रथिनो रथिभिः सार्धं कुलपुत्रास्तनुत्यजः। परां शक्तिं समास्थाय चक्रुः कर्माण्यभीतवत्
रथी आणि इतर रथी, आपल्या कुटुंबातील वीर पुत्र, ज्यांनी प्राणाची पर्वा केली नाही, त्यांनी आपली सर्व ताकद एकवटून निर्भय कृत्ये केली.
स्वयंवर इवामर्दे प्रजह्रुरितरेतरम् । प्रार्थयाना यशो राजन्स्वर्गं वा युद्धशालिनः
त्या भयंकर युद्धात, जणू स्वयंवरासारखे, ते एकमेकांना आव्हान देत होते, राजन, कीर्तीसाठी किंवा वीरांना मिळणाऱ्या स्वर्गासाठी.
तस्मिंस्तथा वर्तमाने संग्रामे रोमहर्षणे। धार्तराष्ट्रं महत्सैन्यं प्रययौ विमुखीकृतम्
त्या अंगावर काटा आणणाऱ्या युद्धात, जेव्हा लढाई सुरू होती, तेव्हा धृतराष्ट्रांचा मोठा सैन्य पराभूत होऊन पळू लागला.
स्वसैन्यं निहतं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम्। अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो भीमसेनमरिन्दमम्
स्वतःचे सैन्य मारलेले पाहून राजा दुर्योधन प्रचंड संतापला आणि तो शत्रूंचा संहार करणाऱ्या भीमसेनावर तुटून पडला.
प्रगृह्य सुमहच्चापमिन्द्राशनिसमस्वनम् । महता शरवर्षेण पाण्डवं समवाकिरत्
त्याने मोठं धनुष्य हातात घेतलं, जसं इंद्राच्या वज्रासारखं गडगडत होतं, आणि त्या धनुष्याच्या प्रचंड बाणवर्षाने त्याने पांडवाला झाकून टाकलं.
अर्धचन्द्रं च संधाय सुतीक्ष्णं लोमवापिनम् । भीमसेनस्य चिच्छेद चापं क्रोधसमन्वितः
अत्यंत धारदार आणि केसांनी मढवलेला अर्धचंद्र बाण लावून, रागाने भरलेला तो भीमसेनाचं धनुष्य कापून टाकतो.
तदन्तरं च संप्रेक्ष्य त्वरमामो महारथः । प्रसंदधे शितं बाणं गिरीणामपि दारणम्
तो मोठा योद्धा, संधी पाहून, वेगाने असा एक धारदार बाण लावतो, जो पर्वतसुद्धा फाडू शकतो.
तेनोरसि महाराज भीमसेनमताडयत् । स गाढविद्धो व्यथितः सृक्विणी परिसंलिहन्
त्या बाणाने त्याने भीमसेनाच्या छातीवर जोरदार घाव घातला; त्यामुळे भीमसेन खोल जखमी झाला आणि वेदनेने आपल्या बाजू चाटू लागला.
समाललम्बे तेजस्वी ध्वजं हेमपरिष्कृतम्। तथा विमनसं दृष्ट्वा भीमसेनं घटोत्कचः
तेजस्वी भीमसेनाने सोन्याने मढवलेला आपला ध्वज आधार म्हणून धरला; आणि त्याला असा खचलेला पाहून घटोत्कच—
क्रोधेनाभिप्रजज्वाल दिधक्षन्निव पावकः। अभिमन्युमुखाश्चापि पाण्डवानां महारथाः
रागाने जणू काही जळणाऱ्या अग्नीसारखा प्रज्वलित झाला; आणि अभिमन्यूच्या पुढाकाराने पांडवांचे मोठे योद्धे—
समभ्यधावन्क्रोशन्तो राजानं जातसंभ्रमाः । संप्रेक्ष्य तान्संपततः संक्रुद्धाञ्जातसंभ्रमान्
राजावर ओरडत आणि धाव घेत, घाबरून गेलेले, पुढे सरसावले; आणि त्यांना असे संतप्त व घाईने येताना पाहून—
भारद्वाजोऽब्रवीद्वाक्यं तावकानां महारथान् । क्षिप्रं गच्छत भद्रं वो राजानं परिरक्षत
भारद्वाजपुत्राने आपल्या मोठ्या योद्ध्यांना सांगितले, 'लवकर जा, तुमचं कल्याण होवो; राजाचं रक्षण करा!'
संशयं परमं प्राप्तं मञ्जन्तं व्यसनार्णवे। एते क्रुद्धा महेष्वासाः पाण्डवानां महारथाः
'तो मोठ्या संकटात सापडला आहे, आपत्तीच्या समुद्रात बुडत आहे; हे पांडवांचे मोठे धनुर्धारी रागावले आहेत.'
भीमसेनं पुरस्कृत्य दुर्योधनमुपाद्रवन्। नानाविधानि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः
भीमसेनाला पुढे करून, ते मोठे योद्धे दुर्योधनावर चालून गेले, आणि अनेक प्रकारची शस्त्रं फेकू लागले.
नदन्तो भैरवान्नादांस्त्रासयन्तश्च भूमिपान् । तदाऽऽचार्यवचः श्रुत्वा सौमदत्तिपुरोगमाः
भयंकर गर्जना करत, त्यांनी राजांना घाबरवून सोडलं; आणि मग, आचार्याचं वचन ऐकून, सौमदत्तीच्या पुढाकाराने—
तावकाः समवर्तन्त पाम्डवानामनीकिनीम् । कृपो भूरिश्रवाः शल्यो द्रोणपुत्रो विविंशतिः
तुमचे सैन्य पुन्हा पांडवांच्या फौजेपुढे उभे राहिले; कृप, भूरिश्रवा, शल्य, द्रोणपुत्र आणि विविंशती—
चित्रसेनो विकर्णश्च सैन्धवोऽथ बृहद्बलः । आवन्त्यौ च महेष्वासौ कौरवं पर्यवारयन्
चित्रसेन, विकर्ण, सिंधुचा राजा, बृहद्बल आणि अवंतीचे दोन बलवान धनुर्धारी यांनी कौरव राजाला वेढा घातला.
ते विंशतिपदं गत्वा संप्रहारं प्रचक्रिरे । पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च परस्परजिघांसवःक
ते वीस पावलं पुढे गेले आणि लगेचच युद्ध सुरू झालं; पांडव आणि धृतराष्ट्रपुत्र एकमेकांचा संहार करण्यासाठी सज्ज झाले.
एवमुक्त्वा महाबाहुर्महद्विष्फार्य कार्मुकम् । भारद्वाजस्ततो भीमं षड्विंशत्या समार्पयत्
असं सांगून, बलाढ्य भारद्वाजाने मोठं धनुष्य ताणलं आणि नंतर भीमावर छवीस बाण सोडले.
भूयश्चैनं महाबाहुः शरैः शीघ्रमवाकिरत् । पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव वलाहकः
पुन्हा त्या बलाढ्याने वेगाने त्याच्यावर बाणांचा मारा केला, जसा पावसाळ्यात ढग पर्वतावर पाण्याचा वर्षाव करतो.
तं प्रत्यविध्यद्दशभिर्भीमसेनः शिलीमुखैः । त्वरमाणो महेष्वासः सव्ये पार्श्वे महाबलः
मग भीमसेन या मोठ्या धनुर्धारीने, डाव्या बाजूला, दहा तीक्ष्ण बाण वेगाने त्याच्यावर सोडले.
स गाढविद्धो व्यथितो वयोवृद्धश्च भारत। प्रनष्टसंज्ञः सहसा रथोपस्थ उपाविशत्
तो खोल जखमी झाला, वेदनेने व्याकुळ झाला आणि वयस्क असल्यामुळे, अचानक शुद्ध हरपून रथात बसून राहिला.
गुरुं प्रव्यथितं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम् । द्रौणायनिश्च संक्रुद्धौ भीमसेनमभिद्रुतौ
आपल्या गुरूला व्याकुळ अवस्थेत पाहून, राजा दुर्योधन स्वतः आणि द्रोणपुत्र दोघेही संतापाने भीमसेनावर धावून गेले.
तावापतन्तौ संप्रेक्ष्य कालान्तकयमोपमौ । भीमसेनो महाबाहुर्गदामादाय सत्वरम्
ते दोघे मृत्यू आणि काळाच्या शेवटासारखे पुढे येताना पाहून, बलवान भीमसेनाने झटकन आपली गदा उचलली.
अवप्लुत्य रथात्तूर्णं तस्थौ गिरिरिवाचलः। समुद्यम्य गदां गुर्वी यमदण्डोपमां रणे
तो झपाट्याने रथातून खाली उडी मारून, डोंगरासारखा स्थिर उभा राहिला आणि रणभूमीत यमाच्या दंडासारखी जड गदा उंचावली.
तमुद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासमिव शृङ्गिणम्। कौरवो द्रोणपुत्रश्च सहितावभ्यधावताम्
त्याला गदा उचलून उभा असलेला, कैलास पर्वताच्या शिखरासारखा पाहून, कौरव आणि द्रोणपुत्र दोघे मिळून त्याच्यावर तुटून पडले.
तावापतन्तौ सहितौ त्वरितौ बलिनां वरौ। अभ्यधावत वेगेन त्वरमाणो वृकोदरः
ते दोघे मिळून, वेगाने आणि बलवानांमध्ये श्रेष्ठ, धावले आणि वृषोदरही वेगाने त्यांना सामोरा गेला.
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम् । समभ्यधावंस्त्वरिताः कौरवाणां महारथाः
त्याला संतप्त आणि भीतीदायक रूपात पुढे येताना पाहून, कौरवांचे महान रथी झपाट्याने त्याच्याशी सामना करण्यासाठी धावले.
भारद्वाजमुखाः सर्वे भीमसेनजिघांसया । नानाविधानि शस्त्राणि भीमस्योरस्यपातयन्
भारद्वाज यांच्या नेतृत्वाखाली सर्वांनी भीमसेनाचा वध करण्याच्या इच्छेने, विविध प्रकारची शस्त्रे भीमच्या छातीवर फेकली.
सहिताः पाण्डवं सर्वे पीडयन्तः समन्ततः। तं दृष्ट्वा संशयं प्राप्तं पीड्यमानं महारथम्
सर्वांनी मिळून पांडवाला चौफेर घेरले आणि त्याला त्रास दिला; तो महान रथी संकटात सापडलेला पाहून,