प्रतरिष्ये महापारं भुजाभ्यां समरोदधिम् । नायं क्लीबायितुं कालो विद्यते माधव क्वचित्
या भयंकर युद्धाच्या समुद्रातून मी माझ्या बाहूंनी पार जाईन. माधव, आता भ्यायचं किंवा दुर्बल व्हायचं वेळ नाही.
एवमुक्तस्तु पार्थेन केशवः परवीरहा। चोदयामास तानश्वान्पाण्डुरान्वातरंहसः
पार्थाने असं म्हटल्यावर, शत्रूंचा संहार करणारा केशवाने पांढऱ्या घोड्यांना मोठ्या वेगाने हाकलं.
अथ शब्दो महानासीत्तव सैन्यस्य भारत। मारुतोद्धूतवेगस्य सागरस्येव पर्वणि
त्यावेळी, भारत, तुझ्या सैन्यात मोठा गजर झाला, जणू वाऱ्याने उसळलेल्या समुद्राचा आवाज पौर्णिमेच्या रात्री होतो तसा.
अपराह्णे महाराज संग्रामः समपद्यत । पर्जन्यसमनिर्घोषो भीष्मस्य सह पाण्डवैः
दुपारच्या वेळी, राजन, भीष्म आणि पांडवांमध्ये युद्ध सुरू झालं, त्याचा गजर जणू मेघगर्जनेसारखा होता.
ततो राजंस्तव सुता भीमसेनमुपाद्रवन् । परिवार्य रणे द्रोणं वसवो वासवं यथा
मग, राजन, तुझे पुत्र भीमसेनाला युद्धात वेढून उभे राहिले, जसे वसु इंद्राभोवती उभे राहतात.
ततः शान्तनवो भीष्मः कृपश्च रथिनां वरः। भगदत्तः सुशर्मा च धनंजयमुपाद्रवन्
मग शांतनूचे पुत्र भीष्म, रथींचा श्रेष्ठ कृप, भगदत्त आणि सुशर्मा यांनी धनंजयावर हल्ला केला.
हार्दिक्यो बाह्लिकश्चैव सात्यकिं समभिद्रुतौ । अम्बष्ठकस्तु नृपतिरभिमन्युमवस्थितः
हार्दिक्य आणि बाह्लिक यांनी सात्यकीवर झडप घातली, आणि अंबष्ठांचा राजा अभिमन्यूसमोर उभा ठाकला.
शेषास्त्वन्ये महाराज शेषानेव महारथान् । ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम्
बाकीचे योद्धे, राजन, इतर मोठ्या रथींच्या समोर उभे राहिले. मग एक भयंकर आणि भीतीदायक युद्ध सुरू झालं.
भीमसेनस्तु संप्रेक्ष्य पुत्रांस्तव विशांपते'। प्रजज्वाल रणे क्रुद्धो हविषा हव्यवाडिव
राजन, तुझ्या पुत्रांना युद्धात पाहून भीमसेन प्रचंड रागावला आणि तो जणू यज्ञातील अग्नी जसा आहुतीने भडकतो तसा पेटून उठला.
पुत्रास्तु तव कौन्तेयं छादयांचक्रिरे शरैः। प्रावृषीव महाराज जलदा इव पर्वतम्
राजन, तुझ्या पुत्रांनी कुंतीपुत्र भीमसेनावर बाणांचा वर्षाव केला, जसा पावसाळ्यात ढग पर्वतावर पाऊस पाडतात.
स च्छाद्यमानो बहुधा पुत्रैस्तव विशांपते । सृक्विणी संलिहन्वीरः शार्दूल इव दर्पितः
राजन, तुझे पुत्र अनेक प्रकारे त्याच्यावर बाणांचा मारा करत होते, पण तो वीर अभिमानाने वाघासारखा ओठ चाटत उभा राहिला.
व्यूढोरस्कस्ततो भीमः पोथयामास पार्थिवम् । क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन सुमुक्तेन महारणे
मग छाती फुलवून भीमाने त्या राजावर मोठ्या युद्धात धारदार आणि नीट बनवलेल्या बाणाने प्रहार केला.
ताडयामास संक्रुद्धः सोऽभवद्व्यथितेन्द्रियः । अपरेण तु भल्लेन पीतेन निशितेन तु। अपातयत्कुण्डलितं सिंहः क्षुद्रमृगं यथा
रागाने त्याने पुन्हा एकदा प्रहार केला, त्यामुळे त्या राजाची इंद्रिये व्याकुळ झाली. नंतर एका तेजस्वी, सोन्याच्या टोकाच्या बाणाने त्याला खाली पाडलं, जसा सिंह एखाद्या लहान प्राण्याला मारतो.
ततः सुनिशितान्बाणान्भीमसेनः शिलाशितान् । स सप्त संदधे हन्तुं पुत्रास्ते भरतर्षभ
मग भीमसेनाने दगडासारखे धारदार सात बाण उचलले, हे बाण तुझ्या पुत्रांना मारण्यासाठी तयार केले, भारतश्रेष्ठ.
प्रेषिता भिमसेनेन शरास्ते दृढधन्वना । अपातयन्त पुत्रांस्ते रथेभ्यः सुमहारथान्
भीमसेनाच्या मजबूत धनुष्यातून सुटलेले ते बाण तुझ्या मोठ्या रथी पुत्रांना त्यांच्या रथावरून खाली पाडले.
अनाधृष्टिं कुण्डभेदिं विराजं दीप्तलोचनम् । दीर्घबाहुं सुबाहुं च तथैव मकरध्वजम्
अनाधृष्टि, कुंडभेदी, तेजस्वी डोळ्यांचा विराज, दीर्घबाहु, सुभाहु आणि मकरध्वज — या सर्वांवर ते बाण चालवले गेले.
प्रपतन्तिस्म वीरास्ते विरेजुर्भरतर्षभ। वसन्ते पुष्पशबलाः किंशुकाः पतिता इव
हे भरतश्रेष्ठ, ते वीर रणभूमीत पडले, जणू वसंतात फुलांनी डवरलेली किंशुकाची झाडं जमिनीवर कोसळली असावीत, तशी त्यांची शोभा दिसत होती.
ततः प्रदुद्रुवुः शेषास्तव पुत्रा महाहवे । तं कालमिव मन्यन्तो भीमसेनं महाबलम्
मग तुझ्या उरलेल्या पुत्रांनी त्या भयंकर युद्धातून पळ काढला, कारण त्यांना भीमसेनच जणू काळासारखा भासला.
द्रोणस्तु समरे वीरं निर्दहनक्तं सुतांस्तव । यथाद्रिं वारिधाराभिः समन्ताद्व्यकिरच्छरैः
पण द्रोणाने रणांगणात तुझ्या पुत्रांना बाणांनी जणू जाळून टाकले, आणि त्या वीराला सर्व बाजूंनी जसा डोंगरावर पाऊस पडतो तसा बाणांनी वेढून टाकले.
तत्राद्भुतमपश्याम कुन्तीपुत्रस्य पौरुषम् । द्रोणेन वार्यमाणोऽपि निजघ्ने यत्सुतांस्तव
तेथे आम्ही कुंतीपुत्राचं अद्भुत शौर्य पाहिलं, कारण द्रोणाने रोखण्याचा प्रयत्न केला तरीही त्याने तुझे पुत्र रणात पाडले.
यथा गोवृषभो वर्षं संधारयति स्वात्पतत् । भीमस्तथा द्रोणमुक्तं शरवर्षमदीधरत्
जसा एखादा बैल अंगावर पडणारा पाऊस सहन करतो, तसाच भीमाने द्रोणाने सोडलेल्या बाणांचा मारा खंबीरपणे सहन केला.
अद्भुतं च महाराज तत्र चक्रे वृकोदरः । यत्पुत्रांस्तेऽवधीत्सङ्ख्ये द्रोणं चैव न्यवारयत्
राजा, तिथे वृकोदराने एक अद्भुत पराक्रम केला — त्याने तुझे पुत्र रणात ठार केले आणि द्रोणालाही रोखले.
पुत्रेषु तव वीरेषु चिक्रीडार्जुनपूर्वजः । मृगेष्विव महाराज चरन्व्याघ्रो महाबलः
राजा, तुझ्या वीर पुत्रांमध्ये अर्जुनाचा मोठा भाऊ जणू वाघासारखा मृगांच्या कळपात खेळावा तसा फिरत होता.
यथा हि पशुमध्यस्थो द्रावयेत पशून्वृकः । वृकोदरस्तव सुतांस्तथा व्यद्रावयद्रणे
जसा एखादा लांडगा गुरांच्या कळपात घुसून त्यांना पांगवतो, तसा वृकोदराने तुझे पुत्र रणात पांगवले.
गाङ्गेयो भगदत्तश्च गोतमश्च महारथाः । पाण्डवं रभसं युद्धे वारयामासुरर्जुनम्
गंगेचा पुत्र, भगदत्त आणि गौतम हे महाबलवान महारथी युद्धात पांडवांचा वेग रोखण्यासाठी अर्जुनासमोर उभे राहिले.
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य तेषां सोऽतिरथो रणे प्रवीरांस्तव सैन्येषु प्रेषयामास मृत्यवे
त्या अतिरथीने त्यांच्या अस्त्रांना आपल्या अस्त्रांनी रोखले आणि तुझ्या सैन्यातील शूर वीरांना रणात मृत्यूच्या दारी पोहोचवले.
अभिमन्युस्तु राजानमम्बष्ठं लोकविश्रुतम् । विरथं रथिनां श्रेष्ठं कारयामास सायकैः
अभिमन्यूने आपल्या बाणांनी अंबष्ठांचा प्रसिद्ध राजा, जो रथींच्या मध्ये श्रेष्ठ होता, त्याला रथहीन केले.
विरथो वध्यमानस्तु सौभद्रेण यशस्विना । अवप्लुत्य रथात्तूर्णमम्बष्ठो वसुधाधिपः
रथहीन झालेला, आणि सुभद्रापुत्राच्या हल्ल्याखाली सापडलेला अंबष्ठांचा राजा पटकन रथातून खाली उडी मारून जमिनीवर आला.
असिं चिक्षेप समरे सौभद्रस्य महात्मनः । आरुरोह रथं चैव हार्दिक्यस्य महाबलः
त्याने रणात सुभद्रापुत्रावर तलवार फेकली आणि लगेचच हार्दिक्याच्या बलाढ्य रथावर चढला.
आपतन्तं तु निस्त्रिंशं युद्धमार्गविशारदः । लाघवाद्व्यंसयामास सौभद्रः परवीरहा
ती तलवार वेगाने येताना पाहून युद्धकलेत निपुण असलेल्या सुभद्रापुत्राने ती चपळाईने चुकवली; तो शत्रूवीरांचा संहार करणारा होता.