राक्षसो व्यनदद्धोरं स शब्दस्तुमुलोऽभवत्। परश्वथक्षतं रक्षः सुस्राव बहुशोणितम्
राक्षसाने एक भयंकर गर्जना केली आणि तो आवाज फारच गोंधळात टाकणारा झाला. त्या राक्षसाला परशुने जखमी केल्यामुळे त्याच्या अंगातून खूप रक्त वाहू लागले.
ततश्रुक्रोध बलवांश्चक्रे वेगं च संयुगे। आर्श्यशृङ्गिस्ततो दृष्ट्वा समरे शत्रुमूर्चितम्
मग तो राक्षस रडत आणि रागाने भरून युद्धात जोरात पुढे गेला. समोरचा शत्रू लढाईत बेशुद्ध पडलेला पाहून, आर्ष्यशृंगीने लगेच कृती केली.
कृत्वा घोरं महद्रूपं ग्रहीतुमुपचक्रमे । अर्जुनस्य सुतं वीरमिरावन्तं यशस्विनम्
त्याने एक भयंकर आणि मोठं रूप धारण केलं आणि अर्जुनाचा पराक्रमी व प्रसिद्ध पुत्र इरावान याला पकडायला सुरुवात केली.
संग्रामशिरसो मध्ये सर्वेषां तत्र पश्यताम्। तां दृष्ट्वा तादृशीं मायां राक्षसस्य दुरात्मनः
लढाईच्या मध्यभागी, सर्वांच्या डोळ्यांसमोर, त्या दुष्ट राक्षसाने अशी अद्भुत माया दाखवली की सगळे पाहतच राहिले.
इरावानपि संक्रुद्धो मायां स्रष्टुं प्रचक्रमे। तस्य क्रोधाभिभूतस्य समरेष्वनिवर्तिनः
इरावानही रागाने पेटून आपल्या मायेला निर्माण करू लागला. त्याच्या मनात प्रचंड राग होता आणि तो युद्धात मागे हटणारा नव्हता.
योऽन्वयो मातृकस्तस्य स एनमभिपेदिवान्। स नागैर्बहुभी राजन्निरावान्संवृतो रणे
ज्याचा वंश आईच्या बाजूने होता, तो राक्षस त्याच्यावर तुटून पडला. राजन, त्या वेळी इरावान आजूबाजूला अनेक नागांनी वेढला गेला.
दधार सुमहद्रूपमनन्त इव भोगवान्। ततो बहुविधैर्नागैश्छादयामास राक्षसम्
इरावानने अनंतासारखं विशाल आणि बलवान रूप घेतलं. मग त्याने अनेक प्रकारच्या नागांनी त्या राक्षसाला झाकून टाकलं.
छाद्यमानस्तु नागैः स ध्यात्वा राक्षसपुङ्गवः। सौपर्णं रूपमास्थाय भक्षयामास पन्नगम्
पण नागांनी झाकले जात असताना, तो राक्षसांचा श्रेष्ठ विचार करू लागला आणि त्याने सर्पांचा शत्रू सूपर्णाचं रूप घेतलं आणि नागांना गिळू लागला.
मायया भक्षिते तस्मिन्नन्वये तस्य मातृके । विमोहितमिरावन्तं न्यहनद्राक्षसोऽसिना
मायेमुळे त्याने आपल्या आईच्या वंशातील नागांना गिळून टाकलं, तेव्हा त्या राक्षसाने गोंधळलेल्या इरावानवर तलवारीने घाव घातला.
सकुण्डलं समुकुटं पद्मेन्दुसदृशप्रभम् । इरावतः शिरो रक्षः पातयामास भूतले
त्या राक्षसाने इरावानाचं कुंडलं, मुकुट घातलेलं आणि कमळ किंवा चंद्रासारखं तेजस्वी डोकं छाटून ते जमिनीवर फेकून दिलं.
तस्मिंस्तु निहते वीरे राक्षसेनार्जुनात्मजे। विशोकाः समपद्यन्त धार्तराष्ट्राः सराजकाः
त्या राक्षसाने अर्जुनपुत्र वीराचा वध केला तेव्हा धृतराष्ट्रपुत्र आणि त्यांचे सर्व राजे दुःखमुक्त झाले.
तस्मिन्महति संग्रामे तादृशे भैरवे पुनः। महान्व्यतिकरो घोरः सेनयोः समपद्यत
त्या भयंकर आणि मोठ्या युद्धात पुन्हा एकदा दोन्ही सैन्यांमध्ये भीषण संघर्ष सुरू झाला.
गजा हयाः पदाताश्च विमिश्रा दन्तिभिर्हताः । रथाश्वा दन्तिनश्चैव पत्तिभिस्तत्र सूदिताः
हत्ती, घोडे आणि पायदळ एकमेकांत मिसळले होते. त्या ठिकाणी हत्तीने अनेकांना ठार केले, तर रथ, घोडे आणि हत्ती पायदळांनी मारले गेले.
तथा पत्तिरथौघाश्च हयाश्च बहवो रणे। रथिभिर्निहता राजंस्तव तेषां च संकुले
त्याचप्रमाणे, राजन, त्या गोंधळात अनेक पायदळ, रथस्वार आणि घोडे रथस्वारांनी मारले गेले.
अजानन्नर्जुनश्चापि निहतं पुत्रमौरसम्। जघान समरे शूरान्राज्ञस्तान्भीष्मरक्षिणः
अर्जुनालाही आपला सख्खा पुत्र मारला गेला हे माहीत नव्हतं. तो युद्धात भीष्माचं रक्षण करणाऱ्या पराक्रमी राजांना मारू लागला.
तथैव तावका राजन्सृञ्जयाश्च सहस्रशः। जुह्वतः समरे प्राणान्निजघ्रुरितरेतरम्
राजन, तुझ्या सैन्यातील आणि सृंजय सैन्यातील हजारो योद्धे युद्धात एकमेकांना मारत आपले प्राण अर्पण करू लागले.
मुक्तकेशा विकवचा विरथाश्छिन्नकार्मुकाः । बाहुभिः समयुध्यन्त समवेताः परस्परम्
काहींचे केस मोकळे झाले होते, काहींनी कवच काढून टाकले होते, काहींचे रथ गेले होते, काहींची धनुष्ये तुटली होती. असे सगळे एकत्र येऊन हातानेच एकमेकांशी झुंजू लागले.
तथा मर्मातिगैर्भीष्मो निजघान महारथान्। कम्पयन्समरे सेनां पाण्डवानां परंतपः
भीष्मानेही युद्धात प्राणघातक वारांनी मोठ्या योद्ध्यांना ठार केले आणि पांडवांच्या सैन्याला हादरवून टाकले.
तेन यौधिष्ठिरे सैन्ये बहवो मानवा हताः। दन्तिनः सादिनश्चैव रथिनोऽथ हयास्तथा
त्याच्या हातून युधिष्ठिरांच्या सैन्यात अनेक माणसं मारली गेली — हत्तीवर बसलेले, घोडेस्वार, रथी आणि घोडदळ सगळेच.
तत्र भारत भीष्मस्य रणे दृष्ट्वा पराक्रमम् । अत्यद्भुतमपश्याम शक्रस्येव पराक्रमम्
तेथे, भारत, भीष्माचं रणांगणातलं शौर्य पाहून आम्ही एक अद्भुत गोष्ट पाहिली — जणू काही इंद्राचंच सामर्थ्य तिथे दिसलं.
तथैव भीमसेनस्य पार्षतस्य च भारत। रौद्रमासीद्रणे युद्धं सात्यकस्य च धन्विनः
तसंच, भीमसेन, पृथसेनाचा मुलगा आणि सात्यकी या धनुर्धारीचं युद्धही त्या रणात फार भयंकर आणि भीषण होतं.
दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रान्तं पाण्डवान्भयमाविशत् । एक एव रणे शक्तो निहन्तुं सर्वसैनिकान्
द्रोणाचं पराक्रम पाहून पांडवांच्या मनात भीती भरली; रणात तो एकटाच सगळ्या सैन्याचा नाश करू शकतो असं वाटू लागलं.
किं पुनः पृथिवीशूरैर्योधव्रातैः समावृतः। इत्यब्रुवन्महाराज रणे द्रोणेन पीडिताः
मग जर तो पृथ्वीवरचे शूर राजा आणि मोठ्या सैन्याने वेढला गेला तर काय होईल? असं युद्धात द्रोणामुळे त्रस्त झालेल्यांनी, हे महाराज, एकमेकांना म्हटलं.
वर्तमाने तथा रौद्रे संग्रामे भरतर्षभ । उभयोः सेनयोः शूरा नामृष्यन्त परस्परम्
त्या भयंकर संग्रामात, हे भरतश्रेष्ठ, दोन्ही सैन्यातले वीर एकमेकांना अजिबात सहन करू शकत नव्हते.
आविष्टा इव युध्यन्ते रक्षोभूतैर्महाबलैः । तावकाः पाण्डवेयाश्च संरब्धास्तात धन्विनः
जणू काही मोठ्या राक्षसांनी झपाटल्यासारखे, तुझे आणि पांडवांचे सर्व धनुर्धारी सैनिक संतापाने झुंज देत होते.
न स्म पश्यामहे कंचित्प्राणान्यः परिरक्षति। दैवासुराभे समरे तस्मिन्योधा नराधिप
त्या युद्धात, जणू काही देव आणि दानवांचा संग्रामच चालला आहे, असं वाटत होतं; कोणीही आपला जीव वाचवायचा प्रयत्न करत नव्हता, हे नराधिप.
इरावन्तं तु निहतं दृष्ट्वा पार्था महारथाः । संग्रामे किमकुर्वन्त तन्ममाचक्ष्व सञ्जय
इरावान मारला गेल्यावर, त्या युद्धात पृथेचे मोठे रथी काय करत होते, हे संजय, मला सांग.
इरावन्तं तु निहतं संग्रामे वीक्ष्य राक्षसः। व्यनदत्सुमहानादं भैमसेनिर्घटोत्कचः
इरावान रणात मारला गेल्याचं पाहून, भीमसेनाचा राक्षसपुत्र घटोत्कचाने मोठ्या आवाजात गर्जना केली.
नदतस्तस्य शब्देन पृथिवी सागराम्बरा । सपर्वतवना राजंश्चचाल सुभृशं तदा
त्याच्या त्या गजराच्या आवाजाने पृथ्वी, समुद्र, आकाश, पर्वत आणि वनं सगळं जोरात हललं, हे राजन.
अन्तरिक्षं दिशश्चैव सर्वाश्च प्रदिशस्तथा । `चेलुश्च सहसा तत्र तेन नादेन नादिताः
आकाश, दिशा आणि सर्व बाजू त्या गजराने दणाणून अचानक थरथरू लागल्या.