल्या सैन्याच्या समुद्रात तो पूर्णपणे शिरला असतानाही, कुरुवंशाच्या आनंदा, तुझ्या सैन्याने त्याला युद्धात थांबवता आले नाही.
तेन मुक्ता रणे राजञ्शराः शत्रुनिबर्हणाः। क्षत्रियाननयञ्शूरान्प्रेतराजनिवेशनम्
त्याने रणात शत्रूंचा नाश करणारे बाण सोडले आणि शूर क्षत्रियांना मृत्युराजाच्या निवासस्थानी पाठवले.
यमदण्डोपमान्घोराञ्ज्वलिताशीविषोपमान् । सौभद्रः समरे क्रुद्धः प्रेषयामास सायकान्
सौभद्राने रागाने रणभूमीत यमदंडासारखे आणि ज्वलंत सर्पांसारखे भयंकर बाण सोडले.
सरथान्रथिनस्तूर्णं हयांश्चैव ससादिनः । गजारोहांश्च सगजान्दारयामास फाल्गुनिः
फाल्गुन्याने रथांसह रथी, घोड्यांसह घोडेस्वार आणि हत्तींसह हत्तीस्वार यांना झपाट्याने भूमीवर पाडले.
तस्य तत्कुर्वतः कर्म महत्सङ्ख्ये महीभृतः। पूजयांचक्रिरे हृष्टाः प्रशशंसुश्च फाल्गुनिम्
त्या बलाढ्य राजाने युद्धात असे महान कृत्य करत असताना आनंदित राजांनी फाल्गुन्याचे सन्मान केले आणि त्याचे कौतुक केले.
तान्यनीकानि सौभद्रो द्रावयामास भारत। तूलराशीनिवाकाशे मारुतः सर्वतो दिशम्
सौभद्राने त्या सैन्यदलांना जसे आकाशात वाऱ्याने कापूस सर्वदिशांनी उडवावा तसे पांगवले.
तेन विद्राव्यमाणानि तव सैन्यानि भारत । त्रतारं नाध्यगच्छन्त पङ्क्ते मग्ना इव द्वीपाः
त्याच्या आघाताने तुझे सैन्य, भारत, जणू एकमेकांना चिकटलेली बेटे पाण्यात बुडावीत तसे, कोणताही रक्षक न सापडता तडफडले.
विद्राव्य सर्वसैन्यानि तावकानि नरोत्तम । अभिमन्युः स्थितो राजन्विधूमोऽग्निरिव ज्वलन्
सर्व सैन्याचा पराभव करून अभिमन्यू, राजन, धूर नसलेल्या प्रज्वलित अग्नीसारखा उभा राहिला.
न चैनं तावका राजन्विषेहुररिघातिनम् । प्रदीप्तं पावकं यद्वत्पतङ्गाः कालचोदिताः
राजन, तुझे सैनिक त्या शत्रूंचा नाश करणाऱ्याला तोंड देऊ शकले नाहीत, जसे पतंग जळत्या अग्नीला तोंड देऊ शकत नाहीत.
प्रहरन्सर्वशत्रुभ्यः पाण्डवानां महारथः । अदृश्यत महेष्वासः सवज्र इव वासवः
पांडवांचा तो महाबली धनुर्धारी सर्व शत्रूंवर प्रहार करताना वज्रधारी इंद्रासारखा दिसत होता.
हेमपृष्ठं धनुश्चास्य ददृशे विचरद्दिशः । तोयदेषु यथा राजन्राजमाना शतह्रदा
त्याचे सोन्याचा पाठ असलेले धनुष्य सर्व दिशांना फिरताना, राजन, आकाशातील तेजस्वी शंभर किरणांच्या मेघासारखे दिसत होते.
शराश्च निशिताः पीता निश्चरन्ति स्म संयुगे । वनात्फुल्लद्रुमाद्राजन्भ्रमराणामिव व्रजाः
आणि ती धारदार, पिवळी बाणे युद्धात जणू फुललेल्या झाडांवरून मधमाश्यांचे झुंड उडावेत तसे उडत होती.
तथैव चरतस्तस्य सौभद्रस्य महात्मनः । रथेन काञ्चनाङ्गेन ददृशुर्नान्तरं जनाः
त्या महात्मा सौभद्राने सोन्याने सजवलेल्या रथातून फिरताना, लोकांना त्याच्या हालचालींमध्ये कुठेही अंतर दिसले नाही.
मोहयित्वा कृपं द्रोणं द्रौणिं च सबृहद्बलम्। सैन्धवं च महेष्वासो व्यचरल्लघु सुष्ठु च
त्याने कृप, द्रोण, द्रोणपुत्र, बृहद्बल आणि सिंधुराज यांना गोंधळवून तो महाधनुर्धारी हलके आणि कुशलतेने फिरत होता.
मण्डलीकृतमेवास्य धनुः पश्याम भारत। सूर्यमण्डलसंकाशं दहतस्तव वाहिनीम्
त्याचे वर्तुळाकार धनुष्य, भारत, सूर्याच्या तेजस्वी मंडलासारखे दिसत होते, जसे ते तुझे सैन्य जाळत होते.