मदान्धा रोषसंरब्धा विषाणाग्रैर्महाहवे । बिभिदुर्दन्तमुसलैः समासाद्य परस्परम्
मदाने वेडे आणि रागाने पेटलेले हत्ती, मोठ्या लढाईत आपल्या सोंडेच्या टोकांनी आणि दातांच्या गजांनी एकमेकांना फोडू लागले.
हयाश्च चामरापीडाः प्रासपाणिभिरास्थिताः । चोदिताः सादिभिः क्षिप्रं निजघ्रुरितरेतरम्
चामरांनी सजवलेले घोडे, भाले घेऊन बसलेल्या वीरांनी चालवले, ते आपल्या स्वारांच्या इशाऱ्यावर एकमेकांवर झडप घालू लागले.
पादाताश्च पदात्योघैस्ताडिताः शक्तितोमरैः। न्यपतन्त तदा भूमौ शतशोऽथ सहस्रशः
पायदळावर पायदळाच्या मोठ्या लोंढ्यांनी शूल आणि तोमरांनी हल्ला केला, त्यामुळे शेकडो-हजारो सैनिक त्या वेळी जमिनीवर कोसळले.
रथिनश्च रथाकंश्चित्रान्कर्णिनालीकतोमरैः । निहत्य समरे वीरान्सिंहनादान्विनेदिरे
रथारूढ वीरांनी विविध प्रकारच्या बाणांनी, टोकदार बाणांनी आणि तोमरांनी शत्रू वीरांना मारून, सिंहासारखे गर्जना केली.
तस्मिंस्तथा वर्तमाने संग्रामे रोमहर्षणे । भगतत्तो महेष्वासो भीमसेनमथाद्रवत्
अशा अंगावर काटा आणणाऱ्या युद्धात, भगदत्त हा महान धनुर्धारी, भीमसेनावर तुटून पडला.
कुञ्जरेण प्रभिन्नेन सप्तधा स्रवता मदम्। पर्वतेन यथा तोयं स्रवमाणेन सर्वशः
सात ठिकाणी मद वाहणाऱ्या, फाटलेल्या हत्तीवर बसून, जणू सर्व बाजूंनी पाणी ओसंडणाऱ्या पर्वतासारखा तो दिसत होता.
किरञ्छरसहस्राणि सुप्रतीकशिरोगतः । ऐरावतस्थो मघवान्वारिधारा इवानघ
सुप्रतीक हत्तीच्या मस्तकावर भगदत्त बसून, जणू ऐरावतावर बसलेला इंद्र पावसाच्या धारा सोडतो तसा, हजारो बाणांचा वर्षाव करू लागला.
स भीमं शरधाराभिस्ताजयामास पार्थिवः । पर्वतं वारिधाराभिस्तपान्ते जलदो यथा
त्या राजाने भीमवर बाणांच्या धारा सोडल्या, जणू उन्हाळ्याच्या शेवटी मेघ पर्वतावर पावसाच्या धारा सोडतो.
भीमसेनस्तु संक्रुद्धः पादरक्षान्परःशतान्। निजघान महेष्वासः संरब्धः शरवृष्टिभिः
पण भीमसेन रागाने पेटून, तो महान धनुर्धारी, बाणांच्या वर्षावाने शेकडो पायदळ सैनिकांना जमिनीवर घातला.
तान्दृष्ट्वा निहतान्क्रुद्धो भगदत्तः प्रतापवान् । चोदयामास नागेन्द्रं भीमसेनरथं प्रति
हे पाहून, पराक्रमी भगदत्त रागाने भरून, आपल्या हत्तीला भीमसेनाच्या रथाकडे झेपावले.
स नागः प्रेषितस्तेन बाणो ज्याचोदितो यथा। अभ्यधावत वेगेन भीमसेनपुरोगमाः
त्याने चालविलेला हत्ती, जणू धनुष्याच्या दोरीवरून सुटलेला बाण, वेगाने भीमसेन आणि त्याच्या पुढील वीरांकडे धावला.
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य पाण्डवानां महारथाः। अभ्यवर्तन्त वेगेन भीमसेनपुरोगमाः
तो हत्ती वेगाने येताना पाहून, पांडवांचे महान रथी, भीमसेनाच्या पुढे, त्याला सामोरे गेले.
केकयाश्चाभिमन्युश्च द्रौपदेयाश्च सर्वशः। दशार्णाधिपतिः शूरः क्षत्रदेवश्च मारिष
केकय, अभिमन्यू, द्रौपदीचे सर्व पुत्र, शूर दशार्णांचा राजा आणि क्षत्रदेव, हे सर्व वीर तिथे होते.
चेदिपो धृष्टकेतुश्च संरब्धाः सर्व एव ते। उत्तमास्त्राणि दिव्यानि दर्शयन्तो महाबलाः
चेदिप आणि धृष्टकेतू, हे सर्वजण रागाने आणि मोठ्या बळाने, आपली श्रेष्ठ आणि दिव्य अस्त्रे दाखवू लागले.
तमेकं कुञ्जरं क्रुद्धाः समन्तात्पर्यवारयन् । स विद्धो बहुभिर्बाणैर्व्यरोचत महाद्विपः
रागाने पेटलेले ते सर्वजण त्या एकट्या हत्तीला चौफेर वेढून उभे राहिले. अनेक बाणांनी जखमी झालेला तो मोठा हत्ती तिथे चमकत होता.
संजातरुधिरोत्पीडो धातुचित्र इवाद्रिराट्। दशार्णाधिपतिश्चाऽपि गजं भूमिधरोपमम्
त्याच्या जखमांतून रक्त वाहू लागले होते, त्यामुळे तो रंगीबेरंगी खडकांनी सजलेल्या डोंगरासारखा दिसत होता. दाशार्णांचा राजा देखील, डोंगरासारख्या त्या हत्तीवर चालून गेला.
समास्थितोऽभिदुद्राव भगदत्तस्य वारणम्। तमापतन्तं समरे जगं जगपतिः स च
स्वतःच्या हत्तीवर बसून त्याने भगदत्ताच्या हत्तीवर जोरात हल्ला केला. रणभूमीत तो वेगाने येत असताना, हत्तींचा स्वामी त्याच्यासमोर उभा ठाकला.
दधार सुप्रतीकोऽपि वेलेव मकरालयम् । वारितं प्रेक्ष्य नागेन्द्रं दशार्णस्य महात्मनः
सुप्रतीक हत्तीही, समुद्राच्या लाटांना थोपवणाऱ्या काठासारखा, आपले स्थान सोडले नाही. दाशार्ण राजाच्या बलाढ्य हत्तीला थांबवलेले पाहून,
साधुसाध्विति सैन्यानि त्वदीयान्यभ्यपूजयन् । ततः प्राग्ज्योतिषः क्रुद्धस्तोमरान्वै चतुर्दश
तुझ्या सैन्यातील लोकांनी 'छान केले! छान केले!' असे म्हणत आनंदाने कौतुक केले. त्यानंतर प्राग्ज्योतिषाचा भगदत्त रागाने पेटून चौदा भाले फेकले.
प्राहिणोत्तस्य नागस्य प्रमुखे नृपसत्तम। तस्य कुम्भपरित्राणां शातकुम्भपरिष्कृतम्
तो त्या हत्तीच्या पुढील भागावर ते भाले सोडले, हे राजाधिराज. त्या भाल्यांनी त्याच्या मस्तकावरील सोन्याच्या कवचाला भेदून,
विदार्य प्राविशन्क्षिप्रं वल्मीकमिव पन्नगाः। स गाढविद्धो व्यथितो नागो भरतसत्तम
ते भाले वटवाघळासारखे आत शिरले, जसे साप मुंग्याच्या वारुळात शिरतात. खोल जखमी झाल्यामुळे आणि वेदनेने तो हत्ती, हे भरतश्रेष्ठ, तडफडू लागला.
उपावृत्तमदः क्षिप्रमभ्यवर्तत वेगिनः । स प्रदुद्राव वेगेन प्रणदन्भैरवं रवम्
त्याचा मद झटक्यात उतरला आणि तो वेगाने मागे वळला. मग तो जोरात धावत सुटला आणि भीषण गर्जना करू लागला.
संमर्दमानः स्वबलं वायुर्वृक्षानिवौजसा । तस्मिन्पराजिते नागे पाण्डवानां महारथाः
तो हत्ती आपल्या सैन्यातून वाऱ्याने झाडे फेकावीत तसा धडकत गेला. त्या हत्तीचा पराभव झाल्यावर पांडवांचे महायोद्धे,
सिंहनादं विनद्योच्चैर्युद्धायैवावतस्थिरे । ततो भीमं पुरस्कृत्य भगदत्तमुपाद्रवन्
सिंहासारखी गर्जना करत मोठ्या आवाजात उभे राहिले आणि युद्धासाठी सज्ज झाले. मग भीमाला पुढे करून त्यांनी भगदत्तावर चाल केली.
किरन्तो विविधान्बाणाञ्शस्त्राणि विविधानि च। तेषामापततां राजन्संक्रुद्धानाममर्षिणाम्
ते विविध बाण आणि शस्त्रे सतत सोडू लागले. त्या संतप्त आणि हट्टी योद्ध्यांनी, राजन, रणभूमीत जोरात हल्ला चढवला.
श्रुत्वा स निनदंक घोरममर्षाद्गतसाध्वसः । भगदत्तो महेष्वासः स्वनागं प्रत्यचोदयत्
त्यांची भयंकर गर्जना ऐकून, भगदत्त निर्भय आणि संतापाने पेटून, आपल्या हत्तीला पुढे चालवू लागला.
अङ्कुशाङ्गुष्ठनुदितः स गजप्रवरो युधि। तस्मिन्क्षणे समभवत्सांवर्तक इवानलः
अंकुश आणि पायाचा दाब याने प्रेरित होऊन, तो श्रेष्ठ हत्ती त्या क्षणी रणभूमीत प्रलयकाळच्या ज्वाळेसारखा भडकला.
रथसङ्घांस्तथा नागान्हयांश्च हयसादिनः । पादातांश्च सुसंक्रुद्धः शतशोऽथ सहस्रशःक
तो संतप्त हत्ती रथांचे समूह, इतर हत्ती, घोडे आणि त्यांचे स्वार, तसेच पायदळ, शेकड्यांनी आणि हजारोंनी, रणभूमीत चिरडू लागला.
अमृद्गात्समरे नागः संप्रधावंस्ततस्ततः। तेन संलोड्यमानं तु पाण्डवानां बलं महत्
त्या हत्तीने युद्धात कोणालाही सोडले नाही, इकडे तिकडे धावत सर्वांना चिरडले. त्याने पांडवांची मोठी सेना तुडवली आणि फेकून दिली.
संचुकोच महाराज चर्मेवाग्नौ समाहितम् । भग्नं तु स्वबलं दृष्ट्वा भगदत्तेन धीमता
हे राजन, ती सेना अग्नीने जळणाऱ्या कातड्यासारखी आकुंचन पावली. भगदत्ताने आपल्या बुद्धीने सैन्याचा पराभव केला हे पाहून,