तं श्रुत्वा सुमहानादं तव सैन्यस्य भारत ।। ऊरुस्तम्भः समभवद्वेपथुः स्वेद एव च
तो प्रचंड गजर ऐकून, हे भारत, तुझ्या सैन्याचे पाय थरथरले, अंगाला घाम फुटला आणि ते घाबरले.
सर्व एव महाराज तावका दीनचेतसः ।। सर्वतः समचेष्टन्त सिंहभीता गजा इव
हे महाराज, तुझे सगळे सैनिक घाबरून गेले; ते सर्वत्र सिंहाच्या भीतीने पळणाऱ्या हत्तींसारखे वागत होते.
नर्दित्वा सुमहानादं निर्घातमिव राक्षसः ।। ज्वलितं शूलमुद्यम्य रूपं कृत्वा विभीषणम्
राक्षसाने तो प्रचंड गजर केला आणि जळणारं शूल उचलून, भीतीदायक रूप धारण करून पुढे गेला.
नानारूपप्रहरणैर्वृतो राक्षसपुङ्गवैः ।। आजघान सुसंक्रुद्धः कालान्तकयमोपभः
नानाविध शस्त्रांनी सजलेले प्रमुख राक्षस त्याच्या भोवती होते; तो काळासारखा क्रुद्ध होऊन शत्रूंवर तुटून पडला.
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम् ।। स्वबलं च भयात्तस्य प्रायशो विमुखीकृतम्
तो भयंकर आणि संतप्त घटोत्कच धावत येताना पाहून, आणि आपलेच सैनिक घाबरून पळताना पाहून,
ततो दुर्योधनो राजा घटोत्कचमुपाद्रवत् ।। प्रगृह्य विपुलं चापं सिंहवद्विनदन्मुहुः
मग राजा दुर्योधनाने मोठं धनुष्य हातात घेऊन, सिंहासारखा पुन्हा पुन्हा गर्जना करत घटोत्कचावर झडप घातली.
पृष्ठतोऽनुययौ चैनं स्रवद्भिः पर्वतोपमैः ।। कुञ्जरैर्दशसाहस्रैर्वङ्गानामधिपः स्वयम्
वंग देशाचा राजा स्वतः दहा हजार पर्वतासारख्या, मदाने ओथंबणाऱ्या हत्तींना घेऊन मागून त्याच्या पाठोपाठ गेला.
पुत्रं तव महाराज चुकोप स निशाचरः । ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्
महामना राजा, त्या निशाचराला तुझ्या मुलावर फार राग आला; मग तिथे एक भीषण आणि अंगावर काटा आणणारे युद्ध सुरू झाले.
राक्षसानां च राजेन्द्र दुर्योधनबलस्य च। गजानीकं च संप्रेक्ष्य मेघबृन्दमिवोदितम्
राजाधिराज, राक्षसांनी आणि दुर्योधनाच्या सैन्याने, हत्तींच्या फळीला जणू मेघांच्या गटासारखी उभी राहिलेली पाहून युद्ध सुरू केले.
अभ्यधावन्त संक्रुद्धा राक्षसाः शस्त्रपाणयः । नदन्तो विविधान्नादान्मेघा इव सविद्युतः
राक्षस रागाने पेटून, हातात शस्त्र घेऊन, विविध प्रकारचे डरकाळ्या फोडत, वीज चमकणाऱ्या मेघांसारखे पुढे धावले.
शरशक्त्यृष्टिनाराचैर्निघ्नन्तो गजयोधिनः । भिण्डिपालैस्तथा शूलैर्मुद्गरैः सपरश्वथैः
ते बाण, भाले, शूल, लोखंडी सळई, गदा, मोठे शूल, मुठी आणि कुऱ्हाडी यांनी हत्तींच्या योद्ध्यांना ठार करू लागले.
पर्वताग्रैश्च वृक्षैश्च निजघ्नुस्ते महागजान् । भिन्नकुम्भान्विरुधिरान्भिन्नगात्रांश्च वारणान्
पर्वतशिखरे आणि झाडे उचलून त्यांनी मोठ्या हत्तींवर प्रहार केले, त्यांचे मस्तक फोडले, अंग जखमी केले आणि रक्ताने माखून टाकले.
अपश्याम महाराज वध्यमानान्निशाचरैः । तेषु प्रक्षीयमाणेषु भग्नेषु गजयोधिषु
राजा, आम्ही पाहिले की राक्षसांनी हत्तींचे योद्धे मारले जात होते; ते नष्ट होत असताना आणि पळून जात असताना,
दुर्योधनो महाराज राक्षसान्समुपाद्रवत्। अमर्षवशमापन्नस्त्यक्त्वा जीवितात्मनः
राजा, दुर्योधन रागाने भरून, स्वतःच्या जीवाची पर्वा न करता, राक्षसांकडे धावून गेला.
मुमोच निशितान्बाणान्राक्षसेषु परंतप । जघान च महेष्वासः प्रधानांस्तत्र राक्षसान्
शत्रूंना जाळणाऱ्या त्या वीराने तीक्ष्ण बाण राक्षसांवर सोडले आणि त्या महान धनुर्धारीने तिथे त्यांच्या प्रमुखांना ठार केले.
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ पुत्रो दुर्योधनस्तव । वेगवन्तं महारौद्रं विद्युज्जिह्वं प्रमाथिनम्
भरतश्रेष्ठा, तुझा मुलगा दुर्योधन प्रचंड रागावून, वेगवान, अत्यंत भयंकर, वीजेसारखी जीभ असणाऱ्या विध्वंसकावर तुटून पडला.
शरैश्चतुर्भिश्चतुरो निजघान महाबलः । ततः पुनरमेयात्मा शरवर्षं दुरासदम्
त्या बलाढ्याने चार बाणांनी चार जणांना घायाळ केले; मग, अमाप धैर्याने, सहन न होणारा बाणांचा वर्षाव सोडला.
मुमोच भरतश्रेष्ठो निशाचरबलं प्रति। तत्तु दृष्ट्वा महत्कर्म पुत्रस्य तव मारिष
भरतश्रेष्ठा, त्याने तो बाणांचा वर्षाव राक्षसांच्या सैन्यावर सोडला; तुझ्या मुलाचे हे महान कर्तृत्व पाहून, मारिष,
क्रोधेनाभिप्रजज्वाल भैमसेनिर्महाबलः । स विष्फार्य महच्चापमिन्द्राशनिसमप्रभम्
भीमसेन, युद्धात बलाढ्य, रागाने पेटून उठला; त्याने मोठे धनुष्य ताणले, जे इंद्राच्या वज्रासारखे चमकत होते.
अभिदुद्राव वेगेन दुर्योधनमरिन्दमम् । तमापतन्तमुद्वीक्ष्य कालसृष्टमिवान्तकम्
तो वेगाने दुर्योधनावर, शत्रूंचा संहार करणाऱ्यावर, धावून गेला; आणि तो जसा धावत येत होता, जणू काळाने निर्माण केलेला मृत्यूच समोर येतोय असे वाटले.
न विव्यथे महाराज पुत्रो दुर्योधनस्तव। अथैनमब्रवीत्क्रुद्धः क्रूरः संरक्तलोचनः
राजा, तुझा मुलगा दुर्योधन घाबरला नाही; मग तो रागाने, डोळे रक्ताळलेले असताना, कठोर शब्दात त्याला म्हणाला.
अद्यानृण्यं गमिष्यामि पितॄणां मातुरेव च। ये त्वया सुनृशंसेन दीर्घकालं प्रवासिताः
आज मी माझ्या पितरांचे आणि आईचे ऋण फेडीन, कारण तुझ्या निर्दयतेमुळे त्यांना तू फार काळ वनवासात पाठवलेस.
यच्च ते पाण्डवा राजंश्छलद्यूते पराजिताः । यच्चैव द्रौपदी कृष्णा एववस्त्रा रजस्वला
राजा, जेव्हा पांडवांना तू फसवणूक करून जुगारात हरवलेस, आणि जेव्हा कृष्णा द्रौपदीला एकच वस्त्र घालून, रजस्वला अवस्थेत, सभेत आणले,
सभामानीय दुर्बुद्धे बहुधा क्लेशिता त्वया। तव च प्रियकामेन आश्रमस्था दुरात्मना
दुष्ट बुद्धी असलेल्या, तू तिला सभेत आणून अनेक प्रकारे त्रास दिलास; आणि तुझ्या मनासारखे व्हावे म्हणून, आश्रमातील साधूंनाही, दुष्ट मनाने, त्रास दिलास.
सैन्धवेन परामृष्टा परिभूय पितॄन्मम । एतेषामपमानानामन्येषां च कुलाधम
सिंधू राजाने माझ्या पूर्वजांचा अपमान केला आहे. या कुलातील नीचाने आपल्याच आणि दुसऱ्यांच्या घराण्याला कलंक लावला आहे.
अन्तमद्य गमिष्यामि यदि नोत्सृजसे रणम्। एवमुक्त्वा तु हैडिम्बो महद्विष्फार्य कार्मुकम्
आज मी त्याचा अंत करीन, जर तू युद्ध सोडले नाहीस तर! असे म्हणून हिडिंबाचा मुलगा मोठ्या आवाजात धनुष्य वाजवत उभा राहिला.
संदश्य दशनैरोष्ठं सृकिणी परिसंलिहन्। शरवर्षेण महता दुर्योधनमवाकिरत्। पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव बलाहकः
तो दातांनी ओठ चावत, तोंडाच्या कडांना चाटत, मोठ्या प्रमाणात बाणांचा वर्षाव करून दुर्योधनावर झडप घालू लागला, जणू काही पावसाळ्यात मेघ पर्वतावर पाऊस पाडतो.
ततस्तद्बाणवर्षं तु दुःसहं दानवैरपि। दधार युधि राजेन्द्रो यथा वर्षं महाद्विपः
त्या बाणांच्या वर्षावाला, जो दानवांनाही सहन होत नाही, राजाने युद्धात मोठ्या हत्तीप्रमाणे धीराने तोंड दिले.
ततः क्रोधसमाविष्टो निःश्वसन्निव पन्नगः । संशयं परमं प्राप्तः पुत्रस्ते भरतर्षभ
मग तुझा मुलगा, भरपूर रागाने फुत्कार टाकत, जणू सर्पासारखा, मोठ्या संकटात सापडला.
मुमोच निशितांस्तीक्ष्णान्नाराचान्पञ्चविंशतिम्। तेऽपतन्सहसा राजंस्तस्मिन्राक्षसपुङ्गवे
त्याने पंचवीस तीक्ष्ण आणि धारदार लोखंडी बाण सोडले, जे झपाट्याने त्या राक्षसश्रेष्ठावर पडले.