एवं च तं तदा व्यूहं कृत्वा भारत तावकाः। सन्नद्धाः समदृश्यन्त प्रतपन्त इवाग्नयः
अशा प्रकारे, भारत, तुझ्या सैन्यानं तो व्यूह रचून, पूर्ण शस्त्रबद्ध होऊन, प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते.
ततो युधिष्ठिरो राजा भीमसेनश्च पाण्डवः। नकुलः सहदेवश्च माद्रीपुत्रावुभावपि
नंतर राजा युधिष्ठिर, पांडव भीमसेन आणि माद्रीचे दोन पुत्र नकुल-सहदेव हेही—
अग्रतः सर्वसैन्यानां स्थिता व्यूहस्य दंशिताः । धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्च महारथः
सर्व सैन्यांच्या पुढे, व्यूहात ठराविक जागी उभे राहिले: धृष्टद्युम्न, विराट आणि बलवान सात्यकी.
स्थिताः सैन्येन महता परानीकविनाशनाः । शिखण्डी विजयश्चैव राक्षसश्च घटोत्कचः
ते मोठ्या सैन्यासह, शत्रूंच्या फळी मोडण्यासाठी सज्ज उभे होते: शिखंडी, विजय आणि राक्षस घटोत्कच.
चेकितानो महाबाहुः कुन्तिभोजश्च वीर्यवान् । स्थिता रणे महाराज महत्या सेनया वृताः
महाबाहू चेकितान आणि पराक्रमी कुंतिभोज, हे दोघंही, राजन, मोठ्या सैन्याने वेढलेले, रणभूमीत उभे राहिले.
अभिमन्युर्महेष्वासो द्रुपदश्च महाबलः । युयुधानो महेष्वासो युधामन्युश्च वीर्यवान्
महाधनुर्धारी अभिमन्यू, बलवान द्रुपद, महाधनुर्धारी युयुधान आणि पराक्रमी युधामन्यु—
केकया भ्रातरश्चैव स्थिता युद्धाय दंशिताः । एवं तेऽपि महाव्यूहं प्रतिव्यूह्य सुदुर्जयम्
आणि केकयांचे भाऊ, युद्धासाठी सज्ज उभे राहिले; अशा प्रकारे त्यांनीही एक मोठा, जिंकता न येणारा व्यूह रचला.
पाण्डवाः समरे शूराः स्थिता युद्धाय दंशिताः । तावकास्तु रणे यत्ताः सहसेना नराधिपाः
पांडव, रणात शूर, युद्धासाठी सज्ज उभे होते; तर तुझे राजे आणि त्यांची सैन्येही लढाईसाठी तयार होते.
अभ्युद्ययू रणे पार्थान्भीष्मं कृत्वाऽग्रतो नृप। तथैव पाण्डवा राजन्भीमसेनपरोगमाः
पार्थांनी भीष्मांना पुढे ठेवून युद्धात पुढे कूच केली, राजन. त्याचप्रमाणे भीमसेनांच्या पुढाकाराने पांडवही पुढे गेले.
भीष्मं योद्धुमभीप्सन्तः संग्रामे विजयैषिणः । क्ष्वेलाः किलकिलाः शङ्खान्क्रकचान्गोविषाणिकाः
भीष्मांशी लढण्याची इच्छा धरून आणि विजय मिळवण्याच्या उद्देशाने त्यांनी क्ष्वेला, किलकिला, शंख, क्रकच आणि गायींच्या शिंगांचे आवाज वाजवले.
भेरीमृदङ्गपणवान्नादयन्तश्च पुष्करान्। पाण्डवा अभ्यवर्तन्त नदन्तो भैरवान्रवान्
पांडवांनी भेरी, मृदंग, पणव आणि टाळ वाजवत, भीषण गर्जना करत पुढे कूच केली.
भेरीमृद्गशङ्खानां दुन्दुभीनां च निःस्वनैः । उत्कृष्टसिंहनादैश्च वल्गितैश्च पृथग्विधैः
भेरी, मृदंग, शंख, दुंदुभी यांचे आवाज, मोठ्या सिंहगर्जना आणि वेगवेगळ्या उड्या यामुळे मोठा गोंधळ उडाला.
वयं प्रतिनदन्तस्तानगच्छाम त्वरान्विताः । सहसैवाभिसंक्रद्धास्तदासीत्तुमुलं महत्
आम्हीही त्यांच्या गर्जनांना उत्तर देत वेगाने पुढे गेलो; अचानक दोन्ही बाजू एकमेकांवर तुटून पडल्या आणि मोठा गोंगाट झाला.
ततोऽन्योन्यं प्रधावन्तः संप्रहारं प्रचक्रिरे । ततः शब्देन महता प्रचकम्पे वसुंधरा
मग दोन्ही बाजू एकमेकांकडे धावत जाऊन लढू लागल्या; त्या मोठ्या आवाजाने पृथ्वी थरथरली.
पक्षिणश्च महाघोरं व्याहरन्तो विबभ्रमुः । सप्रभश्चोदितः सूर्यो निष्प्रभः समपद्यत
पक्षी भयंकर आवाज करत इकडे तिकडे उडू लागले; तेजस्वी सूर्यही तेजहीन झाला.
ववुश्च वातास्तुमुलाः शंसन्तः सुमहद्भयम् । घोराश्च घोरनिर्ह्रादाः शिवास्तत्र ववाशिरे
भयंकर वारे वाहू लागले, मोठ्या भीतीची जाणीव करून देत; तिथे भयंकर आवाजात कोल्हे ओरडू लागले.
वेदयन्त्यो महाराज महद्वैशसमागतम्। दिशः प्रज्वलिता राजन्पांसुवर्षं पपात च
राजा, मोठा अनर्थ येणार असल्याची जाणीव होताच, दिशांना ज्वाळा भडकल्या आणि धुळीचा पाऊस पडू लागला.
रुधिरेण समुन्मिश्रमस्थिवर्षं पपात च । रुदतां वाहनानां च नेत्रेभ्यः प्रापतञ्जलम्
रक्तामध्ये मिसळलेली हाडांची पाऊस पडली; रडणाऱ्या प्राण्यांच्या डोळ्यातून पाणी वाहू लागले.
सुस्रुवुश्च शकृन्मूत्रं प्रध्यायन्तो विशांपते । अन्तर्हिता महानादाः श्रूयन्ते भरतर्षभ
ते प्राणी चिंतेने मलमूत्र सोडू लागले, राजन; आणि अदृश्य मोठे आवाज ऐकू येऊ लागले, भरतश्रेष्ठ.
रक्षसां पुरुषादानां नदतां भैरवान्रवान् । संपतन्तश्च दृश्यन्ते गोमायबलवायसाः
राक्षस आणि नरभक्षक भीषण गर्जना करत ओरडू लागले; कोल्हे आणि गिधाडे इकडे तिकडे धावताना दिसले.
श्वानश्च विविधैर्नादैर्भषन्तस्तत्र मारिष । ज्वलिताश्च महोल्का वै समाहत्य दिवाकरम् । निपेतुः सहसा भूमौ वेदयन्त्यो महद्भयम्
मित्रा, कुत्रे वेगवेगळ्या आवाजात भुंकू लागले; जळती उल्का सूर्याला धडकून अचानक जमिनीवर पडली, मोठ्या भीतीची जाणीव करून देत.
महान्त्यनीकानि महासमुच्छ्रये ततस्तयोः पाण्डवधार्तराष्ट्रयोः। चकम्पिरे शङ्खमृदङ्गनिःस्वनैः प्रकम्पितानीव वनानि वायुना
पांडव आणि धृतराष्ट्र यांच्या मोठ्या, विशाल सैन्यांनी शंख आणि मृदंग यांच्या आवाजाने थरथर कापली, जशी वाऱ्याने जंगलं हलतात.
नरेन्द्रनागाश्वसमाकुलाना- मभ्यायतीनामशिवे मुहूर्ते। बभूव घोषस्तुमुलश्चमूनां वातोद्धुतानामिव सागराणाम्
राजे, हत्ती आणि घोडे यांनी भरलेल्या सैन्याने अशुभ वेळी कूच केली आणि त्या सैन्यांचा गोंगाट प्रचंड झाला, जणू वाऱ्याने ढवळलेले समुद्र गर्जत आहेत.
अभिमन्यू रथोदारः पिशङ्गैस्तुरगोत्तमैः। अभिदुद्राव तेजस्वी दुर्योधनबलं महत्
अभिमन्यू तेजस्वी रथावर बसून, पिंगट रंगाच्या उत्तम घोड्यांनी ओढलेल्या रथातून, दुर्योधनाच्या मोठ्या सैन्यावर तुफान हल्ला करू लागला.
विकिरञ्शरवर्षाणि वारिधारा इवाम्बुदः। न शेकुः समरे क्रुद्धं सौभद्रमरिसूदनम्
तो जसा मेघ पाऊस पाडतो तसा बाणांचा वर्षाव करू लागला; क्रुद्ध सुभद्रपुत्राला युद्धात शत्रू रोखू शकले नाहीत.
शस्त्रौघिणं गाहमानं सेनासागरमक्षयम्। निवारयितुमप्याजौ त्वदीयाः कुरुनन्दन
शस्त्रांनी भरलेल्या सैन्याच्या समुद्रात तो पूर्णपणे शिरला असतानाही, कुरुवंशाच्या आनंदा, तुझ्या सैन्याने त्याला युद्धात थांबवता आले नाही.
तेन मुक्ता रणे राजञ्शराः शत्रुनिबर्हणाः। क्षत्रियाननयञ्शूरान्प्रेतराजनिवेशनम्
त्याने रणात शत्रूंचा नाश करणारे बाण सोडले आणि शूर क्षत्रियांना मृत्युराजाच्या निवासस्थानी पाठवले.
यमदण्डोपमान्घोराञ्ज्वलिताशीविषोपमान् । सौभद्रः समरे क्रुद्धः प्रेषयामास सायकान्
सौभद्राने रागाने रणभूमीत यमदंडासारखे आणि ज्वलंत सर्पांसारखे भयंकर बाण सोडले.
सरथान्रथिनस्तूर्णं हयांश्चैव ससादिनः । गजारोहांश्च सगजान्दारयामास फाल्गुनिः
फाल्गुन्याने रथांसह रथी, घोड्यांसह घोडेस्वार आणि हत्तींसह हत्तीस्वार यांना झपाट्याने भूमीवर पाडले.
तस्य तत्कुर्वतः कर्म महत्सङ्ख्ये महीभृतः। पूजयांचक्रिरे हृष्टाः प्रशशंसुश्च फाल्गुनिम्
त्या बलाढ्य राजाने युद्धात असे महान कृत्य करत असताना आनंदित राजांनी फाल्गुन्याचे सन्मान केले आणि त्याचे कौतुक केले.