अन्योन्यमभिधावन्तः संप्रहारं प्रचक्रिरे । व्यतिष्यक्तं महारौद्रं युद्धं भीरुभयावहम्
सर्वजण एकमेकांवर धावत गेले आणि भयंकर, गोंधळलेल्या, भित्र्यांना घाबरवणाऱ्या युद्धात भिडले.
हया हयैः समाजग्मुः पादाताश्च पदातिभिः । `रथा रथैः समागच्छन्नागा नागैश्च संयुगे' अन्योन्यं समरे राजन्प्रार्थयानाः समभ्ययुः
घोडे घोड्यांशी, पायदळ पायदळाशी, रथ रथांशी आणि हत्ती हत्तीशी भिडले; राजन, सर्वजण एकमेकांना शोधत समरभूमीत पुढे गेले.
सहसा चाभवत्तीव्रं सन्निपातन्महद्रजः। गजाश्वरथपत्तीनां पादनेमिसमुद्धतम्
अचानक हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ यांच्या पावलांनी आणि चाकांनी मोठा, दाट धुळीचा ढग उडाला.
धूम्रारुणं रजस्तीव्रं रणभूमिं समावृणोत्। नैव स्वे न परे राजन्समजानन्परस्परम्
ती दाट, धुरकट-लाल धूळ रणभूमीवर पसरली, त्यामुळे राजन, आपले आणि परके कोण हे कुणालाच ओळखता येईना.
पिता पुत्रं न जानीते पुत्रो वा पितरं तथा । निर्मर्यादे तथाभूते वैशसे रोमहर्षणे
त्या भयानक आणि नियमशून्य हाणामारीत, वडील मुलाला ओळखू शकत नव्हते, आणि मुलगा वडिलांना ओळखू शकत नव्हता.
शस्त्राणां भरतश्रेष्ठ मनुष्याणां च र्जताम् । सुमहानभवच्छब्दः प्रेतानामिव भारत
शस्त्रांचा आवाज आणि माणसांच्या किंकाळ्यांमध्ये, हे भरतश्रेष्ठ, मृत लोकांच्या आवाजासारखा प्रचंड गजर झाला.
गजवाजिमनुष्याणां शोणितान्रतरङ्गिणी । प्राववर्तत नदी तत्र केशशैवलशाद्वला
तेथे हत्ती, घोडे आणि माणसांच्या रक्ताच्या लाटा उसळणारी एक नदी वाहू लागली, तिच्या काठावर केसांची गवत आणि शेवाळे होते.
नराणां चैव कायेभ्यः शिरसां पततां रणे। शुश्रुवे सुमहाञ्छब्दः पततामश्मनामिव
रणांगणात माणसांच्या देहांवरून डोकी खाली पडताना, मोठा गडगडाट झाला, जणू काही दगड कोसळत आहेत असा आवाज ऐकू आला.
विशिरस्कैर्मनुष्यैश्च छिन्नगात्रैश्च वारणैः । अश्वैः संभिन्नदेहैश्च संकीर्णाऽभूद्वसुंधरा
जमिनीवर डोके नसलेले माणसे, तुकडे झालेले हत्ती आणि तुटलेली घोड्यांची शरीरे विखुरलेली दिसत होती.
नानाविधानि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः । अन्योन्यमभिधावन्तः संप्रहारार्थमुद्यताः
महाबलवान योद्धे वेगवेगळी शस्त्रे उगारून एकमेकांवर तुटून पडले, आणि जवळून लढण्यासाठी धावू लागले.
हया हयान्समासाद्य प्रेषिता हयसादिभिः । समाहत्य रणेऽन्योन्यं निपेतुर्गतजीविताः
घोडेस्वारांनी चालवलेले घोडे दुसऱ्या घोड्यांवर धावले आणि एकमेकांना भिडून रणांगणात प्राण सोडून पडले.
नरा नरान्समासाद्य क्रोधरक्तेक्षणा भृशम् । उरांस्युरोभिरन्योन्यं समाश्लिष्य निजघ्निरे
रागाने डोळे लाल झालेले पुरुष एकमेकांवर तुटून पडले आणि छातीने छाती भिडवत एकमेकांना जबरदस्त मारू लागले.
प्रेषिताश्च महामात्रैर्वारणाः परवारणैः । अभ्यघ्नन्त विषणाग्रैर्वारणानेव संयुगे
महामातांनी उचकवलेले हत्ती दुसऱ्या हत्तीवर तुटून पडले आणि आपल्या सोंडेच्या टोकाने त्यांना जबरदस्त फटके दिले.
ते जातरुधिरोत्पीडाः पताकाभिरलङ्कृताः । संसक्ताः प्रत्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युतः
रक्ताच्या जखमांनी त्रस्त आणि पताका लावलेले ते हत्ती एकमेकांत गुंतलेले दिसत होते, जणू वीज चमकणारे मेघ एकत्र आले आहेत.
केचिद्भिन्ना विषाणाग्रैर्भिन्नकुम्भाश्च तोमरैः । विनदन्तोऽभ्यधावन्त गर्जमाना धना इव
काहींच्या सोंडेचे टोक दुसऱ्या सोंडेने तुटले होते, काहींच्या डोक्याला भाले लागले होते, तरीही ते मोठ्याने गर्जना करत पुढे धावत होते, जणू काही मेघ गडगडत आहेत.
केचिद्धस्तैर्द्विधाच्छिन्नैश्छिन्नगात्रास्तथाऽपरे । निपेतुस्तुमुले तस्मिंश्छिन्नपक्षा इवाद्रयः
काहींच्या सोंडा तुटल्या होत्या, काहींचे हातपाय तुटले होते, आणि ते त्या गोंधळात जणू पंख तुटलेले डोंगर खाली पडावेत तसे पडले.
पार्श्वैस्तु दारितैरन्ये वारणैर्वरवारणाः । मुमुचुः शोणितं भूरि धातूनिव महीधराः
काही हत्तींच्या बाजू दुसऱ्या हत्तीने फाडल्या होत्या आणि ते मोठ्या प्रमाणात रक्त सोडत होते, जणू डोंगरातून धातू बाहेर पडतो.
नाराचनिहतास्त्वन्ये तथा विद्धाश्च तोमरैः । विनदन्तोऽभ्यधावन्त विशृङ्गा इव पर्वताः
काहींना बाणांनी ठार मारले होते, काहींना भाले घुसले होते, तरीही ते मोठ्याने गर्जना करत, जणू शिंग नसलेले डोंगर, पुढे धावत होते.
केचित्क्रोधसमाविष्टा मदान्धा निरवग्रहाः । रथान्हयान्पदातींश्च ममृदुः शतशो रणे
काही हत्ती रागाने आणि मदाने आंधळे झाले होते, त्यांना कसलीही आडकाठी नव्हती; त्यांनी शेकडो रथ, घोडे आणि पायदळ सैनिक रणांगणात चिरडून टाकले.
तथा हया हयारोहैस्ताडिताः प्रासतोमरैः । तेन तेनाभ्यवर्तन्त कुर्वन्तो व्याकुला दिशः
त्याचप्रमाणे, घोडेस्वारांनी भाले आणि शस्त्रांनी मारलेले घोडे सर्व दिशांना पळू लागले आणि रणांगणात गोंधळ उडवला.
रथिनो रथिभिः सार्धं कुलपुत्रास्तनुत्यजः। परां शक्तिं समास्थाय चक्रुः कर्माण्यभीतवत्
रथी आणि इतर रथी, आपल्या कुटुंबातील वीर पुत्र, ज्यांनी प्राणाची पर्वा केली नाही, त्यांनी आपली सर्व ताकद एकवटून निर्भय कृत्ये केली.
स्वयंवर इवामर्दे प्रजह्रुरितरेतरम् । प्रार्थयाना यशो राजन्स्वर्गं वा युद्धशालिनः
त्या भयंकर युद्धात, जणू स्वयंवरासारखे, ते एकमेकांना आव्हान देत होते, राजन, कीर्तीसाठी किंवा वीरांना मिळणाऱ्या स्वर्गासाठी.
तस्मिंस्तथा वर्तमाने संग्रामे रोमहर्षणे। धार्तराष्ट्रं महत्सैन्यं प्रययौ विमुखीकृतम्
त्या अंगावर काटा आणणाऱ्या युद्धात, जेव्हा लढाई सुरू होती, तेव्हा धृतराष्ट्रांचा मोठा सैन्य पराभूत होऊन पळू लागला.
स्वसैन्यं निहतं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम्। अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो भीमसेनमरिन्दमम्
स्वतःचे सैन्य मारलेले पाहून राजा दुर्योधन प्रचंड संतापला आणि तो शत्रूंचा संहार करणाऱ्या भीमसेनावर तुटून पडला.
प्रगृह्य सुमहच्चापमिन्द्राशनिसमस्वनम् । महता शरवर्षेण पाण्डवं समवाकिरत्
त्याने मोठं धनुष्य हातात घेतलं, जसं इंद्राच्या वज्रासारखं गडगडत होतं, आणि त्या धनुष्याच्या प्रचंड बाणवर्षाने त्याने पांडवाला झाकून टाकलं.
अर्धचन्द्रं च संधाय सुतीक्ष्णं लोमवापिनम् । भीमसेनस्य चिच्छेद चापं क्रोधसमन्वितः
अत्यंत धारदार आणि केसांनी मढवलेला अर्धचंद्र बाण लावून, रागाने भरलेला तो भीमसेनाचं धनुष्य कापून टाकतो.
तदन्तरं च संप्रेक्ष्य त्वरमामो महारथः । प्रसंदधे शितं बाणं गिरीणामपि दारणम्
तो मोठा योद्धा, संधी पाहून, वेगाने असा एक धारदार बाण लावतो, जो पर्वतसुद्धा फाडू शकतो.
तेनोरसि महाराज भीमसेनमताडयत् । स गाढविद्धो व्यथितः सृक्विणी परिसंलिहन्
त्या बाणाने त्याने भीमसेनाच्या छातीवर जोरदार घाव घातला; त्यामुळे भीमसेन खोल जखमी झाला आणि वेदनेने आपल्या बाजू चाटू लागला.
समाललम्बे तेजस्वी ध्वजं हेमपरिष्कृतम्। तथा विमनसं दृष्ट्वा भीमसेनं घटोत्कचः
तेजस्वी भीमसेनाने सोन्याने मढवलेला आपला ध्वज आधार म्हणून धरला; आणि त्याला असा खचलेला पाहून घटोत्कच—
क्रोधेनाभिप्रजज्वाल दिधक्षन्निव पावकः। अभिमन्युमुखाश्चापि पाण्डवानां महारथाः
रागाने जणू काही जळणाऱ्या अग्नीसारखा प्रज्वलित झाला; आणि अभिमन्यूच्या पुढाकाराने पांडवांचे मोठे योद्धे—