तान्सर्वान्पतितान्दृष्ट्वा भीतो दुर्योधनस्ततः। अभ्यधावत संक्रुद्धो राक्षसं घोरदर्शनम्
सर्वजण पडलेले पाहून, दुर्योधन घाबरला आणि संतापाने त्या भयंकर दिसणाऱ्या राक्षसावर तुटून पडला.
आर्श्यशृङ्गिं महेष्वासं मायाविनमरिन्दमम्। वैरिणं भीमसेनस्य पूर्वं बकवधेन वै
तो म्हणजे आर्ष्यशृंगी, महान धनुर्धारी, मायावी, शत्रूंचा संहार करणारा, जो पूर्वी बकाचा वध करून भीमसेनाचा शत्रू झाला होता.
पश्य वीर यथा ह्येष फल्गुनस्य सुतो बली। मायावी विप्रियं कर्तुमकार्षीन्मे बलक्षयम्
पहा, वीर, फाल्गुनाचा हा पुत्र किती बलवान आहे! त्याने आपल्या मायेमुळे माझ्या सैन्याचा नाश केला आणि मला अप्रिय गोष्ट घडवली.
त्वं च कामगमस्तात मायास्त्रे च विशारदः । कृतवैरश्च पार्थेन तस्मादेनं रणे जहि
तू इच्छेनुसार फिरू शकतोस आणि मायास्त्रातही कुशल आहेस. पार्थाशी तुझं वैर आहेच, म्हणून युद्धात त्याला ठार कर.
बाढमित्येवमुक्त्वा तु राक्षसो घोरदर्शनः । प्रययौ सिंहनादेन यत्रार्जुनसुतो युवा
'होय' असे म्हणून, भयंकर दिसणारा राक्षस सिंहासारखा गर्जत अर्जुनाच्या तरुण पुत्राकडे निघाला.
स योधैर्युद्धकुशलैर्विमलप्रासयोधिभिः । वीरैः प्रहारिभिर्युक्तैः स्वैरनीकैः समावृतः
तो युद्धात कुशल, शुद्ध भाले धरणारे, पराक्रमी आणि आपापल्या सैन्यासह असलेल्या वीरांनी वेढला गेला.
[हतशेषैर्महाराज द्विसाहस्त्रैर्हयोत्तमैः] निहन्तुकामः समरे इरावन्तं महाबलम्
राजा, दोन हजार उत्तम घोडे उरले होते, आणि त्या घोड्यांवर बसून त्या राक्षसाने बलवान इरावानला युद्धात मारण्याचा निर्धार केला.
इरावानपि संक्रुद्धस्त्वरमाणः पराक्रमी हन्तुकाममयित्रघ्नो राक्षसं प्रत्यवारयत्
इरावानही संतापलेला, वेगवान आणि शत्रूंचा संहार करणारा होता. त्याने राक्षसाला रोखले.
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य राक्षसः सुमहाबलः। त्वरमाणस्ततो मायां प्रयोक्तुमुपचक्रमे
इरावान धावत येताना पाहून, तो प्रचंड बलवान राक्षस तात्काळ आपली माया दाखवू लागला.
तेन मायामयाः सृष्टा हयास्तावन्त एव हि। स्वारूढा राक्षसैर्घोरैः शूलपट्टसधारिभिः
त्याने मायेमुळे तितक्याच घोड्यांची निर्मिती केली, आणि त्या घोड्यांवर भयंकर, भाले व गदा घेणारे राक्षस बसले होते.
ते संरब्धाः समागम्य द्विसाहस्राः प्रहारिणः। अचिराद्गमयामासुः प्रेतलोकं परस्परम्
ते दोन हजार युद्धासाठी सज्ज झाले आणि एकमेकांना लवकरच मृत्युलोकाकडे पाठवले.
तस्मिंस्तु निहते सैन्ये तावुभौ युद्धदुर्मदौ। संग्रामे समतिष्ठेतां यथा वै वृत्रवासवौ
त्या सैन्याचा नाश झाल्यावर, दोन्ही युद्धवेडे वीर रणभूमीत उभे राहिले, जणू काही वृत्र आणि इंद्रच.
आद्रवन्तमभिप्रेक्ष्य राक्षसं युद्धदुर्मदम् । इरावाथ संरब्धः प्रत्यधावन्महाबलः
राक्षस युद्धवेडा होऊन धावत येताना पाहून, संतप्त आणि बलवान इरावानही त्याच्याशी भिडायला धावला.
समभ्याशगतस्याजौ तस्य खङ्गेन दुर्मदः । चिच्छेद कार्मुकं दीप्तं शरवापं च कञ्चुकम्
युद्धात जवळ आलेल्या इरावानचे तेजस्वी धनुष्य आणि छातीचे कवच त्या वेड्या राक्षसाने तलवारीने छाटले.
स निकृत्तं धनुर्दृष्ट्वा खं जवेन समाविशत्। इरावन्तमभिक्रुद्धं मोहयन्निव मायया
आपले धनुष्य तुटलेले पाहून, इरावान वेगाने आकाशात गेला आणि मायेमुळे राक्षसाला गोंधळवू लागला.
ततोऽन्तरिक्षमुत्पत्य इरावानपि राक्षसम्। विमोहयित्वा मायाभिसत्स्य गात्रामि सायकैः
मग इरावानही आकाशात जाऊन मायेमुळे राक्षसाला गोंधळवला आणि त्याच्या अंगावर बाणांचा वर्षाव केला.
चिच्छेद सर्वमर्मज्ञः कामरूपो दुरासदः । तथा स राक्षसश्रेष्ठः शरैः कृत्तः पुनः पुनः
सर्व मर्मस्थानांचा जाणकार, इच्छानुरूप रूप घेणारा आणि जवळ जाण्यास कठीण असलेला इरावान सर्व काही छाटू लागला; त्यामुळे तो श्रेष्ठ राक्षस पुन्हा पुन्हा बाणांनी जखमी झाला.
संबभूव महाराज समवाप च यौवनम् । माया हि सहराज समवाप च यौवनम्
राजा, तो पुन्हा पूर्ण झाला आणि त्याने आपले तारुण्यही मिळवले; मायेच्या जोरावर त्याने पुन्हा तारुण्य प्राप्त केले.
एवं तद्राक्षसस्याङ्गं छिन्नंछिन्नं व्यरोहत । इरावानपि संक्रुद्धो राक्षसं त महाबलम्
अशा प्रकारे, राक्षसाचे शरीर पुन्हा पुन्हा छाटले तरीही पूर्ववत होत होते; इरावानही संतप्त होऊन त्या बलाढ्य राक्षसावर वार करत राहिला.
परश्वथेन तीक्ष्णेन चिच्छेद च पुनः पुनः । स तेन बलिना वीरश्छिद्यमान इव द्रुमः
त्याने तीक्ष्ण कुऱ्हाडीने पुन्हा पुन्हा त्याला छाटले; त्या बलवान वीराची अवस्था जणू एखाद्या झाडासारखी झाली होती, जी वारंवार छाटली जाते.
राक्षसो व्यनदद्धोरं स शब्दस्तुमुलोऽभवत्। परश्वथक्षतं रक्षः सुस्राव बहुशोणितम्
राक्षसाने एक भयंकर गर्जना केली आणि तो आवाज फारच गोंधळात टाकणारा झाला. त्या राक्षसाला परशुने जखमी केल्यामुळे त्याच्या अंगातून खूप रक्त वाहू लागले.
ततश्रुक्रोध बलवांश्चक्रे वेगं च संयुगे। आर्श्यशृङ्गिस्ततो दृष्ट्वा समरे शत्रुमूर्चितम्
मग तो राक्षस रडत आणि रागाने भरून युद्धात जोरात पुढे गेला. समोरचा शत्रू लढाईत बेशुद्ध पडलेला पाहून, आर्ष्यशृंगीने लगेच कृती केली.
कृत्वा घोरं महद्रूपं ग्रहीतुमुपचक्रमे । अर्जुनस्य सुतं वीरमिरावन्तं यशस्विनम्
त्याने एक भयंकर आणि मोठं रूप धारण केलं आणि अर्जुनाचा पराक्रमी व प्रसिद्ध पुत्र इरावान याला पकडायला सुरुवात केली.
संग्रामशिरसो मध्ये सर्वेषां तत्र पश्यताम्। तां दृष्ट्वा तादृशीं मायां राक्षसस्य दुरात्मनः
लढाईच्या मध्यभागी, सर्वांच्या डोळ्यांसमोर, त्या दुष्ट राक्षसाने अशी अद्भुत माया दाखवली की सगळे पाहतच राहिले.
इरावानपि संक्रुद्धो मायां स्रष्टुं प्रचक्रमे। तस्य क्रोधाभिभूतस्य समरेष्वनिवर्तिनः
इरावानही रागाने पेटून आपल्या मायेला निर्माण करू लागला. त्याच्या मनात प्रचंड राग होता आणि तो युद्धात मागे हटणारा नव्हता.
योऽन्वयो मातृकस्तस्य स एनमभिपेदिवान्। स नागैर्बहुभी राजन्निरावान्संवृतो रणे
ज्याचा वंश आईच्या बाजूने होता, तो राक्षस त्याच्यावर तुटून पडला. राजन, त्या वेळी इरावान आजूबाजूला अनेक नागांनी वेढला गेला.
दधार सुमहद्रूपमनन्त इव भोगवान्। ततो बहुविधैर्नागैश्छादयामास राक्षसम्
इरावानने अनंतासारखं विशाल आणि बलवान रूप घेतलं. मग त्याने अनेक प्रकारच्या नागांनी त्या राक्षसाला झाकून टाकलं.
छाद्यमानस्तु नागैः स ध्यात्वा राक्षसपुङ्गवः। सौपर्णं रूपमास्थाय भक्षयामास पन्नगम्
पण नागांनी झाकले जात असताना, तो राक्षसांचा श्रेष्ठ विचार करू लागला आणि त्याने सर्पांचा शत्रू सूपर्णाचं रूप घेतलं आणि नागांना गिळू लागला.
मायया भक्षिते तस्मिन्नन्वये तस्य मातृके । विमोहितमिरावन्तं न्यहनद्राक्षसोऽसिना
मायेमुळे त्याने आपल्या आईच्या वंशातील नागांना गिळून टाकलं, तेव्हा त्या राक्षसाने गोंधळलेल्या इरावानवर तलवारीने घाव घातला.
सकुण्डलं समुकुटं पद्मेन्दुसदृशप्रभम् । इरावतः शिरो रक्षः पातयामास भूतले
त्या राक्षसाने इरावानाचं कुंडलं, मुकुट घातलेलं आणि कमळ किंवा चंद्रासारखं तेजस्वी डोकं छाटून ते जमिनीवर फेकून दिलं.