तुरीयार्धं प्रदास्यामो वीर्यस्यैकैकशो वयम्। तेन वीर्येण पुत्रस्ते भविता तस्य चेप्सितः
आम्ही प्रत्येकजण आमच्या सामर्थ्याचा चौथ्या भाग देऊ; त्या सामर्थ्याने तुझा मुलगा त्याच्या इच्छेनुसार जन्माला येईल.
न संपत्स्यति मर्त्येषु पुनस्तस्य तु सन्ततिः। तस्मादपुत्रः पुत्रस्ते भविष्यति स वीर्यवान्
त्याच्यापासून माणसांत पुढची पिढी होणार नाही; म्हणून तुझा मुलगा बलवान असेल, पण त्याला संतती नसेल.
ततः प्रतीपो राजाऽऽसीत्सर्वभूतहितः सदा। निषसाद समा बह्वीर्गङ्गाद्वारगतो जपन्
मग प्रतीप राजा, जो नेहमी सर्वांच्या भल्यासाठी कार्य करीत असे, तो अनेक वर्षे गंगेच्या काठी जाऊन जप करत बसला.
तस्य रूपगुणोपेता गङ्गा स्त्रीरूपधारिणी। उत्तीर्य सलिलात्तस्माल्लोभनीयतमाकृतिः
त्याच्याकडे गंगा, रूप आणि गुणांनी युक्त, स्त्रीचे रूप घेऊन, पाण्यातून बाहेर आली आणि तिचं रूप अत्यंत मोहक होतं.
अधीयानस्य राजर्षेर्दिव्यरूपा मनस्विनी। दक्षिणं शालसङ्काशमूरुं भेजे शुभानना
राजर्षी जप करत असताना, दिव्य रूपाची आणि विचारशील ती कन्या, तेजस्वी चेहऱ्याची, त्याच्या उजव्या मांडीवर, साल वृक्षासारखी, बसली.
प्रतीपस्तु महीपालस्तामुवाच यशस्विनीम्। `वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठो धर्मनिश्चयतत्त्ववित्।' करोमि किं ते कल्याणि प्रियं यत्तेऽभिकाङ्क्षितम्
प्रतीप राजा, जो की वाक्प्रवीण आणि धर्माचा खरा जाणकार होता, त्याने त्या यशस्विनीला विचारलं, 'कल्याणी, तुला जे प्रिय आणि हवं आहे ते मी तुझ्यासाठी काय करू?'
त्वामहं कामये राजन्भजमानां भजस्व माम्। त्यागः कामवतीनां हि स्त्रीणां सद्भिर्विगर्हितः
'राजा, मी तुझ्यावर प्रेम करते; तू मला स्वीकार. कारण प्रेम करणाऱ्या स्त्रियांना टाकणं सज्जन लोकांना मान्य नाही.'
नाहं परस्त्रियं कामाद्गच्छेदं वरवर्णिनि। न चासवर्णां कल्याणि धर्म्यमेतद्धि मे व्रतम्
'सुंदरि, मी इच्छेने दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे जात नाही, आणि वेगळ्या जातीच्या स्त्रीकडेही नाही, हेच माझं धर्माचरण आहे.'
यः स्वदारान्परित्यज्य पारक्यां सेवते स्त्रियम्। निरयान्नैव मुच्यते यावदाभूतसंप्लवम्
'जो पुरुष स्वतःच्या पत्नीला सोडून दुसऱ्या स्त्रीकडे जातो, तो जगाचा अंत होईपर्यंत नरकातून सुटत नाही.'
नाश्रेयस्यस्मि नागम्या न वक्तव्या च कर्हिचित्। भजन्तीं भज मां राजन्दिव्यां कन्यां वरस्त्रियम्
'मी उपभोगण्यासारखी नाही, जवळ येण्यासारखी नाही, किंवा कधी असं बोलण्यासारखी नाही. राजन, मी तुला शोधत आहे, म्हणून या दिव्य आणि श्रेष्ठ कन्येला स्वीकार.'
त्वया निवृत्तमेतत्तु यन्मां चोदयसि प्रियम्। अन्यथा प्रतिपन्नं मां नाशयेद्धर्मविप्लवः
'तू मला जे प्रिय आहे ते करायला सांगतोस, पण ते स्वतःच नाकारलं आहेस. मी वेगळं वागले तर धर्माचा नाश होईल.'
प्राप्य दक्षिणमूरुं मे त्वमाश्लिष्टा वराङ्गने। अपत्यानां स्नुषाणां च भीरु विद्ध्येतदासनम्
'सुंदर अंग असलेल्या कन्ये, तू माझ्या उजव्या मांडीवर बसली आहेस; हे जागा मुली आणि सूनांसाठी असते, हे तू जाण.'
सव्योरुः कामिनीभोग्यस्त्वया स च विवर्जितः। तस्मादहं नाचरिष्ये त्वयि कामं वराङ्गने
माझे डावे मांडी स्त्रियांच्या आनंदासाठी आहे, पण तू त्याकडे दुर्लक्ष केलेस; म्हणून, सुंदर अंगाची, मी तुझ्याकडे इच्छेने येणार नाही.
स्नुषा मे भव सुश्रोणि पुत्रार्थं त्वां वृणोम्यहम्। स्नुषापक्षं हि वामोरु त्वमागम्य समाश्रिता
सुंदर कंबरेची, तू माझी सून हो. मुलासाठी मी तुला निवडतो. कारण, वामोरु, तू माझ्याकडे येऊन सून असल्याची बाजू घेतली आहेस.
एवमप्यस्तु धर्मज्ञ संयुज्येयं सुतेन ते। त्वद्भक्त्या तु भजिष्यामि प्रख्यातं भारतं कुलम्
ठीक आहे, धर्म जाणणाऱ्या, मी तुझ्या मुलाशी एकरूप होईन. तुझ्या भक्तीने मी या प्रसिद्ध भारत कुळाचा सन्मान करीन.
पृथिव्यां पार्थिवा ये च तेषां यूयं परायणम्। गुणा न हि मया शक्या वक्तुं वर्षशतैरपि
पृथ्वीवरील सर्व राजांसाठी तुम्हीच आश्रय आहात; तुमचे गुण मी शंभर वर्षे जरी बोललो तरी सांगू शकणार नाही.
कुलस्य ये वः प्रथितास्तत्साधुत्वमथोत्तमम्। समयेनेह धर्मज्ञ आचरेयं च यद्विभो
तुमच्या कुळाची प्रसिद्ध कीर्ती आणि श्रेष्ठपणा सर्वत्र आहे; धर्म जाणणाऱ्या, येथे ठरल्याप्रमाणे मी वागेन, प्रभो.
तत्सर्वमेव पुत्रस्ते न मीमांसेत कर्हिचित्। एवं वसन्ती पुत्रे ते वर्धयिष्याम्यहं रतिम्
हे सर्व तुझ्या मुलाने कधीच शंका धरू नये; मी येथे राहून तुझ्या मुलावर प्रेम वाढवीन.
तथेत्युक्त्वा तु सा राजंस्तत्रैवान्तरधीयत। `अदृश्या राजसिंहस्य पश्यतः साऽभवत्तदा
'तसेच होवो' असे म्हणून ती तेथेच अदृश्य झाली, राजन; राजसिंहाच्या डोळ्यांसमोरच ती दिसेनाशी झाली.
पुत्रजन्म प्रतीक्षन्वै स राजा तदधारयत्। एतस्मिन्नेव काले तु प्रतीपः क्षत्रियर्षभः
राजा मुलाच्या जन्माची वाट पाहू लागला आणि हे सर्व मनाशी धरले; त्याच वेळी, क्षत्रियांमध्ये श्रेष्ठ प्रतिप—
तपस्तेपे सुतस्यार्थे सभार्यः कुरुनन्दन। `प्रतीपस्य तु भार्यायां गर्भः श्रीमानवर्धत
प्रतिपाने आपल्या पत्नीसह मुलासाठी तप केला, कुरुवंशाचा आनंद; आणि प्रतिपाच्या पत्नीच्या गर्भात तेजस्वी पुत्र वाढू लागला.
श्रिया परमया युक्तः शरच्छुक्ले यथा शशी। ततस्तु दशमे मासि प्राजायत रविप्रभम्
परम तेजाने युक्त, शरद ऋतूतील शुद्ध चंद्रासारखा, दहाव्या महिन्यात सूर्यासारखा तेजस्वी पुत्र जन्माला आला.
कुमारं देवगर्भाभं प्रतीपमहिषी तदा।' तयोः समभवत्पुत्रो वृद्धयोः स महाभिषक्
त्यावेळी प्रतिपाच्या राणीने देवांसारखा पुत्र जन्माला घातला; त्या वृद्ध दांपत्याला तो पुत्र मिळाला, जो महान वैद्य ठरला.
शान्तस्य जज्ञे सन्तानस्तस्मादासीत्स शान्तनुः। `तस्य जातस्य कृत्यानि प्रतीपोऽकारयत्प्रभुः
शांतनूपासून वंश वाढला म्हणून त्याला शांतनू म्हणतात; त्याच्या जन्मानंतर प्रतिप राजाने सर्व विधी केले.
जातकर्मादि विप्रेण वेदोक्तैः कर्मभिस्तदा। नामकर्म च विप्रास्तु चक्रुः परमसत्कृतम्
त्या वेळी, पुरोहिताने वेदांनुसार जन्म व इतर विधी केले; ब्राह्मणांनी मोठ्या सन्मानाने नामकरणही केले.
शान्तनोरवनीपाल वेदोक्तैः कर्मभिस्तदा। ततः संवर्धितो राजा शान्तनुर्लोकधार्मिकः
शांतनू, पृथ्वीचा रक्षक, वेदांनुसार विधी करून वाढवला गेला; अशा रीतीने धर्मशील राजा शांतनू मोठा झाला.
स तु लेभे परां निष्ठां प्राप्य धर्मभृतां वरः। धनुर्वेदे च वेदे च गतिं स परमा गतः
तो धर्मधुरंधरांमध्ये श्रेष्ठ ठरला आणि उत्तम कौशल्य मिळवले; धनुर्विद्या आणि वेदांतही तो सर्वोच्च स्थानाला पोहोचला.
यौवनं चापि संप्राप्तः कुमारो वदतां वरः।' संस्मरंश्चाक्षयाँल्लोकान्विजातान्स्वेन कर्मणा
वक्तृत्वात श्रेष्ठ असलेला तो कुमार जेव्हा तारुण्यात आला, तेव्हा त्याने आपल्या पुण्यकर्मांनी मिळवलेल्या अमर लोकांची आठवण केली.
पुण्यकर्मकृदेवासीच्छान्तनुः कुरुसत्तमः। प्रतीपः शान्तनुं पुत्रं यौवनस्थं ततोऽन्वशात्
कुरुवंशातील श्रेष्ठ शांतनू पुण्यकर्म करणारा झाला; मग प्रतिपाने आपल्या तारुण्यातील पुत्र शांतनूला उपदेश केला.
पुरा स्त्री मां समभ्यागाच्छान्तनो भूतये तव। त्वामाव्रजेद्यदि रहः सा पुत्र वरवर्णिनी
पूर्वी एक स्त्री, शांतनू, तुझ्या हितासाठी माझ्याकडे आली होती; जर ती सुंदर वर्णाची स्त्री तुला एकांतात भेटली, पुत्रा—