सादिनां च भुजैश्छिन्नैः पतितैः साङ्गदैस्तथा। प्रासैश्च विमलैस्तीक्ष्णैर्विमलाभिस्तथर्ष्टिभिः
घोडेस्वारांचे तुटलेले हात, त्यांच्या कडेयांसह पडलेले, तसेच स्वच्छ आणि तीक्ष्ण भाले व चमकणाऱ्या रष्ट्यांचे तुकडे सर्वत्र पडले होते.
उष्णीषैश्च तथा चित्रैर्विप्रविद्धैस्ततस्ततः। विचित्रैर्बाणवर्षैश्च जातरूपपरिष्कृतैः
तेथे रंगीबेरंगी उष्णीषे आणि सोन्याने सजवलेल्या, विविध प्रकारच्या बाणांच्या वर्षावाचे तुकडे अनेक ठिकाणी पडले होते.
अश्वास्तरपरिस्तोमै राङ्कवैर्मृदितैस्तथा। नरेन्द्रचूडामणिभिर्विचित्रैश्च महाधनैः
घोड्यांच्या कवचांचे ढीग, पायदळी तुडवून फाटलेले, आणि राजांच्या सुंदर रत्नजडित मुकुटांचे तुकडे विखुरलेले होते.
छत्रैस्तथापविद्धैश्च चामरैर्व्यजनैरपि । पद्मेन्दुद्युतिभिश्चैव वदनैश्चारुकुण्डलैः
तेथे फेकून दिलेली छत्रे, चामर, आणि कमळ व चंद्रासारखी तेजस्वी, सुंदर कुंडलांनी सजलेली चेहरे पडली होती.
क्लृप्तश्मश्रुभिरत्यर्थं वीराणां समलङ्कृतैः । अपविद्धैर्महाराज सुवर्णाज्ज्वलकुण्डलैः
तेथे वीरांचे नीट ठेवलेले दाढीचे, सुंदर अलंकारांनी सजलेले चेहरे, आणि फेकून दिलेली तेजस्वी सोन्याची कुंडले, हे राजन, पडली होती.
ग्रहनक्षत्रशबला द्यौरिवासीद्वसुंधरा। एवमेते महासेने मृदिते तत्र भारत
त्या भूमीवर पडलेल्या वस्तूंमुळे, जणू ग्रह-नक्षत्रांनी भरलेले आकाशच दिसत होते; अशा प्रकारे, हे भारत, ती महान सेना तेथे चिरडली गेली.
परस्परं समासाद्य तव तेषां च संयुगे । तेषु श्रान्तेषु भग्नेषु मृदितेषु च भारत
त्या युद्धात, तुझे आणि त्यांच्या सैनिकांनी एकमेकांना भिडून, थकून, तुटून आणि चिरडून टाकले गेले, हे भारत.
रात्रिः समभवत्तत्र नापश्याम ततोऽनुगान् । ततोऽवहारं सैकन्यानां प्रचुक्रुः कुरुपाण्डवाः
मग तेथे रात्र झाली; आम्हाला आपले अनुयायी दिसेनासे झाले. मग कुरू आणि पांडवांनी आपल्या सैन्याचा माघार सुरू केला.
घोरे निशामुखे रौद्रे वर्तमाने महाभये। अवहारं ततः कृत्वा सहिताः कुरुपाणड्वाः । न्यविशन्त निशाकाले गत्वा स्वशिबिरं तदा
भीषण आणि भयानक रात्रीच्या आगमनाने मोठा भयाचा वातावरण निर्माण झाले असताना, कुरू आणि पांडवांनी एकत्रितपणे सैन्य मागे घेतले आणि आपल्या छावण्येत जाऊन रात्रभर विश्रांती घेतली.
ततो दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबलः। दुःशासनश्च पुत्रस्ते सूतपुत्रश्च दुर्जयः
नंतर राजा दुर्योधन, सुभलपुत्र शकुनी, तुझा पुत्र दुःशासन आणि सूतपुत्र दुर्जय हे एकत्र जमले.
समागम्य महाराज मन्त्रं चक्रुर्विवक्षितम् । कथं पाण्डुसुताः सङ्ख्ये जेतव्याः सगणा इति
राजा, सर्वजण एकत्र जमले आणि पांडव आणि त्यांच्या मित्रांना युद्धात कसे हरवता येईल, याचा विचारपूर्वक सल्ला घेतला.
ततो दुर्योधनो राजा सर्वांस्तानाह मन्त्रिणः । सूतपुत्रं समाभाष्य सौबलं च महाबलम्
त्यावर दुर्योधन राजाने सर्व मंत्र्यांना, सूतपुत्र आणि बलवान सौबल यांना उद्देशून बोलले.
द्रोणो भीष्म कृपः शल्यः सौमदत्तिश्च संयुगे। न पार्थान्प्रति बाधन्ते न जाने किंनु कारणम्
द्रोण, भीष्म, कृप, शल्य आणि सौमदत्त हे युद्धात पांडवांविरुद्ध जोर लावत नाहीत; याचे कारण मला समजत नाही.
अवध्यमानास्ते चापि क्षपयन्ति बलं मम। सोऽस्मि क्षीणबलः कर्ण क्षीणशस्त्रश्च संयुगे
ते मारले जात नाहीत, तरी माझी सेना नष्ट करत आहेत; त्यामुळे, कर्णा, माझे सैन्य आणि शस्त्रे दोन्ही कमी पडली आहेत.
द्रोणस्य प्रमुखे वीरा हतास्ते भ्रातरो मम। भीमसेनेन राधेय मम चैव च पश्यतः
द्रोणाच्या समोरच, भीमसेनाने माझे वीर भाऊ मारले, राधेया, आणि मी स्वतः ते पाहत होतो.
निकृतः पाण्डवैः शूरैरवध्यैर्दैवतैरपि । सोऽहं संशयमापन्नः प्रकरिष्ये कथं रणम्
पांडवांनी, जे देवांनाही जिंकता येत नाहीत, त्यांनी मला फसवले आहे; म्हणून मी मोठ्या संभ्रमात पडलो आहे—हे युद्ध पुढे कसे चालवू?
तमब्रवीन्महाराज सूतपुत्रो नराधिपम् । मा शोच भरतश्रेष्ठ करिष्येऽहं प्रियं तव
त्यावर सूतपुत्राने राजाला, नराधिपाला म्हणाले—'भारतश्रेष्ठा, दुःख करू नकोस; मी तुझे प्रिय कार्य पूर्ण करीन.'
भीष्मः शान्तनवस्तूर्णमपयातु महारणात् । निवृत्ते युधि गाङ्गेये न्यस्तशस्त्रे च भारत
शांतनुपुत्र भीष्माने लवकरच युद्धातून बाजूला व्हावे; गंगेपुत्र शस्त्र खाली ठेवेल, भारत.
अहं पार्थान्हनिष्यामि सहितान्सर्वसोमकैः । पश्यतो युधि भीष्मस्य शपे सत्येन ते नृप
मी एकटाच युद्धात भीष्म पाहत असताना पांडव आणि सर्व सोमकांना ठार मारीन; हे सत्य मी तुला शपथेने सांगतो, राजन.
पाण्डवेषु दयां नित्यं स हि भीष्मः करोति वै। अशक्तश्च रणे भीष्मो जेतुमेतान्महारथान्
भीष्म नेहमी पांडवांवर दया दाखवतो आणि या महाबलवानांना युद्धात जिंकू शकत नाही.
अभिमानी रणे भीष्मो नित्यं चापि रणप्रियः । स कथं पाण्डवान्युद्धे जेष्यते तात संगतान्
भीष्म युद्धात गर्विष्ठ आहे आणि नेहमीच युद्धात आनंद मानतो; मग वडील, तो एकत्र असलेल्या पांडवांना कसा जिंकेल?
स त्वं शीघ्रमितो गत्वा भीष्मस्य शिबिरं प्रति । अनुमान्य गुरुं वृद्धं शस्त्रं न्यासय भारत
म्हणून, तू लवकर भीष्माच्या छावणीकडे जा; त्या वयोवृद्ध गुरुजींची परवानगी घेऊन त्यांना शस्त्र खाली ठेवायला सांग, भारत.
न्यस्तशस्त्रे ततो भीष्मे निहतान्पश्य पाण्डवान् । मयैकेन रणे राजन्ससुहृद्गणबान्धवान्
भीष्म शस्त्र खाली ठेवेल तेव्हा, राजन, मी एकट्याने युद्धात पांडव, त्यांचे मित्र, आप्त आणि बंधू यांना ठार मारलेले पाह.
एवमुक्तस्तु कर्णेन पुत्रो दुर्योधनस्तव । अब्रवीद्भ्रातरं तत्र दुःशासनमिदं वचः
कर्णाने असे म्हटल्यावर तुझा पुत्र दुर्योधनाने तिथे आपल्या भावाला दुःशासनाला हे शब्द सांगितले.
अनुयात्रं यथा सर्वं सज्जीभवति सर्वशः । दुःशासन तथा क्षिप्रं सर्वमेवोपपादय
'दुःशासन, सर्व तयारी लवकर आणि पूर्णपणे करून ठेव, जेणेकरून सर्वजण लगेच निघू शकतील.'
एवमुक्त्वा ततो राजन्कर्णमाह जनेश्वरः । अनुमान्य रणे भीष्ममेषोऽहं द्विपदां वरम्
असे सांगून राजाने पुढे कर्णाला म्हटले—'युद्धात भीष्माची परवानगी घेऊन मी तुझ्याकडे येईन, द्विपदांमध्ये श्रेष्ठा.'
आगमिष्ये ततः क्षिप्रं त्वत्सकाशमरिन्दम। अपक्रान्ते ततो भीष्मे प्रहरिष्यसि संयुगे
'मग मी लवकरच तुझ्याकडे येईन, शत्रूंना जिंकणारा; भीष्म बाजूला गेल्यावर तू युद्धात हल्ला कर.'
निष्पपात ततस्तूर्णं पुत्रस्तव विशांपते । सहितो भ्रातृभिस्तैस्तु देवैरिव शतक्रतुः
मग तुझा पुत्र, राजाधिराज, आपल्या भावांसह इंद्रासारखा देवांमध्ये, लवकरच निघून गेला.
ततस्तं नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम् । आरोपयद्धयं तूर्णं भ्राता दुःशासनस्तदा
तेव्हा दुःशासनाने वाघासारख्या पराक्रमी त्या राजाला झटकन घोड्यावर बसवले.
अङ्गदी बद्धमुकुटो हस्ताभरणवान्नृप । धार्तराष्ट्रो महाराज विबभौ स पथि व्रजन्
बाहूला कड्या, डोक्यावर मुकुट आणि हातात दागिने घातलेला तो धृतराष्ट्रपुत्र राजामार्गावर चालताना तेजाने उजळून निघाला.