भ्रातुस्तद्वचनं श्रुत्वा पुत्रो दुःशासनस्तव। भीष्मं प्रमुखतः कृत्वा प्रययौ सह सेनया
भावा, तुझ्या भावाचं ते बोलणं ऐकून, दुष्शासनानं भीष्मांना पुढं करून, संपूर्ण सैन्यासह कूच केलं.
भीष्मं तु रथवंशेन दृष्ट्वा समभिसंवृतम्। अर्जुनो रथिनां श्रेष्ठो धृष्टद्युम्नमुवाच ह
पण भीष्मांना रथांच्या रांगेनं वेढलेलं पाहून, रथांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या अर्जुनानं, धृष्टद्युम्नाला सांगितलं.
शिखण्डिनं नरव्याघ्रं भीष्मस्य प्रमुखे नृप। स्थापयस्वाद्य पाञ्चाल्य तस्य गोप्ताऽहमित्युत
राजा, आज शिखंडी या पुरुषसिंहाला भीष्मांच्या समोर उभा कर, पाञ्चालपुत्रा; मी त्याचा रक्षण करीन.
ततः शान्तनवो भीष्मो निर्ययौ सह सेनया। व्यूहं चाव्यूहत महत्सर्वतोभद्रमात्मनः
नंतर शांतनुपुत्र भीष्म आपल्या सैन्यासह निघाले आणि स्वतःसाठी सर्व बाजूंनी सुरक्षित असं मोठं व्यूह रचलं.
कृपश्च कृतवर्मा च शैब्यश्चैव महारथः । शकुनिः सैन्धवश्चैव काम्भोजश्च सुदक्षिणः
कृपाचार्य, कृतवर्मा, बलवान शैब्य, शकुनी, सिंधुराजा आणि काम्बोजांचा सुदक्षिण हेही त्यांच्यात सामील झाले.
भीष्मेण सहिताः सर्वे पुत्रैश्च तव भारत । अग्रतः सर्वसैन्यानां व्यूहस्य प्रमुखे स्थिताः
हे सर्व, भीष्मांसह आणि तुझे पुत्र, भारत, सर्व सैन्यांच्या पुढे, व्यूहाच्या अग्रभागी उभे राहिले.
द्रोणो भूरिश्रवाः शल्यो भगदत्तश्च मारिष । दक्षिणं पक्षमाश्रित्य स्थिता व्यूहस्य दंशिताः
द्रोण, भूरिश्रवा, शल्य आणि भगदत्त, हे सर्व, व्यूहाच्या उजव्या बाजूला ठराविक जागी उभे राहिले.
अश्वत्थामा सोमदत्तश्चावन्त्यौ च महारथौ । महत्या सेनया युक्ता वामं पक्षमपालयन्
अश्वत्थामा, सोमदत्त आणि अवंतीचे दोन बलवान महारथी, मोठ्या सैन्यासह डाव्या बाजूचं रक्षण करत होते.
दुर्योधनो महाराज त्रिगर्तैः सर्वतो वृतः । व्यूहमध्ये स्थितो राजन्पाण्डवान्प्रति भारत
महारााज, दुर्योधन त्रिगर्तांनी सर्व बाजूंनी वेढलेला, व्यूहाच्या मध्यभागी पांडवांसमोर उभा होता.
अलम्बुसो रथश्रेष्ठः श्रुतायुश्च महारथः । पृष्ठतः सर्वसैन्यानां स्थितौ व्यूहस्य दंशितौ
रथांमध्ये श्रेष्ठ अलंबुस आणि बलवान श्रुतायू, सर्व सैन्यांच्या मागे, व्यूहात ठराविक जागी उभे राहिले.
एवं च तं तदा व्यूहं कृत्वा भारत तावकाः। सन्नद्धाः समदृश्यन्त प्रतपन्त इवाग्नयः
अशा प्रकारे, भारत, तुझ्या सैन्यानं तो व्यूह रचून, पूर्ण शस्त्रबद्ध होऊन, प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते.
ततो युधिष्ठिरो राजा भीमसेनश्च पाण्डवः। नकुलः सहदेवश्च माद्रीपुत्रावुभावपि
नंतर राजा युधिष्ठिर, पांडव भीमसेन आणि माद्रीचे दोन पुत्र नकुल-सहदेव हेही—
अग्रतः सर्वसैन्यानां स्थिता व्यूहस्य दंशिताः । धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्च महारथः
सर्व सैन्यांच्या पुढे, व्यूहात ठराविक जागी उभे राहिले: धृष्टद्युम्न, विराट आणि बलवान सात्यकी.
स्थिताः सैन्येन महता परानीकविनाशनाः । शिखण्डी विजयश्चैव राक्षसश्च घटोत्कचः
ते मोठ्या सैन्यासह, शत्रूंच्या फळी मोडण्यासाठी सज्ज उभे होते: शिखंडी, विजय आणि राक्षस घटोत्कच.
चेकितानो महाबाहुः कुन्तिभोजश्च वीर्यवान् । स्थिता रणे महाराज महत्या सेनया वृताः
महाबाहू चेकितान आणि पराक्रमी कुंतिभोज, हे दोघंही, राजन, मोठ्या सैन्याने वेढलेले, रणभूमीत उभे राहिले.
अभिमन्युर्महेष्वासो द्रुपदश्च महाबलः । युयुधानो महेष्वासो युधामन्युश्च वीर्यवान्
महाधनुर्धारी अभिमन्यू, बलवान द्रुपद, महाधनुर्धारी युयुधान आणि पराक्रमी युधामन्यु—
केकया भ्रातरश्चैव स्थिता युद्धाय दंशिताः । एवं तेऽपि महाव्यूहं प्रतिव्यूह्य सुदुर्जयम्
आणि केकयांचे भाऊ, युद्धासाठी सज्ज उभे राहिले; अशा प्रकारे त्यांनीही एक मोठा, जिंकता न येणारा व्यूह रचला.
पाण्डवाः समरे शूराः स्थिता युद्धाय दंशिताः । तावकास्तु रणे यत्ताः सहसेना नराधिपाः
पांडव, रणात शूर, युद्धासाठी सज्ज उभे होते; तर तुझे राजे आणि त्यांची सैन्येही लढाईसाठी तयार होते.
अभ्युद्ययू रणे पार्थान्भीष्मं कृत्वाऽग्रतो नृप। तथैव पाण्डवा राजन्भीमसेनपरोगमाः
पार्थांनी भीष्मांना पुढे ठेवून युद्धात पुढे कूच केली, राजन. त्याचप्रमाणे भीमसेनांच्या पुढाकाराने पांडवही पुढे गेले.
भीष्मं योद्धुमभीप्सन्तः संग्रामे विजयैषिणः । क्ष्वेलाः किलकिलाः शङ्खान्क्रकचान्गोविषाणिकाः
भीष्मांशी लढण्याची इच्छा धरून आणि विजय मिळवण्याच्या उद्देशाने त्यांनी क्ष्वेला, किलकिला, शंख, क्रकच आणि गायींच्या शिंगांचे आवाज वाजवले.
भेरीमृदङ्गपणवान्नादयन्तश्च पुष्करान्। पाण्डवा अभ्यवर्तन्त नदन्तो भैरवान्रवान्
पांडवांनी भेरी, मृदंग, पणव आणि टाळ वाजवत, भीषण गर्जना करत पुढे कूच केली.
भेरीमृद्गशङ्खानां दुन्दुभीनां च निःस्वनैः । उत्कृष्टसिंहनादैश्च वल्गितैश्च पृथग्विधैः
भेरी, मृदंग, शंख, दुंदुभी यांचे आवाज, मोठ्या सिंहगर्जना आणि वेगवेगळ्या उड्या यामुळे मोठा गोंधळ उडाला.
वयं प्रतिनदन्तस्तानगच्छाम त्वरान्विताः । सहसैवाभिसंक्रद्धास्तदासीत्तुमुलं महत्
आम्हीही त्यांच्या गर्जनांना उत्तर देत वेगाने पुढे गेलो; अचानक दोन्ही बाजू एकमेकांवर तुटून पडल्या आणि मोठा गोंगाट झाला.
ततोऽन्योन्यं प्रधावन्तः संप्रहारं प्रचक्रिरे । ततः शब्देन महता प्रचकम्पे वसुंधरा
मग दोन्ही बाजू एकमेकांकडे धावत जाऊन लढू लागल्या; त्या मोठ्या आवाजाने पृथ्वी थरथरली.
पक्षिणश्च महाघोरं व्याहरन्तो विबभ्रमुः । सप्रभश्चोदितः सूर्यो निष्प्रभः समपद्यत
पक्षी भयंकर आवाज करत इकडे तिकडे उडू लागले; तेजस्वी सूर्यही तेजहीन झाला.
ववुश्च वातास्तुमुलाः शंसन्तः सुमहद्भयम् । घोराश्च घोरनिर्ह्रादाः शिवास्तत्र ववाशिरे
भयंकर वारे वाहू लागले, मोठ्या भीतीची जाणीव करून देत; तिथे भयंकर आवाजात कोल्हे ओरडू लागले.
वेदयन्त्यो महाराज महद्वैशसमागतम्। दिशः प्रज्वलिता राजन्पांसुवर्षं पपात च
राजा, मोठा अनर्थ येणार असल्याची जाणीव होताच, दिशांना ज्वाळा भडकल्या आणि धुळीचा पाऊस पडू लागला.
रुधिरेण समुन्मिश्रमस्थिवर्षं पपात च । रुदतां वाहनानां च नेत्रेभ्यः प्रापतञ्जलम्
रक्तामध्ये मिसळलेली हाडांची पाऊस पडली; रडणाऱ्या प्राण्यांच्या डोळ्यातून पाणी वाहू लागले.
सुस्रुवुश्च शकृन्मूत्रं प्रध्यायन्तो विशांपते । अन्तर्हिता महानादाः श्रूयन्ते भरतर्षभ
ते प्राणी चिंतेने मलमूत्र सोडू लागले, राजन; आणि अदृश्य मोठे आवाज ऐकू येऊ लागले, भरतश्रेष्ठ.
रक्षसां पुरुषादानां नदतां भैरवान्रवान् । संपतन्तश्च दृश्यन्ते गोमायबलवायसाः
राक्षस आणि नरभक्षक भीषण गर्जना करत ओरडू लागले; कोल्हे आणि गिधाडे इकडे तिकडे धावताना दिसले.