व्यंसितं वीक्ष्य निस्त्रिंशं सौभद्रेण रणे तदा। साधुसाध्विति सैन्यानां प्रणादोऽभूद्विशांपते
रणात सुभद्रापुत्राने ती तलवार वळवली हे पाहून सैन्यात 'शाब्बास, शाब्बास' असा गजर झाला, हे राजाधिराज.
धृष्टद्युम्नमुखास्त्वन्ये तव सैन्यमयोधयन्। तथैव तावकाः सर्वे पाण्डुसैन्यमयोधयन्
धृष्टद्युम्न व इतरांनी तुझ्या सैन्याशी युद्ध केले आणि तसंच तुझे सर्व सैनिक पांडवांच्या सैन्याशी भिडले.
तत्राक्रन्दो महानासीत्तव तेषां च भारत। निघ्नतां दृढमन्योन्यं कुर्वतां कर्म दुष्करम्
भरता, तुझ्या आणि त्यांच्या सैन्यात मोठा गोंधळ उडाला, कारण दोन्ही बाजूचे सैनिक पराक्रमाने एकमेकांवर तुटून पडले आणि कठीण कृत्ये करत होते.
अन्योन्यं हि रणे शूराः केशेष्वाक्षिष्य मानिनः। नखदन्तैरयुध्यन्त मुष्टिभिर्जानुभिस्तथा
रणात शूर आणि अभिमानी वीर एकमेकांचे केस ओढत, नखांनी, दातांनी, मुठीने आणि गुडघ्यांनी एकमेकांशी झुंज देत होते.
तलैश्चैवाथ निस्त्रिंशैर्बाहुभिश्च सुसंस्थितैः। विवरं प्राप्य चान्योन्यमनयन्यमसादनम्
गदा, तलवारी आणि सज्ज हातांनी, योग्य संधी मिळताच, त्यांनी एकमेकांवर सतत हल्ला केला.
न्यहनच्च पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा। व्याकुलीकृतसंकल्पा युयुधुस्तत्र मानवाः
वडील मुलांना, आणि मुले वडिलांना मारू लागले; मन गोंधळलेले असल्याने तेथे सर्वजण एकमेकांशी लढू लागले.
रणे चारूणि चापानि हेमपृष्ठानि मारिष । हतानामपविद्धानि कलापाश्च महाधनाः
युद्धात सोन्याने मढवलेली धनुष्ये आणि मारलेल्यांच्या मौल्यवान बाणांच्या पिशव्या जमिनीवर फेकल्या गेल्या.
जातरूपमयैः पुङ्खै राजतैर्निशिताः शराः। तैलधौता व्यराजन्त निर्मुक्तभुजगोपमाः
सोन्याच्या पिसांनी आणि चांदीच्या टोकांनी सजलेले, तेलाने झळाळणारे बाण सुटलेल्या सापासारखे चमकत होते.
खङ्गाश्च दान्तत्सरवो जातरूपपरिष्कृताः । चर्माणि चापविद्धानि रुक्मचित्राणि धन्विनां
हत्तीच्या दातांच्या मुठी असलेल्या, सोन्याने सजवलेल्या तलवारी आणि सोन्याच्या नक्षीने मढवलेली धनुर्धारकांची ढाली विखुरलेल्या होत्या.
सुवर्णाविकृताः प्रासाः प्रभग्ना हेमभूषिताः। जातरूपमया यष्ट्यः शक्त्यश्च कनकोज्ज्वलाः
सोन्याने मढवलेली तुटलेली भाले, सोन्याच्या दांड्या आणि सोन्याच्या टोकांनी झळणाऱ्या शस्त्रे सर्वत्र पडली होती.
अवस्कन्दाश्च पतिता मुसलानि गुरूणि च । परिघाः पट्टसाश्चैव भिण्डिपालाश्च मारिष
जड गदा, मुसळ, लोखंडी सळई, रुंद तलवारी आणि मोठ्या काठीसुद्धा जमिनीवर पडल्या होत्या.
पतिता विविधाश्चापाश्चित्रा हेमपरिष्कृताः । कुथा बहुविधाकाराश्चामरा व्यजनानि च
सोन्याने सुंदरपणे सजवलेली विविध धनुष्ये, अनेक आकारांच्या ढाली आणि चामरही विखुरलेले होते.
नानाविधानि शस्त्राणि प्रगृह्य पतिता नराः। जीवन्त इव दृश्यनते गतसत्त्वा महारथाः
विविध शस्त्रे हातात घेतलेले पुरुष खाली पडले होते; प्राण गेले तरीही हे महायोद्धे जिवंत असल्यासारखे दिसत होते.
गजाविमथितैर्गात्रैर्मुसलैर्भिन्नमस्तकाः। गजावाजिरथक्षुण्णाः शेरते स्म नराः क्षितौ
हत्तीने चिरडलेली शरीरे, मुसळाने फोडलेली मस्तके, आणि हत्ती, घोडे, रथ यांनी तुडवलेले पुरुष जमिनीवर पडले होते.
तथैवाश्वनृनागानां शरीरैर्विबभौ तदा। संछन्ना वसुधा राजन्पर्वतैरिव शातितैः
त्याचप्रमाणे, घोडे, पुरुष आणि हत्ती यांच्या मृतदेहांनी झाकलेली पृथ्वी, राजन, जणू काही तोडलेल्या पर्वतांनी आच्छादलेली भासत होती.
समरे पतितैश्चैव शक्त्यृष्टिशरतोमरैः। निस्त्रिंशैः पट्टसैः प्रासैरवस्कन्दैः परश्वथैः
युद्धभूमीत पडलेली भाले, शूल, बाण, तोमर, तलवारी, रुंद तलवारी, भाले, जड गदा आणि कुऱ्हाडी यांनी जमिन व्यापली होती.
परिघैर्भिण्डिपालैश्च शतघ्नीभिश्च मारिष। शरीरैः शस्त्रनिर्भिन्नैः समास्तीर्यत मेदिनी
लोखंडी सळई, मोठ्या काठ्या आणि युद्धयंत्रे, तसेच शस्त्रांनी छिन्नभिन्न झालेल्या देहांनी, हे महात्म्या, पृथ्वी झाकली गेली होती.
विशब्दैरल्पशब्दैश्च शोणितौगपरिप्लुतैः। गतासुभिरमित्रघ्न विबभौ निचिता मही
मोठ्या आणि हलक्या आक्रोशांनी, रक्ताच्या प्रवाहांनी, आणि शत्रूंचा नाश करणाऱ्या मृतदेहांनी भरलेली पृथ्वी तेजाने उजळून निघाली होती.
सतलत्रैः सकेयूरैर्बाहुभिश्चन्दनोक्षितैः । हस्तिहस्तोपमैश्छिन्नैरूरुभिश्च तरस्विनाम्
कडे, केयूर आणि चंदन लावलेले हात, तसेच हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे बलवान वीरांचे छाटलेले उर, जमिनीवर पडले होते.
बद्धचूजामणिवरैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः । पातितै ऋषभाक्षाणां बभौ भारत मेदिनी
मूल्यवान मुकुट आणि कुंडले घातलेली, वृषभासारख्या वीरांची छाटलेली मस्तके जमिनीवर पडली होती आणि त्यामुळे पृथ्वी उजळून गेली होती, भारत.
कवचैः शोणितादिग्धैर्विप्रकीर्णैश्च काञ्चनैः । रराज सुभृशं भूमिः शान्तार्चिर्भिरिवानलैः
रक्ताने माखलेली कवचं, विखुरलेली सोन्याची दागिने, यामुळे पृथ्वी जणू शांत ज्वाळांनी उजळणाऱ्या अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होती.
विप्रविद्धैः कलापैश्च पतितैश्च शरासनैः । विप्रकीर्णैः शरैश्चैव रुक्मपुङ्खैः समन्ततः
फेकून दिलेल्या बाणांच्या पिशव्या, पडलेली धनुष्ये आणि सर्वत्र विखुरलेले सोन्याच्या पिसांचे बाण यांनी रणांगण भरून गेले होते.
रथैश्च सर्वतो भग्नैः किङ्किणीजालभूषितैः । वाजिभिश्च हतैर्बाणैः स्रस्तजिह्वैः सशोणितैः
भूमीच्या सर्व बाजूंनी तुटलेल्या रथांचे तुकडे, घंटांच्या जाळ्यांनी सजलेले, आणि बाणांनी घायाळ होऊन रक्ताने माखलेल्या, जीभ बाहेर आलेल्या घोड्यांचे मृतदेह विखुरलेले होते.
अनुकर्षैः पताकाभिरुपासङ्गैर्ध्वजैरपि । प्रवीराणां महाशङ्खैर्विप्रकीर्णैश्च पाण्डुरैः
तेथे जुए, फडक्या, ध्वज, आणि वीरांच्या मोठ्या शंखांचे तुकडे, तसेच फिकट पडलेली आणि विखुरलेली दागिने पडली होती.
स्रस्तहस्तैश्च मातङ्गैः शयानैर्विबभौ मही । नानारूपेरलंकारैः प्रमदेवाभ्यलङ्कृता
मृत आणि सुटलेल्या सोंडेच्या हत्तींच्या विविध अलंकारांनी सजलेली भूमी, एखाद्या सुंदर स्त्रीप्रमाणे शोभून दिसत होती.
दन्तिभिश्चापरैस्तत्र सप्राणैर्गाढवेदनैः । करैः शब्दं विमुञ्चद्भिः शीकरं च मुहुर्मुहुः
तेथे काही हत्ती अजूनही जिवंत होते, पण तीव्र वेदनेने विव्हळत, आपल्या सोंडांनी आवाज करत आणि पुन्हा पुन्हा पाणी उडवत होते.
विबभौ तद्रणस्थानं स्यन्दमानैरिवाचलैः। नानारागैः कम्बलैश्च परिस्तोमेश्च दन्तिनाम्
ते रणांगण रंगीबेरंगी कम्बळे आणि हत्तींच्या सजावटींनी झाकलेले होते, जणू काही पाण्याने ओथंबलेले डोंगर शोभत होते.
वैदूर्यमणिदण्डैश्च पतितैरङ्कुशैः शुभैः। घण्टाभिश्च गजेन्द्राणां पतिताभिः समन्ततः
तेथे वैदूर्य मणींनी मढवलेली, पडलेली सुंदर अंकुशे आणि सर्वत्र विखुरलेल्या गजेंद्रांच्या घंटा भूमीला सजवत होत्या.
विपाटितविचित्राभिः कुथाभिरङ्कुशैस्तथा। ग्रैवेयैश्चित्ररूपैश्च रुक्मकक्ष्याभिरेव च
फाटलेल्या आणि रंगीबेरंगी कातडीच्या आवरणांसह, अंकुश, विविध प्रकारच्या गळ्यातील पट्ट्या आणि सोन्याच्या नक्षीदार कवचांचे तुकडे पडले होते.
यन्त्रैश्च बहुधा च्छिन्नैस्तोमरैश्चापि काञ्चनैः। `रराज सुभृशं भूमिस्तत्रतत्र विशांपते' अश्वानां रेणुकपिलै रुक्मच्छन्नैरुरश्छदैः
माणसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजन, तेथे अनेक तुटलेल्या यंत्रे, सोन्याचे भाले, आणि घोड्यांच्या धुळीने माखलेल्या, सोन्याने मढवलेल्या छातीच्या कवचांचे तुकडे विखुरले होते.