गच्छ रक्षस्व हैडिम्बं शंशयं परमं गतम् । भ्रातुर्वचनमाज्ञाय त्वरमाणो वृकोदरः
जा आणि हैडिंबाच्या मुलाचं रक्षण कर, जो मोठ्या संकटात सापडला आहे. भावाचं सांगणं ऐकून, वृकोदर तात्काळ निघून गेला.
प्रययौ सिंहनादेन त्रासयन्सर्वपार्थिवान् । वेगेन महता राजन्पर्वकाले यथोदधिःक
तो सिंहासारखा मोठ्या गर्जनेने निघाला, सर्व राजांना घाबरवून टाकलं, आणि राजन, मोठ्या वेगाने, जणू काही समुद्र भरतीच्या वेळी उसळतो तसा पुढे गेला.
तमन्वगात्सत्यधृतिः सौचित्तिर्युद्धदुर्मदः । श्रेणिमान्वसुदानश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभूः
त्याच्या मागे सत्यधृती, युद्धात कठोर असलेला सौचित्ती, श्रेणिमान, वसुदान आणि काशिराजाचा पुत्र अभिभू हेही गेले.
अभिमन्युमुखाश्चैव द्रौपदेया महारथाः । क्षत्रदेवश्च विक्रन्तः क्षत्रधर्मा तथैव च
अभिमन्यूच्या नेतृत्वाखालील द्रौपदीचे पुत्र, हे सर्व महान रथी, तसेच पराक्रमी क्षत्रदेव आणि क्षत्रधर्म हेही त्यांच्यासोबत गेले.
अनूपाधिपतिश्चैव नीलः स्वबलमास्थितः । महता रथवंशेन हैडिम्बं पर्यवारयन्
अनूप देशाचा राजा नील आपल्या सैन्यासह आला आणि त्याने मोठ्या रथांच्या तुकडीने हैडिंबाच्या मुलाला वेढा घातला.
कुञ्चरैश्च सदा मत्तैः षट्सहस्रैः प्रहारिभिःक । अभ्यरक्षन्त सहिता राक्षसेन्द्रं घटोत्कचम्
सदैव मदमस्त असलेल्या सहा हजार हत्तींच्या तुकडीने, जे युद्धात भयंकर होते, सर्वांनी मिळून राक्षसांचा राजा घटोत्कच याचे रक्षण केले.
सिंहनादेन महता नेमिघोषेण चैव ह। खुरशब्दनिपातैश्च कम्पयन्तो वसुंधराम्
सिंहासारख्या मोठ्या गर्जना, रथांच्या चाकांचा आवाज आणि घोड्यांच्या टाचा यामुळे त्यांनी पृथ्वी हादरवून सोडली.
तेषामापततां श्रुत्वा शब्दं तं तावकं बलम् । भीमसेनभयोद्विग्नं विवर्णवदनं तथा
तुझ्या सैन्याचा तो मोठा आवाज ऐकून, भीमसेनाच्या बाजूचे लोक घाबरले, त्यांच्या चेहऱ्यावरून रंगच उडून गेला.
परिवृत्य महाराज परित्यज्य घटोत्कचम् । ततः प्रववृते युद्धंक तत्र तेषां महात्मनाम्
महाराज, त्यांनी मागे वळून घटोत्कचाला सोडून दिलं आणि मग त्या महान योद्ध्यांमध्ये तिथे भीषण युद्ध सुरू झालं.
तावकानां परेषां च संग्रामेष्वनिवर्तिनाम् । नानारूपाणि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः
तुझ्या आणि शत्रूच्या सैन्यातील कोणीही युद्धातून मागे हटत नव्हते; त्या सर्व महान रथींनी अनेक प्रकारची शस्त्रं चालवली.
अन्योन्यमभिधावन्तः संप्रहारं प्रचक्रिरे । व्यतिष्यक्तं महारौद्रं युद्धं भीरुभयावहम्
सर्वजण एकमेकांवर धावत गेले आणि भयंकर, गोंधळलेल्या, भित्र्यांना घाबरवणाऱ्या युद्धात भिडले.
हया हयैः समाजग्मुः पादाताश्च पदातिभिः । `रथा रथैः समागच्छन्नागा नागैश्च संयुगे' अन्योन्यं समरे राजन्प्रार्थयानाः समभ्ययुः
घोडे घोड्यांशी, पायदळ पायदळाशी, रथ रथांशी आणि हत्ती हत्तीशी भिडले; राजन, सर्वजण एकमेकांना शोधत समरभूमीत पुढे गेले.
सहसा चाभवत्तीव्रं सन्निपातन्महद्रजः। गजाश्वरथपत्तीनां पादनेमिसमुद्धतम्
अचानक हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ यांच्या पावलांनी आणि चाकांनी मोठा, दाट धुळीचा ढग उडाला.
धूम्रारुणं रजस्तीव्रं रणभूमिं समावृणोत्। नैव स्वे न परे राजन्समजानन्परस्परम्
ती दाट, धुरकट-लाल धूळ रणभूमीवर पसरली, त्यामुळे राजन, आपले आणि परके कोण हे कुणालाच ओळखता येईना.
पिता पुत्रं न जानीते पुत्रो वा पितरं तथा । निर्मर्यादे तथाभूते वैशसे रोमहर्षणे
त्या भयानक आणि नियमशून्य हाणामारीत, वडील मुलाला ओळखू शकत नव्हते, आणि मुलगा वडिलांना ओळखू शकत नव्हता.
शस्त्राणां भरतश्रेष्ठ मनुष्याणां च र्जताम् । सुमहानभवच्छब्दः प्रेतानामिव भारत
शस्त्रांचा आवाज आणि माणसांच्या किंकाळ्यांमध्ये, हे भरतश्रेष्ठ, मृत लोकांच्या आवाजासारखा प्रचंड गजर झाला.
गजवाजिमनुष्याणां शोणितान्रतरङ्गिणी । प्राववर्तत नदी तत्र केशशैवलशाद्वला
तेथे हत्ती, घोडे आणि माणसांच्या रक्ताच्या लाटा उसळणारी एक नदी वाहू लागली, तिच्या काठावर केसांची गवत आणि शेवाळे होते.
नराणां चैव कायेभ्यः शिरसां पततां रणे। शुश्रुवे सुमहाञ्छब्दः पततामश्मनामिव
रणांगणात माणसांच्या देहांवरून डोकी खाली पडताना, मोठा गडगडाट झाला, जणू काही दगड कोसळत आहेत असा आवाज ऐकू आला.
विशिरस्कैर्मनुष्यैश्च छिन्नगात्रैश्च वारणैः । अश्वैः संभिन्नदेहैश्च संकीर्णाऽभूद्वसुंधरा
जमिनीवर डोके नसलेले माणसे, तुकडे झालेले हत्ती आणि तुटलेली घोड्यांची शरीरे विखुरलेली दिसत होती.
नानाविधानि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः । अन्योन्यमभिधावन्तः संप्रहारार्थमुद्यताः
महाबलवान योद्धे वेगवेगळी शस्त्रे उगारून एकमेकांवर तुटून पडले, आणि जवळून लढण्यासाठी धावू लागले.
हया हयान्समासाद्य प्रेषिता हयसादिभिः । समाहत्य रणेऽन्योन्यं निपेतुर्गतजीविताः
घोडेस्वारांनी चालवलेले घोडे दुसऱ्या घोड्यांवर धावले आणि एकमेकांना भिडून रणांगणात प्राण सोडून पडले.
नरा नरान्समासाद्य क्रोधरक्तेक्षणा भृशम् । उरांस्युरोभिरन्योन्यं समाश्लिष्य निजघ्निरे
रागाने डोळे लाल झालेले पुरुष एकमेकांवर तुटून पडले आणि छातीने छाती भिडवत एकमेकांना जबरदस्त मारू लागले.
प्रेषिताश्च महामात्रैर्वारणाः परवारणैः । अभ्यघ्नन्त विषणाग्रैर्वारणानेव संयुगे
महामातांनी उचकवलेले हत्ती दुसऱ्या हत्तीवर तुटून पडले आणि आपल्या सोंडेच्या टोकाने त्यांना जबरदस्त फटके दिले.
ते जातरुधिरोत्पीडाः पताकाभिरलङ्कृताः । संसक्ताः प्रत्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युतः
रक्ताच्या जखमांनी त्रस्त आणि पताका लावलेले ते हत्ती एकमेकांत गुंतलेले दिसत होते, जणू वीज चमकणारे मेघ एकत्र आले आहेत.
केचिद्भिन्ना विषाणाग्रैर्भिन्नकुम्भाश्च तोमरैः । विनदन्तोऽभ्यधावन्त गर्जमाना धना इव
काहींच्या सोंडेचे टोक दुसऱ्या सोंडेने तुटले होते, काहींच्या डोक्याला भाले लागले होते, तरीही ते मोठ्याने गर्जना करत पुढे धावत होते, जणू काही मेघ गडगडत आहेत.
केचिद्धस्तैर्द्विधाच्छिन्नैश्छिन्नगात्रास्तथाऽपरे । निपेतुस्तुमुले तस्मिंश्छिन्नपक्षा इवाद्रयः
काहींच्या सोंडा तुटल्या होत्या, काहींचे हातपाय तुटले होते, आणि ते त्या गोंधळात जणू पंख तुटलेले डोंगर खाली पडावेत तसे पडले.
पार्श्वैस्तु दारितैरन्ये वारणैर्वरवारणाः । मुमुचुः शोणितं भूरि धातूनिव महीधराः
काही हत्तींच्या बाजू दुसऱ्या हत्तीने फाडल्या होत्या आणि ते मोठ्या प्रमाणात रक्त सोडत होते, जणू डोंगरातून धातू बाहेर पडतो.
नाराचनिहतास्त्वन्ये तथा विद्धाश्च तोमरैः । विनदन्तोऽभ्यधावन्त विशृङ्गा इव पर्वताः
काहींना बाणांनी ठार मारले होते, काहींना भाले घुसले होते, तरीही ते मोठ्याने गर्जना करत, जणू शिंग नसलेले डोंगर, पुढे धावत होते.
केचित्क्रोधसमाविष्टा मदान्धा निरवग्रहाः । रथान्हयान्पदातींश्च ममृदुः शतशो रणे
काही हत्ती रागाने आणि मदाने आंधळे झाले होते, त्यांना कसलीही आडकाठी नव्हती; त्यांनी शेकडो रथ, घोडे आणि पायदळ सैनिक रणांगणात चिरडून टाकले.
तथा हया हयारोहैस्ताडिताः प्रासतोमरैः । तेन तेनाभ्यवर्तन्त कुर्वन्तो व्याकुला दिशः
त्याचप्रमाणे, घोडेस्वारांनी भाले आणि शस्त्रांनी मारलेले घोडे सर्व दिशांना पळू लागले आणि रणांगणात गोंधळ उडवला.