अवस्कन्दाश्च पतिता मुसलानि गुरूणि च । परिघाः पट्टसाश्चैव भिण्डिपालाश्च मारिष
जड गदा, मुसळ, लोखंडी सळई, रुंद तलवारी आणि मोठ्या काठीसुद्धा जमिनीवर पडल्या होत्या.
पतिता विविधाश्चापाश्चित्रा हेमपरिष्कृताः । कुथा बहुविधाकाराश्चामरा व्यजनानि च
सोन्याने सुंदरपणे सजवलेली विविध धनुष्ये, अनेक आकारांच्या ढाली आणि चामरही विखुरलेले होते.
नानाविधानि शस्त्राणि प्रगृह्य पतिता नराः। जीवन्त इव दृश्यनते गतसत्त्वा महारथाः
विविध शस्त्रे हातात घेतलेले पुरुष खाली पडले होते; प्राण गेले तरीही हे महायोद्धे जिवंत असल्यासारखे दिसत होते.
गजाविमथितैर्गात्रैर्मुसलैर्भिन्नमस्तकाः। गजावाजिरथक्षुण्णाः शेरते स्म नराः क्षितौ
हत्तीने चिरडलेली शरीरे, मुसळाने फोडलेली मस्तके, आणि हत्ती, घोडे, रथ यांनी तुडवलेले पुरुष जमिनीवर पडले होते.
तथैवाश्वनृनागानां शरीरैर्विबभौ तदा। संछन्ना वसुधा राजन्पर्वतैरिव शातितैः
त्याचप्रमाणे, घोडे, पुरुष आणि हत्ती यांच्या मृतदेहांनी झाकलेली पृथ्वी, राजन, जणू काही तोडलेल्या पर्वतांनी आच्छादलेली भासत होती.
समरे पतितैश्चैव शक्त्यृष्टिशरतोमरैः। निस्त्रिंशैः पट्टसैः प्रासैरवस्कन्दैः परश्वथैः
युद्धभूमीत पडलेली भाले, शूल, बाण, तोमर, तलवारी, रुंद तलवारी, भाले, जड गदा आणि कुऱ्हाडी यांनी जमिन व्यापली होती.
परिघैर्भिण्डिपालैश्च शतघ्नीभिश्च मारिष। शरीरैः शस्त्रनिर्भिन्नैः समास्तीर्यत मेदिनी
लोखंडी सळई, मोठ्या काठ्या आणि युद्धयंत्रे, तसेच शस्त्रांनी छिन्नभिन्न झालेल्या देहांनी, हे महात्म्या, पृथ्वी झाकली गेली होती.
विशब्दैरल्पशब्दैश्च शोणितौगपरिप्लुतैः। गतासुभिरमित्रघ्न विबभौ निचिता मही
मोठ्या आणि हलक्या आक्रोशांनी, रक्ताच्या प्रवाहांनी, आणि शत्रूंचा नाश करणाऱ्या मृतदेहांनी भरलेली पृथ्वी तेजाने उजळून निघाली होती.
सतलत्रैः सकेयूरैर्बाहुभिश्चन्दनोक्षितैः । हस्तिहस्तोपमैश्छिन्नैरूरुभिश्च तरस्विनाम्
कडे, केयूर आणि चंदन लावलेले हात, तसेच हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे बलवान वीरांचे छाटलेले उर, जमिनीवर पडले होते.
बद्धचूजामणिवरैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः । पातितै ऋषभाक्षाणां बभौ भारत मेदिनी
मूल्यवान मुकुट आणि कुंडले घातलेली, वृषभासारख्या वीरांची छाटलेली मस्तके जमिनीवर पडली होती आणि त्यामुळे पृथ्वी उजळून गेली होती, भारत.
कवचैः शोणितादिग्धैर्विप्रकीर्णैश्च काञ्चनैः । रराज सुभृशं भूमिः शान्तार्चिर्भिरिवानलैः
रक्ताने माखलेली कवचं, विखुरलेली सोन्याची दागिने, यामुळे पृथ्वी जणू शांत ज्वाळांनी उजळणाऱ्या अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होती.
विप्रविद्धैः कलापैश्च पतितैश्च शरासनैः । विप्रकीर्णैः शरैश्चैव रुक्मपुङ्खैः समन्ततः
फेकून दिलेल्या बाणांच्या पिशव्या, पडलेली धनुष्ये आणि सर्वत्र विखुरलेले सोन्याच्या पिसांचे बाण यांनी रणांगण भरून गेले होते.
रथैश्च सर्वतो भग्नैः किङ्किणीजालभूषितैः । वाजिभिश्च हतैर्बाणैः स्रस्तजिह्वैः सशोणितैः
भूमीच्या सर्व बाजूंनी तुटलेल्या रथांचे तुकडे, घंटांच्या जाळ्यांनी सजलेले, आणि बाणांनी घायाळ होऊन रक्ताने माखलेल्या, जीभ बाहेर आलेल्या घोड्यांचे मृतदेह विखुरलेले होते.
अनुकर्षैः पताकाभिरुपासङ्गैर्ध्वजैरपि । प्रवीराणां महाशङ्खैर्विप्रकीर्णैश्च पाण्डुरैः
तेथे जुए, फडक्या, ध्वज, आणि वीरांच्या मोठ्या शंखांचे तुकडे, तसेच फिकट पडलेली आणि विखुरलेली दागिने पडली होती.
स्रस्तहस्तैश्च मातङ्गैः शयानैर्विबभौ मही । नानारूपेरलंकारैः प्रमदेवाभ्यलङ्कृता
मृत आणि सुटलेल्या सोंडेच्या हत्तींच्या विविध अलंकारांनी सजलेली भूमी, एखाद्या सुंदर स्त्रीप्रमाणे शोभून दिसत होती.
दन्तिभिश्चापरैस्तत्र सप्राणैर्गाढवेदनैः । करैः शब्दं विमुञ्चद्भिः शीकरं च मुहुर्मुहुः
तेथे काही हत्ती अजूनही जिवंत होते, पण तीव्र वेदनेने विव्हळत, आपल्या सोंडांनी आवाज करत आणि पुन्हा पुन्हा पाणी उडवत होते.
विबभौ तद्रणस्थानं स्यन्दमानैरिवाचलैः। नानारागैः कम्बलैश्च परिस्तोमेश्च दन्तिनाम्
ते रणांगण रंगीबेरंगी कम्बळे आणि हत्तींच्या सजावटींनी झाकलेले होते, जणू काही पाण्याने ओथंबलेले डोंगर शोभत होते.
वैदूर्यमणिदण्डैश्च पतितैरङ्कुशैः शुभैः। घण्टाभिश्च गजेन्द्राणां पतिताभिः समन्ततः
तेथे वैदूर्य मणींनी मढवलेली, पडलेली सुंदर अंकुशे आणि सर्वत्र विखुरलेल्या गजेंद्रांच्या घंटा भूमीला सजवत होत्या.
विपाटितविचित्राभिः कुथाभिरङ्कुशैस्तथा। ग्रैवेयैश्चित्ररूपैश्च रुक्मकक्ष्याभिरेव च
फाटलेल्या आणि रंगीबेरंगी कातडीच्या आवरणांसह, अंकुश, विविध प्रकारच्या गळ्यातील पट्ट्या आणि सोन्याच्या नक्षीदार कवचांचे तुकडे पडले होते.
यन्त्रैश्च बहुधा च्छिन्नैस्तोमरैश्चापि काञ्चनैः। `रराज सुभृशं भूमिस्तत्रतत्र विशांपते' अश्वानां रेणुकपिलै रुक्मच्छन्नैरुरश्छदैः
माणसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजन, तेथे अनेक तुटलेल्या यंत्रे, सोन्याचे भाले, आणि घोड्यांच्या धुळीने माखलेल्या, सोन्याने मढवलेल्या छातीच्या कवचांचे तुकडे विखुरले होते.
सादिनां च भुजैश्छिन्नैः पतितैः साङ्गदैस्तथा। प्रासैश्च विमलैस्तीक्ष्णैर्विमलाभिस्तथर्ष्टिभिः
घोडेस्वारांचे तुटलेले हात, त्यांच्या कडेयांसह पडलेले, तसेच स्वच्छ आणि तीक्ष्ण भाले व चमकणाऱ्या रष्ट्यांचे तुकडे सर्वत्र पडले होते.
उष्णीषैश्च तथा चित्रैर्विप्रविद्धैस्ततस्ततः। विचित्रैर्बाणवर्षैश्च जातरूपपरिष्कृतैः
तेथे रंगीबेरंगी उष्णीषे आणि सोन्याने सजवलेल्या, विविध प्रकारच्या बाणांच्या वर्षावाचे तुकडे अनेक ठिकाणी पडले होते.
अश्वास्तरपरिस्तोमै राङ्कवैर्मृदितैस्तथा। नरेन्द्रचूडामणिभिर्विचित्रैश्च महाधनैः
घोड्यांच्या कवचांचे ढीग, पायदळी तुडवून फाटलेले, आणि राजांच्या सुंदर रत्नजडित मुकुटांचे तुकडे विखुरलेले होते.
छत्रैस्तथापविद्धैश्च चामरैर्व्यजनैरपि । पद्मेन्दुद्युतिभिश्चैव वदनैश्चारुकुण्डलैः
तेथे फेकून दिलेली छत्रे, चामर, आणि कमळ व चंद्रासारखी तेजस्वी, सुंदर कुंडलांनी सजलेली चेहरे पडली होती.
क्लृप्तश्मश्रुभिरत्यर्थं वीराणां समलङ्कृतैः । अपविद्धैर्महाराज सुवर्णाज्ज्वलकुण्डलैः
तेथे वीरांचे नीट ठेवलेले दाढीचे, सुंदर अलंकारांनी सजलेले चेहरे, आणि फेकून दिलेली तेजस्वी सोन्याची कुंडले, हे राजन, पडली होती.
ग्रहनक्षत्रशबला द्यौरिवासीद्वसुंधरा। एवमेते महासेने मृदिते तत्र भारत
त्या भूमीवर पडलेल्या वस्तूंमुळे, जणू ग्रह-नक्षत्रांनी भरलेले आकाशच दिसत होते; अशा प्रकारे, हे भारत, ती महान सेना तेथे चिरडली गेली.
परस्परं समासाद्य तव तेषां च संयुगे । तेषु श्रान्तेषु भग्नेषु मृदितेषु च भारत
त्या युद्धात, तुझे आणि त्यांच्या सैनिकांनी एकमेकांना भिडून, थकून, तुटून आणि चिरडून टाकले गेले, हे भारत.
रात्रिः समभवत्तत्र नापश्याम ततोऽनुगान् । ततोऽवहारं सैकन्यानां प्रचुक्रुः कुरुपाण्डवाः
मग तेथे रात्र झाली; आम्हाला आपले अनुयायी दिसेनासे झाले. मग कुरू आणि पांडवांनी आपल्या सैन्याचा माघार सुरू केला.
घोरे निशामुखे रौद्रे वर्तमाने महाभये। अवहारं ततः कृत्वा सहिताः कुरुपाणड्वाः । न्यविशन्त निशाकाले गत्वा स्वशिबिरं तदा
भीषण आणि भयानक रात्रीच्या आगमनाने मोठा भयाचा वातावरण निर्माण झाले असताना, कुरू आणि पांडवांनी एकत्रितपणे सैन्य मागे घेतले आणि आपल्या छावण्येत जाऊन रात्रभर विश्रांती घेतली.
ततो दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबलः। दुःशासनश्च पुत्रस्ते सूतपुत्रश्च दुर्जयः
नंतर राजा दुर्योधन, सुभलपुत्र शकुनी, तुझा पुत्र दुःशासन आणि सूतपुत्र दुर्जय हे एकत्र जमले.